متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته :مدیریت دولتی...

3-3. جامعه و نمونه آماری. 64

3-4. نمونه‌گیری. 65

3-5. ابزارهای گردآوری داده ها. 66

3-5-1. پرسشنامه رهبری معنوی. 67

3-5-2. پرسشنامه رضایت شغلی. 68

3-6. روایی و پایایی ابزارهای پژوهش. 68

3-6-1. روایی ابزار پژوهش. 69

3-6-2. پایایی ابزار پژوهش. 70

3-7. روش‌های تجزیه و تحلیل داده‌ها. 71

3-8. خلاصه فصل. 72

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده‌ها. 73

4-1. مقدمه. 74

4-2. اطلاعات جمعیت‌شناختی. 74

4-2-1. اطلاعات جمعیت‌شناختی (وضعیت تاهل). 74

4-2-2. اطلاعات جمعیت‌شناختی (جنسیت). 75

4-2-3. اطلاعات جمعیت‌شناختی (سطح تحصیلات). 76

4-2-4. اطلاعات جمعیت‌شناختی (سابقه کاری). 76

4-3. آمار توصیفی. 77

4-3-1. اطلاعات توصیفی مرتبط با متغیرهای پژوهش. 78

4-4. آمار استنباطی. 79

4-4-1. آزمون فرضیات و پاسخ به سوالات پژوهش. 79

این مطلب را هم بخوانید :

پایان نامه رایگان با موضوع خلاقیت و نوآوری

4-5. جمع‌بندی فصل. 88

فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات. 89

5-1. خلاصه‌ی تحقیق. 90

5-2. نتایج حاصل از تجزیه وتحلیل داده ها. 91

5-2-1. نتایج آمار توصیفی. 91

5-2-2. نتایج آمار استنباطی. 93

5-3. پیشنهادهای کاربردی پژوهش. 97

5-4. محدودیت‌های تحقیق. 103

5-5. پیشنهادهای پژوهشی. 104

5-6. جمع‌بندی فصل. 104

منابع و مآخذ. 105

پیوست‌ها. 113

Abstract. 120

فهرست جداول

جدول 2- 1. انواع ابزارهای معمول سنجش رضایت شغلی (براون، 2009)  55

جدول 3-1. طیف لیکرت. 67

جدول 3- 2. عوامل رهبری معنوی و تعداد سوالات مختص به آنها. 68

جدول 3- 1. مؤلفه‌های رضایت شغلی و تعداد سوالات مختص آنها در پرسشنامه مینه سوتا. 68

جدول 3- 3. ضرایب آلفای کرونباخ بدست آمده برای پرسشنامه‌های تحقیق  71

جدول 4- 1. سطح تحصیلات کارکنان شعب بانک پارسیان در استان تهران  76

جدول 4- 2. آزمون کلوگروف – اسمیرونوف. 7787

جدول 4- 3. بررسی ارتباط میان ابعاد رهبری معنوی و رضایت شغلی (آزمون همبستگی اسپیرمن). 80

جدول 1-4- 3. بررسی ارتباط میان ابعاد رهبری معنوی و رضایت شغلی (آزمون فرضیه 1). 82

جدول 4-4- 3. بررسی ارتباط میان ابعاد رهبری معنوی و رضایت شغلی (آزمون فرضیه 2). 83

جدول 4-4- 3. بررسی ارتباط میان ابعاد رهبری معنوی و رضایت شغلی (آزمون فرضیه 3). 83

جدول 4-4- 3. بررسی ارتباط میان ابعاد رهبری معنوی و رضایت شغلی (آزمون فرضیه 4). 84

جدول 5-4- 3. بررسی ارتباط میان ابعاد رهبری معنوی و رضایت شغلی (آزمون فرضیه 5). 85

جدول 6-4- 3. بررسی ارتباط میان ابعاد رهبری معنوی و رضایت شغلی (آزمون فرضیه 6). 85

جدول 7-4- 3. بررسی ارتباط میان ابعاد رهبری معنوی و رضایت شغلی (آزمون فرضیه 7). 86

