پایان نامه رابطه بین مصرف اینترنت و احساس امنیت اجتماعی
فصل دوم: مبانی نظری پژوهش ………………………………………………………………………………….. 13
2-1 مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………..14
2-2 سیر مفهومی…………………………………………………………………………………………………………….15
2-2-1 امنیت اجتماعی……………………………………………………………………………………………..15
2-2-1-1 بررسی معنا و مفهوم سه واژه ………………………………………………………………16
2-2-1-2 ریشه یابی واژه امنیت …………………………………………………………………………20
2-2-1-3 تعاریف مختلف درباره امنیت ………………………………………………………………21
2-2-1-4 سطوح مختلف امنیت ………………………………………………………………………….24
2-2-1-5 انواع امنیت …………………………………………………………………………………………..25
2-2-1-5-1 امنیت نظامی ……………………………………………………………………………….25
2-2-1-5-2 امنیت سیاسی ……………………………………………………………………………..25
2-2-1-5-3 امنیت اقتصادی …………………………………………………………………………..25
2-2-1-5-4 امنیت منابع و زیست محیطی ……………………………………………………26
2-2-1-5-5 امنیت اجتماعی……………………………………………………………………………26
2-2-1-5-6 امنیت انسانی…………………………………………………………………………………27
2-2-1-6 ویژگی های امنیت………………………………………………………………………………….28
2-2-1-7 تبارشناسی امنیت …………………………………………………………………………………30
2-2-1-8 سیر تاریخی مفهوم امنیت …………………………………………………………………….31
2-2-1-9 احساس امنیت…………………………………………………………………………………………33
2-3 تاریخچه موضوع تحقیق……………………………………………………………………………………………35
2-4 پیشینه تحقیق………………………………………………………………………………………………………….37
2-4-1 مطالعات داخلی……………………………………………………………………………………………..37
2-4-2 مطالعات خارجی……………………………………………………………………………………………56
2-5 مبانی نظری……………………………………………………………………………………………………………..64
2-5-1 امنیت در دیدگاه روانشناختی…………………………………………………………………………65
2-5-2 امنیت در دیدگاه جامعه شناختی……………………………………………………………………71
2-6 چارچوب نظری………………………………………………………………………………………………………….118
2-7 الگوی نظری تحقیق…………………………………………………………………………………………………120
2-8 فرضیه های تحقیق…………………………………………………………………………………………………..121
2-8-1 فرضیه اصلی……………………………………………………………………………………………………..121
2-8-2 فرضیه های فرعی…………………………………………………………………………………………….121
فصل سوم:روش شناسی تحقیق …………………………………………………………………………………..122
3-1 مقدمه:……………………………………………………………………………………………………………………..123
3-2 روش تحقیق :………………………………………………………………………………………………………….123
3-3 جامعه آمار ……………………………………………………………………………………………………………. 124
3-4 روش نمونه گیری و حجم نمونه……………………………………………………………………………..125
3-5 متغیرها …………………………………………………………………………………………………………………. 126
3-5- 1 تعاریف نظری و عملی مفاهیم و متغیرهای تحقیق…………………………………….126
3-6 اعتبار :………………………………………………………………………………………………………………………133
3-7 پایایی …………………………………………………………………………………………………………………….. 134
3-8 تکنیک جمع آوری اطلاعات…………………………………………………………………………………….134
3-9 تکنیک آماری مورد استفاده برای توصیف و تبیین داده ها……………………………………135
فصل چهارم: یافته های پژوهش …………………………………………………………………………………..136
4-1 مقدمه:………………………………………………………………………………………………………………………137
4-2 یافته های توصیفی ………………………………………………………………………………………………….138
4-3 یافته های تحلیلی …………………………………………………………………………………………………. 161
فصل پنجم: نتیجه گیری ……………………………………………………………………………………………169
5-1 بحث و نتیجه گیری:………………………………………………………………………………………………..170
5-2 بررسی فرضیه های کلی تحقیق حاضر……………………………………………………………………172
5-3 مقایسه نتایج تحقیق با یافته های تحقیقات مشابه پیشین ………………………………….176
5-4 پیشنهادات …………………………………………………………………………………………………………… 177
5-4-1 پیشنهادات کاربردی …………………………………………………………………………………… 177
5-4-2 پیشنهادات پژوهشی …………………………………………………………………………………….. 177
5-4-3 محدودیت ها ……………………………………………………………………………………………….. 178
پیوست………………………………………………………………………………………………………………..179
فهرست منابع فارسی……………………………………………………………………………………………184
فهرست منابع غیرفارسی……………………………………………………………………………………….190
این مطلب را هم بخوانید :
پایان نامه سرمایه اجتماعی درون – برون گروهی در فضای مجازی
4-2-3-2 تعادل 28
5-2-3-2 ارزش ها 29
3-3-2 دیدگاه مبادله 30
1-3-3-2 پاداش 30
2-3-3-2 انگیزش 31
3-3-3-2 سود 31
4-3-3-2 اراده گرایی 32
5-3-3-2 تایید اجتماعی 32
4-3-2 الگوی اقتصاد سیاسی 33
1-4-3-2 دیدگاه انتخاب عاقلانه 33
2-4-3-2 دیدگاه انتخاب عاقلانه اصلاح شده 34
5-3-2 الگوی روان شناسی سیاسی 34
1 -5-3-2 دیدگاه روانی سیاسی تحلیل رفتار انتخاباتی مکتب مطالعاتی شیکاگو 34
2-5-3-2 دیدگاه شناختی(طراحواره افراد) 35
3-5-3-2 دیدگاه رونالد اینگلهارت 35
6-3-2 دیدگاه رابرت پاتنام 37
7-3-2 دیدگاه فرانسیس فوکویاما 39
8-3-2 دیدگاه جیمز کلمن 40
9-3-2 دیدگاه پیر بوردیو 42
10-3-2 دیدگاه تاجبخش 43
11-3-2 دیدگاه فیلد 44
12-3-2 بانک جهانی(ولکاک و نارایان) 44
13-3-2 دیدگاه باس 45
14-3-2 دیدگاه لین 45
15-3-2 دیدگاه افه و فوش 46
16-3-2 دیدگاه لور 46
17-3-2 دیدگاه برگر- اشمیت 46
18-3-2 دیدگاه ایمرفال 46
19-3-2 دیدگاه استون 47
4-2 چارچوب نظری 49
5-2 مدل نظری 57
6-2 فرضیه 58
1-3 مقدمه 60
2-3 روش پژوهش 60
3-3 روش گردآوری اطلاعات 60
4-3 فرآیند پژوهش 61
5-3 جامعه آماری 61
6-3 نمونه گیری 61
1-6-3 شیوه نمونه گیری 62
2-6-3 برآورد حجم نمونه 62
منابع تحقیق درباره مهارتهای اجتماعی - خلاقیت و نوآوری تحول آفرین
7-3 روش اجرای پژوهش 64
8-3 روش تحلیل داده ها 64
9-3 روایی و پایایی 64
1-9-3 روایی 64
2-9-3 پایایی 65
10-3 تعریف مفهومی متغیر ها 65
1-10-3 سرمایه اجتماعی 65
2-10-3 سرمایه اجتماعی درون و برون گروهی 66
3-10-3 فضای مجازی 67
4-10-3 انتخابات 68
11-3 تعریف عملیاتی متغیرها 68
1-11-3 سرمایه اجتماعی درون گروهی 69
2-11-3 سرمایه اجتماعی برون گروهی 70
4-1 مقدمه 73
2-4 توصیف متغیر ها و سوالات پژوهشی 73
3-4 آزمون فرضیات 135
5-1مقدمه 142
2-5 خلاصه، بحث و نتیجه گیری 142
3-5 محدودیت های پژوهش 145
این مطلب را هم بخوانید :
4-5 پیشنهادهای پژوهش 146
پیوست 148
منابع 156
فهرست جداول
2-1 : مروری بر ادبیات انجام شده داخلی 20
2-2: مروری بر ادبیات انجام شده خارجی 21
2-3 : دیدگاه های نظری در مورد رفتار انتخاباتی 36
2-4 : تعاریف سرمایه اجتماعی از نگاه نظریه پردازان 48
3-1 : روش نمونه گیری 63
4-1 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان فعالیت در شبکه
فیس بوک 74
4-2 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان فعالیت در شبکه فیس بوک از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات ) 75
4-3 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان فعالیت در شبکه فیس بوک از تاریخ 22/3/ 88 لغایت27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس) 76
4-4 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: در صفحه فیس بوک خود اقدام به ایجاد گروه های هواداری از کاندیدای مورد حمایت درتاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات) 77