جدول 4-4. خلاصه مدل رگرسیون چندگانه (آماره دوربین واتسون)  80

جدول 4-5. جدول تحلیل واریانس. 81

جدول1- 4-6. ضرایب رگرسیونی پیش بینی متغیرهای متغیرهای پژوهش(آزمون فرضیه 1). 82

جدول 2-4-6. ضرایب رگرسیونی پیش بینی متغیرهای متغیرهای پژوهش(آزمون فرضیه 2). 83

جدول 3-4-6. ضرایب رگرسیونی پیش بینی متغیرهای متغیرهای پژوهش(آزمون فرضیه 3). 84

جدول 4-4-6. ضرایب رگرسیونی پیش بینی متغیرهای متغیرهای پژوهش(آزمون فرضیه 4). 84

جدول5 -4-6. ضرایب رگرسیونی پیش بینی متغیرهای متغیرهای پژوهش(آزمون فرضیه 5). 85

جدول 6-4-6. ضرایب رگرسیونی پیش بینی متغیرهای متغیرهای پژوهش(آزمون فرضیه 6). 86

جدول 7-4-6. ضرایب رگرسیونی پیش بینی متغیرهای متغیرهای پژوهش(آزمون فرضیه 7). 86

فهرست نمودار

نمودار 2-1. مدل مفهومی تحقیق (Ziaei et al ‌،2008; Asadi‌، 2008 )  60

دانلود پایان نامه ارشد:بهبود عمر گلجایی گل بریده داوودی Chrysanthemum morifolium L. با استفاده از اسانس...

4-8- کلروفیل کل………………………………………………………………………………………………… 29

4-9- پروتئین گلبرگ……………………………………………………………………………………………. 30

4-10- رنگیزه کاروتنوئید گلبرگ………………………………………………………………………………. 31

4-11- فعالیت آنزیم پراکسیداز………………………………………………………………………………… 31

4-12- فعالیت آنزیم سوپراکسید دیسموتاز…………………………………………………………………. 32

فصل پنجم

بحث…………………………………………………………………………………………………………………. 33

5-1- بحث…………………………………………………………………………………………………………. 34

5-2- نتیجه‏گیری کلی……………………………………………………………………………………………. 38

5-3- پیشنهادات………………………………………………………………………………………………….. 38

منابع………………………………………………………………………………………………………………….. 39

فهرست جداول

جدول 4-1-  تجزیه واریانس اثر تیمارهای مختلف روی صفات اندازه‏گیری شده بر روی گل شاخه بریده‏ی داوودی    24

جدول 4-2- مقایسه‏ی میانگین اثر تیمارهای مختلف روی صفات گل شاخه بریده‏ی داوودی…….. 24

فهرست اشکال

شکل 4-1- نمودار اثر اسانس بهار نارنج، اسید فولویک و نانوذرات مس بر عمر گلجایی  گل داوودی          25

شکل 4-2- نمودار اثر اسانس بهار نارنج، اسید فولویک و نانوذرات مس  بر میزان باکتری محلول  گل داوودی 26

شکل 4-3- نمودار اثر اسانس بهار نارنج، اسید فولویک و نانوذرات مس بر میزان باکتری ساقه  گل داوودی    26

شکل 4-4- نمودار اثر اسانس بهار نارنج، اسید فولویک و نانوذرات مس بر کاهش درجه­ی بریکس  گل داوودی        27

شکل 4-5- اثر اسانس بهار نارنج، اسید فولویک و نانوذرات مس  بر میزان جذب محلول گل داوودی 28

شکل 4-6- نمودار اثر اسانس بهار نارنج، اسید فولویک و نانوذرات مس بر میزان ماده­ی خشک  گل داوودی  28

شکل 4-7- نمودار اثر اسانس بهار نارنج، اسید فولویک و نانوذرات مس بر میزان کاهش وزن تر  گل داوودی 29

شکل 4-8- نمودار اثر اسانس بهار نارنج، اسید فولویک و نانوذرات مس بر میزان کلروفیل کل  گل داوودی    30

شکل 4-9- نمودار اثر اسانس بهار نارنج، اسید فولویک و نانوذرات مس بر میزان پروتئین  گل داوودی        30

شکل 4-10- نمودار اثر اسانس بهار نارنج، اسید فولویک و نانوذرات مس بر میزان کلروفیل کل  گل داوودی  31

شکل 4-11- نمودار اثر اسانس بهار نارنج، اسید فولویک و نانوذرات مس بر میزان پرکسیداز گل داوودی      32

شکل 4-12- نمودار اثر اسانس بهار نارنج، اسید فولویک و نانوذرات مس بر میزان سوپراکسید دیسموتاز گل داوودی  32

چکیده

داوودی (Chrysanthemum morifolum L.)  جز گل­های شاخه بریده­ی مهم دنیا است که امروزه رتبه دوم جهانی را پس از گل رز از لحاظ اقتصادی و کشت و کار دارا می‏باشد. یکی از مشکلات مهم این گل انسداد آوندی و بر هم خوردن تعادل آبی در است. بدین منظور مطالعه‏ای بر پایه طرح کاملاً تصادفی با 3 تیمار اسید  فولویک اسید در 3 سطح (50، 100 و 150 میلی گرم در لیتر(، اسانس گیاهی بهارنارنج در 3 سطح (10، 30 و 50 درصد) و نانو ذرات مس در 3 سطح (5، 10 و 20 میلی گرم در لیتر) همراه با

 شاهد، در 3 تکرار و 36 پلات و چهار شاخه گل در هر پلات درآزمایشگاه پس از برداشت دانشکده کشاورزی انجام شد. دراین آزمایش عمر گلجایی، کاهش وزن تر، درصد ماده‏ی خشک، میزان کلروفیل a و b، کاهش درجه‏ی بریکس، جمعیت باکتری­های انتهای ساقه و محلول گلجایی ، رنگیزه کاروتنوئید و فعالیت آنزیم‏های موجود در گلبرگ مورد ارزیابی قرار گرفته است.  با توجه به نتایج اثر تیمارهای مورد استفاده نشان داد که بیشترین عمر گلجایی مربوط به نانوذرات مس با میانگین 17 روز و کمترین آن از تیمار اسانس بهار نارنج با میانگین 14 روز  بوده است. مقایسه میانگین اثر تیمارهای آزمایشی بر تعداد باکتری‏های محلول نشان داد که بیشترین میزان مربوط به تیمار شاهد با میانگین 67/90 واحد بوده، و کمترین آن از تیمار N1 (5 میلی‏گرم در لیتر نانوذرات مس) با میانگین 33/49 واحد بدست آمد. مقایسه میانگین اثر تیمارهای آزمایشی بر کاهش درجه بریکس نشان داد که بیشترین کاهش درجه بریکس مربوط به تیمار N2 (10 میلی‏گرم در لیتر نانوذرات مس) با میانگین 39/1 درصد و کمترین آن از تیمار B2 (30 درصد اسانس بهار نارنج) با میانگین 53/0 درصد بدست آمده است.اثر تیمارهای مورد استفاده بر مقدار جذب آب نشان داد که بیشترین جذب آب به تیمار  B1(10 درصد اسانس بهارنارنج) با میانگین 20/1 میلی‏لیتر بر گرم وزن تر و کمترین آن به تیمار شاهد با میانگین 88/0 میلی‏لیتر بر گرم وزن تر اختصاص داشته است. همچنین بررسی تاثیر تیمارهای آزمایشی بر درصد ماده‏ی خشک نشان داد که بیشترین میزان مربوط به تیمار N1 (5 میلی‏گرم در لیتر نانوذرات مس) با میانگین 33/32 درصد و کمترین آن از تیمار شاهد با میانگین 33/11 درصد بدست آمده است. با توجه به نتایج بدست آمده، تاثیر تیمارها بر بهبود خصوصیات کیفی پس از برداشت گل داوودی  معنی‏دار  بوده است.

کلمات کلیدی: عمر گلجایی، اسانس گیاهی، فولویک اسید، نانوذرات مس،گل داوودی.

فصل اول:

این مطلب را هم بخوانید :

موانع و چالش‌های مسئولیت مدنی در حوزه آلودگی‌های جوی – سبز اندیشان امروز

کلیات

1 –1– کلیات و گیاه‏شناسی

گل‏های بریده عمر کوتاهی دارند و به­صورت تازه مصرف می­شوند و بهبود ماندگاری آنها یکی از اهداف اصلی صنعت گلکاری می­باشد (همت زاده و همکاران، 1386؛ احمد و همکاران، 2011).

در سال 1389 بیش از یک میلیارد گل شاخه­ بریده در کشور تولید شد که 40% این میزان ضایعات بوده است (رستمی و راحمی، 1390). علیرغم اینکه گل­های شاخه ­بریده در بین محصولات باغی ارزش اقتصادی زیادی دارند، اما جزء فسادپذیرترین آنها به حساب می­آیند. تنفس بالا، حساسیت به آسیب­دیدگی و فسادپذیری سریع آنها باعث گردیده که به مراقبت بیشتری در مرحله پس از برداشت نیاز داشته باشند (چاناسوت و همکاران، 2003). با توجه به اهمیت کیفیت گل در تجارت گل­های بریده، باید تلاش شود تا گل­های بریده با کیفیت مطلوب به دست  مشتری برسند. یکی از مهم­ترین معیارها برای مصرف­کننده در انتخاب گل بریده، طول عمر آن می­باشد؛ به­ همین دلیل یک برنامه مناسب بعد از برداشت به حفظ کیفیت گل­های بریده در زمان طولانی­تر کمک می­کند (ایسون و همکاران، 2001؛ روئین و حسن­پور اصیل، 1390).