پایان نامه عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر آگاهی از حقوق شهروندی
2-2-2- مروری بر مهمترین نظریههای شهروندی.. 17
2-2-3- تعریف و مفهوم شهروند و شهروندی.. 22
2-2-4- تعریف و مفهوم حقوق شهروندی.. 23
2-2-5- تاریخچه شهروندی در ایران باستان. 25
2-2-6- تاریخچه و مفهوم حقوق شهروندی در غرب.. 25
2-2-7- مفهوم حقوق شهروندی در اسلام. 26
2-2-8- فرایند تاریخی شهروندی.. 27
2-2-9- ماهیت شهروندی.. 29
2-2-10- شهروندی در یونان باستان و روم. 31
2-2-11- شهروندی در سنت مسیحی.. 32
2-2-12- شهروندی و جامعهی سیاسی.. 33
2-2-13- جهانیشدن و شهروندی.. 34
2-2-14- عوامل مؤثر و بازتابهای فرایند محلی- جهانیشدن بر شهروندی.. 35
2-3- پیشینه پژوهش… 37
2-3-1- مطالعات داخلی.. 37
2-3-2- مطالعات خارجی.. 46
2-3-3- نقد و بررسی پیشینه مطالعاتی.. 49
2-4-1- ترنر. 50
2-4-2- پارسونز. 50
2-4-3- مارکس… 51
2-4-4- هابرماس… 52
2-4-5- مارشال. 53
2-5- مدل مفهومی پژوهش… 54
شکل(2-1): مدل مفهومی پژوهش… 56
2- 7- جمع بندی فصل. 57
فصل سوم: روش شناسی پژوهش
3- 1- مقدمه. 60
3- 2- روش تحقیق. 60
3- 3- معرفی ابزارهای جمع آوری اطلاعات.. 61
3- 4- واحد تحلیل. 62
3- 5- جمعیت آماری.. 62
3- 6- شیوه نمونه گیری.. 63
3- 7- تعیین حجم نمونه. 64
3- 8- تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای تحقیق. 65
3- 9- تعیین روایی و پایایی.. 66
3- 9- 1- روایی (اعتبار) 66
3- 9- 2- پایایی.. 67
3- 9- 2- 1- محاسبه آلفای کرونباخ. 67
3- 10- روش تجزیه و تحلیل داده ها 68
3- 11- تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای جمعیت شناختی.. 69
3-11-1- سن.. 69
3-11- 2- جنسیت.. 69
3-11- 3- وضعیت تاهل. 69
3-11- 4- قومیت.. 69
3-11-5- تحصیلات.. 70
3- 12- تعریف مفهومی و عملیاتی دیگر متغیرهای مستقل. 70
3- 12- 1- پایگاه اجتماعی- اقتصادی.. 70
3- 12-1 -1- بعد عینی پایگاه اجتماعی – اقتصادی.. 70
3- 12- 1- 2- بعد ذهنی پایگاه اجتماعی – اقتصادی.. 71
3-12-2- مشارکت فرهنگی.. 73
3-12-3- مشارکت اجتماعی.. 74
3-12-4- مشارکت سیاسی.. 75
3-12- 5- هویت اجتماعی.. 77
3-12- 6- هویت ملی.. 78
3-12-7- میزان استفاده از رسانه رسانه های جمعی.. 79
3-12-8- دینداری.. 80
3-13- متغیر وابسته: آگاهی از حقوق شهروندی.. 81
3-14- جمع بندی فصل. 83
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل یافتههای پژوهش
این مطلب را هم بخوانید :
4-1- مقدمه. 85
4-2- آمار توصیفی.. 85
4-2-1- توصیف ویژگی های جمعیت نمونه. 85
4-2-1-1- متغیر سن.. 85
4-2-1-2- متغیر جنسیت.. 86
4-2-1-3- متغیر وضعیت تاهل. 86
4-2-1-4-متغیر تحصیلات.. 87
4-2-1-5-متغیر قومیت.. 88
4-2-2- توصیف ویژگی های دیگر متغیرهای مستقل. 88
4-2-2-1- متغیر پایگاه اجتماعی – اقتصادی.. 88
4-2-2-1-1- متغیر پایگاه اجتماعی – اقتصادی در بعد عینی.. 88
4-2-2-1-2- متغیر پایگاه اجتماعی – اقتصادی ذهنی.. 89
4-2-2-8- آماره های توصیفی سایر متغیرهای مستقل تحقیق. 90
4-2-3-توصیف ویژگی های متغیر وابسته (آگاهی از حقوق شهروندی) 90
4-3- تجزیه و تحلیل داده ها 91
4-3-1- آزمون فرضیه های تحقیق. 91
4-3-1-1- آزمون فرضیه نخست.. 91
4-3-1-2- آزمون فرضیه دوم. 92
4-3-1-3- آزمون فرضیه سوم. 93
4-3-1-4- آزمون فرضیه چهارم. 93
4-3-1-5- آزمون فرضیه پنجم. 94
4-3-1-6- آزمون فرضیه ششم. 94
4-3-1-7- آزمون فرضیه هفتم. 95
4-3-1-8- آزمون فرضیه هشتم. 95
4-3-2-آزمون متغیرهای زمینه ای با متغیر آگاهی از حقوق شهروندی.. 97