طبق آخرین آمار رسمی جهانی در سال 2008 در مجموع 121 کشور، صادرات گل های شاخه بریده داشته اند و ایران در رتبه 67 قرار داشته است. ایران در سال 88 با تولید سالانه حدود دو میلیارد شاخه گل، از نظر تولید در رتبه 17 جهان و از نظر صادرات، با صادرات سالانه تنها 10 میلیون شاخه در بین 150 کشور دنیا، در رتبه 107 قرار گرفت (ادریسی، 1388).

مهمترین گل های شاخه بریده تولیدی در ایران رز، گلایول، مریم، میخک، داودی، لیلیوم، استرلیتزیا، ژربرا، آنتوریم، مارگریت و آفتابگردان زینتی است (چیذری و همکاران، 1385).

داوودی با نام علمی Chrysanthemum morifolium L. از خانواده کلاهپرک سانان[1]  می­باشد. رویشگاه اصلی اغلب گونه­های امروزی چین می­باشد. تولید هیبرید تجاری جهت اصلاح داوودی­ هنوز هم درآمریکا، آسیا و اروپا ادامه دارد. انتخاب آنها نه فقط  بر مبنای شکل و رنگ  گل­ها بلکه از لحاظ  قدرت گلدهی در تمام فصول  سال و کیفیت گلها پس ازبرداشت نیز انجام می‏گیرد)دول و ویلکینیز، 1999). گل داودی دارای عمر گلجایی طولانی است که به تولید کم اتیلن در دوران پیری آن نسبت داده می‏شود (بارتولی و همکاران، 1996). این گل از گروه گل‏های نافرازگرا است و پیری آن در پاسخ به تغییراتی است که در میزان کربوهیدرات‏ها رخ می‏دهد (آداچی و همکاران، 1999) و اتیلن در این فرایند نقش چندانی ندارد (نبی گل و همکاران، 1385). مهمترین مشکل پس از برداشت داوودی، زردی برگ‏ها و ناتوانی در جذب آب است که منجر به پژمردگی پیش از موعد برگ‏ها می‏شود (ادریسی، 1388).

1 -2- بیان مسئله

مهمترین مشکل پس از برداشت داوودی، زردی برگ ها و ناتوانی در جذب آب است که منجر به پژمردگی پیش از موعد برگ ها می شود (ادریسی، 1388). کاهش در کیفیت گل بریدنی داودی بیشتر به دلیل پژمردگی برگ های آن است (هالوی و مایاک، 1979) و تاخیر در پژمردگی برگ و به دنبال آن تاخیر در پیری سبب طولانی تر شدن عمر گلجایی داودی می شود (پتریدو و همکاران، 2001).

تعادل آب، عامل اصلی تعیین کیفیت و ماندگاری گل های شاخه بریده است (داسیلوا، 2003). کمبود آب به طور معمول باعث انسداد آوندهای ساقه می شود (واندورن و پریک، 1990). تشکیل حباب های هوا

دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد:اثر اعمال تیمارهای مختلف در شکستن خواب و جوانه زنی بذور علف های هرز یولاف ...

1-1- تیره‌های مهم گیاهی که بدترین علفهای دنیا در بر می‌دارد ………………………………………………………………. 5

1-2- تیره‌های تشکیل دهنده گیاهان زراعی عمده جهان …………………………………………………………………………. 5

1-3- تغییرات درجه حرارت که در آن جوانه زدن واقع می‌شود ……………………………………………………………… 12

1-4- ذخایر غذایی و ساختمان اصلی ذخیره‌ای ……………………………………………………………………………………. 14

1-5- طرح طبقه‌بندی انواع خواب بذر ………………………………………………………………………………………………. 19

1-6- مهمترین مکانیسم‌های شناخته شده خواب بذر …………………………………………………………………………….. 24

1-7 تحریک‌کننده‌های جوانه‌زنی ……………………………………………………………………………………………………… 26

1-8- تاثیر مواد تنظیم کننده رشد در جوانه‌زنی بذور خیس شده کاهو رقم گراندراپیدز در تاریکی ………………. 30

1-9- شاخص‌های سرعت جوانه‌زنی …………………………………………………………………………………………………. 33

3-1- تجزیه واریانسی صفات مورد مطالعه در گیاه یولاف تحت تیمار با نیترات پتاسیم ……………………………….. 46

3-2- تجزیه واریانسی صفات مورد مطالعه در گیاه یولاف تحت تیمار با اسید جبرلیک ………………………………. 54

فهرست نمودارها

نمودار                                                                                                                                                       صفحه

3-1- نمودار مقایسه میانگین طول ریشه گیاه یولاف در تیمار با نیترات پتاسیم …………………………………………… 47

3-2- نمودار مقایسه میانگین طول ساقه گیاه یولاف در تیمار با نیترات پتاسیم ……………………………………………. 48

3-3- نمودار مقایسه میانگین طول بوته گیاه یولاف در تیمار با نیترات پتاسیم …………………………………………….. 49

3-4- نمودار مقایسه میانگین شاخص ویگور گیاه یولاف در تیمار با نیترات پتاسیم …………………………………….. 49

3-5- نمودار مقایسه میانگین حجم ریشه گیاه یولاف در تیمار با نیترات پتاسیم ………………………………………….. 50

این مطلب را هم بخوانید :

جایگاه امکانات تفریحی در گردشگری

3-6- نمودار مقایسه میانگین وزن خشک گیاه یولاف در تیمار با نیترات پتاسیم …………………………………………. 51

3-7- نمودار مقایسه میانگین درصد جوانه‌زنی گیاه یولاف در تیمار با نیترات پتاسیم …………………………………… 51

3-8- نمودار مقایسه میانگین سرعت جوانه‌زنی گیاه یولاف در تیمار با نیترات پتاسیم ………………………………….. 52

3-9- نمودار مقایسه میانگین طول ریشه گیاه یولاف در تیمار با اسید جیبرلیک ………………………………………….. 55

3-10- نمودار مقایسه میانگین طول ساقه گیاه یولاف در تیمار با اسید جیبرلیک ………………………………………… 56

3-11- نمودار مقایسه میانگین طول بوته گیاه یولاف در تیمار با اسید جیبرلیک …………………………………………. 56

3-12- نمودار مقایسه میانگین شاخص ویگور گیاه یولاف در تیمار با اسید جیبرلیک …………………………………. 57

3-13- نمودار مقایسه میانگین حجم ریشه گیاه یولاف در تیمار با اسید جیبرلیک ………………………………………. 58

3-14- نمودار مقایسه میانگین وزن خشک گیاه یولاف در تیمار با اسید جیبرلیک ……………………………………… 59

3-15- نمودار مقایسه میانگین درصد جوانه‌زنی گیاه یولاف در تیمار با اسید جیبرلیک ……………………………….. 60

3-16- نمودار مقایسه میانگین سرعت جوانه‌زنی گیاه یولاف در تیمار با اسید جیبرلیک ………………………………. 61

مقدمه

در طبیعت گیاهانی وجود دارند که علیرغم تمایل کشاورزان در زمین‌های آنها سبز شده و برای محصولات مشکل ایجاد می‌کنند، به این گیاهان علف هرز نام نهاده‌اند (هامیتون 1995). این گیاهان به روشهای مختلف به عملکرد محصولات اثر گذاشته و حتی کیفیت محصولات را نیز کاهش می‌دهند. خسارت ناشی از علف‌های هرز از آفات و بیماریها نیز بیشتر می‌باشد به طوری که در برخی مناطق معتدله میزان خسارت بین 15-10 درصد محصول برآورد شده است (وارینگتون، 1930).

در ایران بین 250 تا 300 گونه مطرح علف هرز وجود دارد که تعداد این علف‌ها در نقاط مختلف کشور بستگی به شرایط و محیط دارد. مجموع خسارت ناشی از علف‌های هرز در سطح جهانی بیش از پنج میلیارد دلار است. که تقریباً معادل با کل خسارتهای حاصل از آفات و بیماریها روی گیاهان زراعی و باغی می‌باشد (ادیم، 1382) از کل خسارت ناشی از عوامل نامساعد در کشور هندوستان در سال 1987 سهم علف هرز حدود 45 درصد، آفات 30 درصد، بیماریها 20 و عوامل نامساعد محیطی 5 درصد گزارش شده است و (ازبیلی و همکاران 1976) بررسی‌ها نشان می‌دهد که در صورت عدم کنترل علف‌های هرز می‌توان 25 تا 90 درصد کاهش محصول را انتظار داشت، و بالعکس در صورت اعمال روشهای صحیح کنترل می‌توان 25 تا 90 درصد افزایش محصول امیدوار بود (زند و همکاران، 1386).