پایان نامه کارکرد سریالهای صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران
فصل دوم: ادبیات پژوهش
1-2- مقدمه…………………………………………………………………………………………………. 23
2-2- پیشینه تاریخی………………………………………………………………………………………. 24
1-2-2- تحقیقات انجام شده در خارج……………………………………………………………… 24
2-2-2- تحقیقات انجام شده در داخل………………………………………………………………. 27
3-2- مبانی نظری …………………………………………………………………………………………. 32
1-3-2- انواع اعتماد……………………………………………………………………………………… 32
1-1-3-2- اعتماد بنیادی………………………………………………………………………………… 32
2-1-3-2- اعتماد میان فردی………………………………………………………………………….. 33
3-1-3-2- اعتماد تعمیم یافته یا عام…………………………………………………………………. 33
4-1-3-2- اعتماد به نظام یا سیستم………………………………………………………………….. 34
2-3-2- سطوح اعتماد…………………………………………………………………………………… 34
1-2-3-2- اعتماد در سطح خرد……………………………………………………………………… 35
2-2-3-2- اعتماد در سطح میانه……………………………………………………………………… 37
3-2-3-2- اعتماد در سطح کلان…………………………………………………………………….. 40
3-3-2- نظریه های مبتنی بر اعتماد………………………………………………………………….. 41
1-3-3-2- مک کوایل…………………………………………………………………………………… 41
2-3-3-2- نظریه رسانه ها……………………………………………………………………………… 45
1-2-3-3-2- نظریه جبرگرایی رسانه ای…………………………………………………………. 45
2-2-3-3-2- نظریه کاشت…………………………………………………………………………… 46
3-2-3-3-2- نظریه پوتنام…………………………………………………………………………….. 47
4-2-3-3-2- نظریه وساطت…………………………………………………………………………. 49
5-2-3-3-2- نظریه استفاده و رضامندی…………………………………………………………. 50
6-2-3-3-2- نظریه وابسته به نظام رسانه ها……………………………………………………… 52
7-2-3-3-2- نظریه های مبتنی بر اعتبار رسانه…………………………………………………… 43
4-2- چارچوب نظری……………………………………………………………………………………. 55
5-2- مدل تحلیلی ………………………………………………………………………………………… 57
5-2- فرضیه های پژوهش ……………………………………………………………………………… 58
6-2- تعریف مفهومی متغیرها …………………………………………………………………………. 59
7-2- تعریف عملیاتی متغیرها …………………………………………………………………………. 73
فصل سوم : روش شناسی
1-3- مقدمه…………………………………………………………………………………………………. 77
2-3- روش تحقیق………………………………………………………………………………………… 77
3-3- جامعه آماری……………………………………………………………………………………….. 77
4-3- تعیین حجم نمونه و شیوه نمونه گیری……………………………………………………….. 78
5-3- ابزار جمع آوری اطلاعات …………………………………………………………………….. 78
6-3- واحد تحلیل و روش تجزیه و تحلیل داده ها………………………………………………. 79
7-3- اعتبار و روایی……………………………………………………………………………………… 79
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها
1-4- مقدمه ………………………………………………………………………………………………… 86
2-4- آمار توصیفی ………………………………………………………………………………………. 87
1-2-4- آمار توصیفی مربوط به اساتید ……………………………………………………………. 88
2-2-4- آمار توصیفی مربوط به دانشجویان……………………………………………………….. 92
3-4- آمار استنباطی………………………………………………………………………………………. 98
فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری
1-5- مقدمه…………………………………………………………………………………………………. 114
2-5- خلاصه، بحث و نتیجه گیری……………………………………………………………………. 114
3-5- مشکلات، دشواری ها و محدودیت های پژوهش………………………………………… 118
4-5- پیشنهادهای پژوهش……………………………………………………………………………….. 118
فهرست منابع…………………………………………………………………………………………………. 120
ضمائم ………………………………………………………………………………………………………… 124
فهرست جداول
جداول صفحه
این مطلب را هم بخوانید :