علف‌های هرز یولاف، بارهنگ در سراسر منطقه به خصوص در استان‌های اردبیل، آذربایجان شرقی و غربی انتشار دارند (کریمی،1374). و در سراسر منطقه یافت می‌شود این گیاهان دارای بذرهای در حال خواب می‌باشند میزان خواب و جوانه‌زنی بذرها تحت تاثیر عوامل متعددی چون تعداد لایه‌های تستا و نوع اپیدرم و فرابر میوه، موقعیت دانه در روی گیاه، اندازه و وزن بذر، سن گیاه و طول روز، زمان برداشت تغییر می‌کند. خواب بذر در گیاهان زیادی از جمله یولاف، سلمه تره، ترشک و علف هفت بند ایرانی نیز دیده می‌شود. کشت و استقرار گیاهان مرتعی و کنترل علف‌های هرز به علت خواب بذور در آنها، مشکل عمده‌ای محسوب می‌شود و درصد قابل ملاحظه‌ای از بذرهای ارقام وحشی در زمان برداشت در حال خواب اولیه بسر می‌برند. عدم جوانه‌زنی همزمان بذرها علف‌های هرز به علت خواب در مزارع نیز مشکل عمده‌ای در کنترل آنها ایجاد می‌کند (هادی و کریمی، 1374).

در برنامه‌های مدیریت تلفیقی علف هرز توجه به خواب بذر و آگاهی از مکانیزم خواب و نحوه بیدار شدن بذور اهمیت ویژه‌ای دارد (کارسون ‌و میلبرگ، 2007).

بنابراین اهمیت موضوع سبب شد که تحقیقی با هدف مطالعه تاثیر تیمارهای مختلفی شیمیایی بر رفع خواب بذر در علف­های هرز انجام گیرد. به طوری که در این تحقیق دو گیاه بارهنگ و یولاف وحشی تحت تاثیر تیمار با غلظت های متفاوتی از اسید جیبرلیک و نیترات پتاسیم جهت یافتن تیمارهایی مناسب به منظور برطرف کردن خواب بذر بررسی گردیدند.

1- بررسی منابع

1-1- تاریخچه کنترل علف‌های هرز

بیش از 1000 سال پیش از میلاد مسیح، علف‌های هرز را با دست از مزارع حذف می‌کردند. در آن شرایط، یک نفر به سختی می‌توانست غذای خود را تامین کند و در نتیجه، گرسنگی بسیار رایج بود. در قرن‌های بعد، انسان به تدریج استفاده از ابزارهای دستی را گسترش داد تا هزار سال پیش از میلاد، انسان برای کشیدن کج‌بیل (به عنوان گاوآهن اولیه) از حیوان، استفاده می‌کرد که بدین شیوه، استفاده از نیروی انسانی عمدتاً در تهیه بستر، کاهش می‌یافت. با این وجود، یک نفر فقط می‌توانست برای دو نفر غذا تولید کند و در نتیجه، دامنه‌ی گرسنگی همچنان گسترده می‌شد. پس از سال 1731، یعنی هنگامی که کشف ردیفی گیاهان زراعی با استفاده از کج‌بیل اسبی آغاز شد. یک نفر توانست برای چهار نفر غذا تولید کند. در سال 1920 استفاده‌ی گسترده از تراکتور آغاز شد، این نیروی تازه کشف شده، زارع را در تولید غذا برای هشت نفر توانا ساخت (قرینه و همکاران، 1383). نمک دریا احتمالاً نخستین ماده‌ی شیمیایی بود که بای کشتن گیاه به کار رفت. درحدود سال 1900، از مواد شیمیایی خالص برای کنترل علف‌های هرز استفاده شد. نزدیک به سال 1947، استفاده از علف‌کش شیمیایی به عنوان عملی رایج، آغاز شد. در آن زمان، یک زارع می‌توانست 16 نفر را غذا دهد. در سال 1950، 1960، 1970، تعداد زیادی علف‌کش شیمیایی همراه با دیگر تکنولوژی‌های پیشرفته کشاورزی بوجود آمدند و بنابراین، در سال 1980 یک زارع توانایی تامین غذا برای 38 نفر را پیدا کرد. بدین معنی که اکنون برای تولید غذا، کمتر از سه نفر از هر 100 نفر مستقیماً نیاز می‌باشد و 97 نفر دیگر فرصت خواهند داشت تا در زمینه‌های دیگر فعالیت کنند (غدیری، 1372).