(1-1) چکیده تحقیقات خارجی مرتبط با موضوع و نتایج حاصل از آنها…………………… … 26
(2-2) چکیده تحقیقات داخلی مرتبط با موضوع و نتایج حاصل از آنها…………………….. … 31
(1-3) جدول جامعه آماری……………………………………………………………………………… … 78
(2-3) جدول نتایج تحلیل پایایی گویه ها با روش آلفای کرونباخ……………………………. … 80
(3-3) جدول نتایج تحلیل دوم پایایی گویه ها با روش آلفای کرونباخ پس از حذف گویه
های کم اعتبار……………………………………………………………………………………… … 82
(4-3) جدول روش شناسی……………………………………………………………………………… … 84
(1-4) جدول توزیع فراوانی مربوط به گروه های مورد بررسی………………………………. … 87
(2-4) جدول توزیع فراوانی مربوط به جنسیت اساتید…………………………………………… … 88
(3-4) جدول شاخصهای توصیفی مربوط به سن اساتید………………………………………… … 89
(4-4) جدول توزیع فراوانی مربوط به سطح تحصیلات اساتید……………………………….. … 90
(5-4) جدول توزیع فراوانی مربوط به رشته تحصیلی اساتید………………………………….. … 91
(6-4) جدول توزیع فراوانی مربوط به جنسیت دانشجویان…………………………………….. … 92
(7-4) جدول شاخصهای توصیفی مربوط به سن دانشجویان…………………………………… … 93
(8-4) جدول توزیع فراوانی مربوط به سطح تحصیلات دانشجویان…………………………. … 94
(9-4) جدول توزیع فراوانی مربوط به رشته تحصیلی دانشجویان……………………………. … 95
(10-4) جدول توزیع فراوانی مربوط نظر اساتید در مورد میزان مطلوبیت کارکرد سریالها . 96
(11-4) جدول توزیع فراوانی مربوط به نظر دانشجویان در مورد میزان مطلوبیت کارکرد
سریالها……………………………………………………………………………………………… … 96
(12-4) جدول توزیع فراوانی مربوط به نظر اساتید در مورد کارکرد سریالها در افزایش
مخاطب…………………………………………………………………………………………….. … 97
(13-4) جدول توزیع فراوانی مربوط به نظر دانشجویان در مورد کارکرد سریالها در
افزایش مخاطب………………………………………………………………………………….. … 97
(14-4) جدول خی دو مربوط به بررسی نظر اساتید در مورد میزان مطلوبیت کارکرد سریالها…. … 99
پایان نامه نحوه خوانش مخاطبان از برنامه های مذهبی تلویزیون
1-6-5- اعتبار (روایی) مصاحبه…………………………………………………………………………………………………………………….18
انتخاب موضوع……………………………………………………………………………………………………………………………………………….18
طراحی…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 19
مصاحبه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 19
نسخهبرداری………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 19
تحلیل………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………19
تائید…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………20
گزارشگری……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….20
1-6-6-مراحل تجزیه و تحلیل دادهها با استفاده از روش تحلیل مضمون……………………………………………………20
آشنایی با دادهها…………………………………………………………………………………………………………………………………. 21
ایجاد کدهای اولیه…………………………………………………………………………………………………………………………….. 21
جستجوی مضامین………………………………………………………………………………………………………………………………..22
بازبینی مضامین……………………………………………………………………………………………………………………………………..23
تعریف و نامگذاری مضمونها……………………………………………………………………………………………………………….. 23
تهیه گزارش………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 23
فصل دوم: چارچوب مفهومی…………………………………………………………………………………………………………………………..24
2-1-مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..25
2-2-دین…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………25
2-3-رسانه………………………………………………………………………………………………………………………………………………………29