1-2- پراکنش و اهمیت علف‌های هرز

از حدود 200000 گونه گیاهی موجود در سرتاسر جهان تنها حدود 250 گونه مزاحم بوده و علف هرز نامیده می‌‌شوند (راشد محصل و همکاران، 1374؛ کوچکی و همکاران، 1373). این تعداد تنها حدود 1/0 (یکدهم) درصد از گونه‌های گیاهی جهان را تشکیل می‌دهد. البته این واقعیت مانع اهمیت نسبی بسیاری از دیگر گونه‌‌ها در شرایط محلی نمی‌شود.

هولم (1978) توزیع تاکسونومی این 250 گونه را در حد تیره آورده است (جدول 1-1). تعجب‌آور است که تعداد معدودی از تیره‌های گیاهی اکثر علف‌های هرز جهان را در خود دارند. حدود 70 درصد از این گونه‌های علف هرز در 12 تیره قرار می‌گیرند. تقریباً 40 درصد آنها در تیره گندمیان و مرکبان هستند. این امر که بسیاری از این گونه‌هایی را که  ما علف هرز می‌نامیم تا این حد به هم نزدیک هستند چه مفهومی در بر دارد؟ آیا بین علف‌های هرز و گیاهان زراعی و خویشاوندی وجود دارد؟ 12 گیاه فقط در 5 تیره قرار دارند و این 5 تیره علف‌های هرز زیادی را شامل می‌شوند. این امر نشان می‌دهد که برخی از گیاهان زاعی و علف‌های هرز در برخی از خصوصیات تاکسونومی خود مشترک بوده و شاید منشأ تکاملی مشترکی داشته باشند (کوچکی و همکاران، 1373). در ایران نیز به دلیل تنوع آب و هوایی نزدیک به 180 تیره گیاهی، 1200 جنس و 8000 گونه گیاهی شناسایی شده است که جزء فلور ایران محسوب شده و تعدادی از آنها به صورت علف هرز ظاهر می‌شوند (میرشکاری، 1382).

جدول 1-1. تیره‌های مهم گیاهی که مشکل سازترین علف‌های هرز برای کشاورزی می باشند:

تیره                       تعداد گونه‌ها

Carmineae                     44    

                                                                                37%         

                   Cimpositae                 32

                                                                               43%

                   Cyperaceae                 12

                   Polygomaceae             8

                   Amaranthacea             7            

                   Cariferae                     7

                                                                                  68%

پایان نامه ارشد:تاثیر استفاده از نانو کود آهن و تنظیم کنندههای رشد گیاهی در محیط کشت MS بر روی گیاه ارکید ...