2-4-رابطه دین و رسانه…………………………………………………………………………………………………………………………………32
2-5-قالب گفتگوهای رسانهای……………………………………………………………………………………………………………………….41
2-5-1-تواناییهای مجری……………………………………………………………………………………………………………………………..46
2-5-2-ویژگیهای ظاهری…………………………………………………………………………………………………………………………….46
2-5-3-صدا……………………………………………………………………………………………………………………………………………………46
2-5-4-حرکات و اداها……………………………………………………………………………………………………………………………………47
2-5-5-میزان اطلاعات…………………………………………………………………………………………………………………………………..47
2-5-6-اعتماد به نفس…………………………………………………………………………………………………………………………………..48
2-5-7-توجه به زمانبندی…………………………………………………………………………………………………………………………….48
2-5-8-نوآوری در اجرا………………………………………………………………………………………………………………………………….48
2-6-تناسب قالب و محتوا………………………………………………………………………………………………………………………………54
2-7-مخاطبین و دستهبندی آنها در نظریههای ارتباطات…………………………………………………………………………..56
2-7-1-دیدگاه رسانه محور…………………………………………………………………………………………………………………………. 56
2-7-2-دیدگاه مخاطب محور……………………………………………………………………………………………………………………….57
فصل سوم: یافتههای تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………………..62
3-1-یافتههای توصیفی………………………………………………………………………………………………………………………………….63
3-2-یافتههای تحلیلی(تحلیل مضمون)………………………………………………………………………………………………………..83
فصل چهارم: نتیجهگیری و ارائه پیشنهادها……………………………………………………………………………………………………99
پیشنهادها……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..104
منابع……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..106
فهرست جداول
جدول1……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………17
جدول2……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………18
جدول3……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………63
جدول4……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………85
جدول5………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………….87
جدول6……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………89
جدول7……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………91
جدول8 …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..94
جدول9……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………96
شکل1…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..101
فصل اول:کلیات
- بیان مساله
- این مطلب را هم بخوانید :
در گذشته تا سالها تنها وسیله ارتباط مراجع دینی با مردم، منبر بود. ارتباط کلامی روحانیت با مردم، تنها وسیله و بهترین وسیلهای بود که میتوانست بر مخاطبان تاثیر عمیقی بگذارد و جای هیچگونه جایگزینی را باقی نمیگذاشت. با ورود تکنولوژی ارتباطی و اطلاعرسانی از دروازههای غرب، اینگونه نهادهای وابسته به مذهب، تعریف واضحی نسبت به ورود این نشانههای تمدن غربی و ابزار و ادوات نوینی که میتوانست در تبلیغ مورد استفاده قرار بگیرد نداشتند و یا رویکرد غالب آنها سلبی بود که پس زدن شیوههای نوین را در برداشت. در نتیجه طی سالیان، مذهبیون فاصله خود را از این گونه ابزار حفظ کرد. در این دوره(ایران پیش از پیروزی انقلاب اسلامی)، بیشتر رسانههای سنتی در خدمت تبلیغ دین بودند، از این رو، به رغم پخش برنامههایی با موضوع دینی در رادیو و تلویزیون، در کل یک رویکرد سکولار بر رادیو و تلویزیون ملی ایران حاکم بود.
پس از انقلاب اسلامی، با توجه به استقرار حکومت دینی و قرار گرفتن امکانات و ابزاری چون تلویزیون در اختیار حاکمیت دینی جامعه، این روند گونهای دیگر به خود گرفت. افراد دینداری که تا این زمان، در نظامهای ارتباطی سنتی پرچمدار بودند و همواره از رسانههای نوین که در اختیار حکومت بوده، محروم بودهاند، با شکلگیری انقلاب اسلامی به ظرفیت گسترده و با اهمیتی از تکنولوی نوین دسترسی یافتند که این امر مستلزم بایدها و نبایدهایی در این زمینه بود. بهرهگیری درست و شایسته از رسانه تلویزیون، در انتقال معارف دینی میتوانست و میتواند اهمیت این رسانه را در ایجاد جامعهای متناسب با اهداف و آرمانهای انقلاب و انقلابیون هرچه روشنتر از پیش سازد. در واقع یکی از ثمرات انقلاب اسلامی ایران که بر اساس مبانی دینی شکل گرفت و تکامل یافت توجه ویژه به معارف دین مبین اسلام است. در نظام جمهوری اسلامی نیز تلویزیون به عنوان مهمترین و اثرگذارترین رسانه عمومی محسوب میگردد و طبیعتا تمامی دلسوزان و علاقمندان ایران اسلامی، به منظور تبیین مباحث ایدئولوژیک، انتظارات ویژهای از این رسانه دارند.
پس از پیروزی انقلاب، رویکرد سکولار جای خود را به رویکرد محتوا محور یا معنامحور داد. «این رویکرد برای رسانهها جنبه ابزاری قائل است؛ ولی به عنوان یک متغیر وابسته، نه یک متغیر مستقل. در این رویکرد، دین به عنوان مهمترین نهاد معنابخش در زندگی انسان مطرح میشود. اگر دین،کارکرد اصلیاش معنابخشی به زندگی باشد و این معنابخشی با هر ابزاری انجام شود، در آن صورت میتوانیم خانواده دینی، آموزش و پرورش دینی و رسانههایی با رویکرد دینی داشته باشیم».[1] پس از شکلگیری انقلاب، با این دیدگاه که «رادیو و تلویزیون به عنوان ابزار، فی حد ذاته، از نظر اسلام، مشروع است و میتوان در تبلیغ دین از آنها استفاده کرد»[2]؛ رادیو و تلویزیون (در قالب صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران) در خدمت منافع انقلاب اسلامی قرار گرفت و زمینه برای حضور دین و رسانههای نوین در ایران فراهم شد.
تجربه برنامههای دینی در تلویزیون پس از انقلاب اسلامی، بیشتر شبیهسازی رسانه سنتی منبر و پخش سخنرانیهای مذهبی بوده است. هر چند توجه به آموزههای مربوط به دین و استفاده از اصطلاحات دینی در بیشتر برنامههای سیما دیده میشود؛ اما برنامههای دینی با موضوع و عنوان دینی بیشتر الگوبرداری از رسانههای سنتی بوده است. در سالهای اخیر شکل دیگری تحت عنوان گفتگوی مذهبی و در عرصه برنامهسازی دینی شکل گرفته است. این نوع از برنامه با طرح موضوعات گوناگون از جمله مباحث اعتقادی، کلامی، فلسفی، عرفانی، اخلاقی، فقهی و … توانسته توجه بسیاری از مخاطبان را به خود جلب کند.
برنامههای گفتگویی مذهبی با توجه به تعداد مجری و میهمان یا میهمانان برنامه، نقشی که مجری در این برنامه ایفا میکند(هدایتکننده، چالشبرانگیز یا صرفا اعلامکننده سرفصلهای گفتگو)؛ قالبها و فرمهای متفاوتی به خود میگیرد. در این پژوهش، برنامههایی با یک مجری و یک میهمان به عنوان قالب گفتگوی دو نفره، دومجری و یک میهمان به عنوان قالب میزگرد و یک مجری و دو میهمان تحت عنوان قالب بحث، مورد تامل قرار میگیرند. برنامه «سمت خدا» از شبکه اول سیما برای قالب گفتگوی دو نفره، برنامه «به سوی ظهور» از شبکه دوم سیما برای قالب میزگرد و برنامه «فصل نو»از شبکه قرآن ومعارف سیما برای قالب بحث در نظر گرفته شدهاند.
عوامل متعدی در رابطه با برنامههای گفتگوی مذهبی مطرح میشود. از جمله این عناصر میتوان به مجری و نقشی که در برنامه ایفا میکند، دکور و چینش برنامه، چگونگی چینش محل نشستن مجری و میهمان یا میهمانان برنامه، اشاره کرد. میزان تاثیری که هر یک از این مقولهها بر میزان تماشایا عدم تماشا در مخاطبین دارد، حائز اهمیت است. اهمیت این مساله برای ارتباطگران و تولیدکنندگان رسانهای، به منظور توانایی برای برنامهریزیهای دقیقتر بر اساس دسترسی به آنچه در مخاطبان و افراد هدف آنان شکل میگیرد، دوچندان میشود. در حقیقت برنامههایی با موضوعات دینی که خود پیچیدگیهای فراوانی دارد، هنگامی که از رسانهای چون تلویزیون که تقریبا رسانهای یکسویه است و با مخاطبانی ناهمگن و دور از دسترس با شرایط فرهنگی و اجتماعی متفاوت، پخش میشود، دچار پیچیدگیهای صدچندان میشود. هر چند که هر برنامهای برای مخاطبان در حوزهای محدودتر و مشخصتر از آنچه گفته شد تولید میشود؛ اما همین مخاطبان مفروض و شاید دستهبندی شده، تکثر و گونهگونی بسیار دارد. تلاش برای فهم عمیق آنچه مخاطبان از این گونه برنامهها دریافت میکنند و شناخت عواملی که چه در برنامه پخش شده و چه در بافت فرهنگی و اجتماعی زیست مخاطب بر این دریافت اثرگذار است، گام موثری در اصلاح برخی رویکردهای مدیریتی در تولید این برنامهها به شمار میآید.
از آنجا که گفتگوهای تلویزیونی، مجریمحور هستند یکی از عوامل بسیار تاثیرگذار بر این درک و دریافت و در واقع خوانش مجریهای برنامههای فوق هستند. در این برنامهها این مجری است که موضوع برنامه را معرفی میکند و سوالات مربوط به موضوع را از میهمان برنامه میپرسد. در حقیقت، وی رابط بین بیننده و میهمان است. اوست که میتواند رابطهای درست و مناسب بین این دو برقرار کند و یا موجب بر هم زدن رابطه فوق شود. وظیفه جمعبندی و نتیجهگیری از سخنان میهمان بر عهده اوست و اگر او نتواند از عهده این مسئولیت به خوبی برآید، ممکن است بیننده از ادامه تماشا به دلیل تخصصی بودن صحبتهای میهمان و غیرقابل فهم بودن بحث، منصرف شود. ادبیات و نوع اداها و حرکات مجری نیز بر نحوه دریافت بیننده موثر است. اینکه مخاطبین با درجات متفاوتی از دینداری از این زبان بدن و نحوه گفتار مجری چه برداشتی دارند، در این فرایند دارای اهمیت است.
عدم وجود منابع مکتوب راجع به چگونگی اجرا در برنامههای دینی به خصوص گفتگوهای دینی و فقدان شیوهنامهای برای مجریان این برنامهها، آسیبشناسی رفتار کلامی و غیرکلامی مجریان را ضروری میسازد چرا که هر مجری بر اساس ذوق و سلیقه شخصی به انجام حرکات و اداها . سخنانی دست میزند که گاه برداشتهای منفی و نامناسب در ذهن مخاطب شکل گرفته و در مواردی به دلزدگی مخاطب از تماشای برنامه منجر میگردد.