جدول4-19- جدول مقایسه میانگین اثر تنظیم کننده‌های رشد بر تعداد کورم. 45

جدول 4-20- جدول تجزیه واریانس اثر تنظیم کننده‌های رشد بر تعداد کورم. 46

جدول4-21- جدول مقایسه میانگین اثر تنظیم کننده‌های رشد بر تعداد برگ… 47

جدول 4-22- جدول تجزیه واریانس اثر تنظیم کننده‌های رشد بر تعداد برگ… 47

جدول4-23- جدول مقایسه میانگین اثر تنظیم کننده‌های رشد بر تعداد ریشه. 49

جدول 4-24- جدول تجزیه واریانس اثر تنظیم کننده‌های رشد بر تعداد ریشه. 49

جدول4-25- جدول مقایسه میانگین اثر تنظیم کننده‌های رشد بر وزن تر. 51

جدول 4-26- جدول تجزیه واریانس اثر تنظیم کننده‌های رشد بر وزن تر. 51

جدول4-27- جدول مقایسه میانگین اثر تنظیم کننده‌های رشد بر وزن خشک… 52

فهرست نمودار

نمودار4-1- اثر نانوکود بر روی طول گیاه 33

نمودار 4-2- اثر نانوکود بر روی طول ریشه. 34

نمودار 4-3- اثر نانوکود بر روی تعداد کورم. 35

نمودار 4-4- اثر نانوکود بر روی تعداد برگ… 36

نمودار 4-5- اثر تنظیم کننده‌های رشد بر روی طول گیاه 40

نمودار 4-6- اثر تنظیم کننده‌های رشد بر روی طول ریشه. 41

نمودار 4-7- اثر تنظیم کننده‌های رشد بر روی تعداد کورم. 42

نمودار 4-8- اثر تنظیم کننده‌های رشد بر روی تعداد برگ… 44

نمودار 4-9- اثر تنظیم کننده‌های رشد بر روی وزن تر. 46

فهرست تصاویر

شکل3-1- ضدعفونی وسایل آزمایشگاهی و محیط کشت در اتوکلاو. 25

شکل3-2- آماده سازی هود لامینارفلو برای کشت… 25

شکل3-3- تهیه محیط کشت برای ارکید. 29

چکیده

این مطالعه بر پایه دو آزمایش طرح بلوک‌های کاملاً تصادفی بر روی ارکید Orchis catasetum که یک گونه در حال انقراض است انجام شد که آزمایش اول با 1 فاکتور نانو ذرات آهن با 4 سطح (0، 34/0، 69/0و 139/0میلی گرم بر لیتر) در 4 تیمار و 5 تکرار و 20 پلات آزمایشی و آزمایش دوم با 1 فاکتور مخلوطی از دو هورمون نفتالین استیک اسید و بنزیل آدنین با 4 سطح (5/0، 1 و2 میلی گرم بر لیتر) در 4 تیمار و 5 تکرار و 20 پلت آزمایشی انجام شد که در این آزمایش از محیط موراشیک و اسگوک به روش آب­گونه استفاده شد و لازم به ذکر است که هر پلات آزمایشی شامل 4 کورم گیاه Orchids  catasetum بوده که در داخل شیشه مربا قرار دادیم.

نتایج نشان داد که اثر سطوح مختلف نانو ذرات آهن بر روی صفات طول گیاه، طول ریشه، تعداد کورم و تعداد برگ در ارکیدOrchis catasetum   معنی­دار شد ولی بر روی بقیه صفات غیرمعنی­دار بود. در حالی که اثر تنظیم کننده‌های رشد گیاهی بر روی صفات طول گیاه، طول ریشه، تعداد کورم، تعداد برگ و وزن تر معنی­دار شد ولی بر روی بقیه صفات غیرمعنی­دار بود.

کلمات کلیدی: Orchis catasetum   ، تنظیم کننده‌های رشد گیاهی، محیط MS ، نانو کود آهن

فصل اول

مقدمه

انسان فطرتاً زیبایی­خواه است. دنیای پرزرق و برق امروز رقیب قدرتمندی برای گل­های طبیعی معرفی ننموده و هنوز هم انواع گل‌ها بسته به سلیقه مردم جوامع مختلف مورد توجه و علاقه انسان­ها هستند. بعضی گل­ها دارای محبوبیت جهانی هستند و روزانه میلیون­ها شاخه از آن‌ها تولید و مورد استفاده قرار می‌گیرند مثال شاخص این دسته از گل­ها دو خانواده بزرگ گل رز و گل ارکیده هستند.

گل­های خانواده ارکیده به دلیل تنوع بی نظیرشان در شکل، اندازه، رنگ و خصوصیات منحصر به فردی که دارند مورد علاقه دوستداران گل قرار دارند. در سال­های 551-479 کنفسیوس در نوشتارهای خود به ارکیده اشاره کرده است. او در مورد عطر ارکیده­ها در منزل و استفاده تزئینی چینی­ها از این گل سخن به میان آورده است. یونانی­ها و رمی­ها به ارکیدها بیشتر از دید طبی می‌نگریستند. از سالهای 1370 به بعد به تدریج ارکیده­ها به صورت امروزی مورد ارزیابی قرار گرفتند. در دهه­های اول 1700 مبلغان مذهبی و دریانوردان ارکیدها را از نقاط مختلف دنیا به انگلستان آوردند و تولید گل بریده ارکیده از سال 1913 در سنگاپور آغاز شد و در حال حاضر تولید و عرضه این گل به صورت انبوه در تمام دنیا انجام می‌پذیرد.

اطلاعات گیاه شناسی

Gynandrales خانواده ارکیده، از راسته Orchidaceae   بزرگ‌ترین خانواده نهاندانگان به شمار می‌رود که دارای بیش از 750 جنس و 1750 گونه می‌باشد و از جوانترین خانواده‌های گیاهی محسوب می‌شود.

این خانواده به 5 زیر تیره تقسیم می‌شود:

cypripedioideae

neotioideae

epidendoideae

vandoideae

orchidoideae

گیاهان این خانواده تک لپه، علفی و پایا هستند که به صورت انگل، ساپروفیت و خاکزی مشاهده می‌شوند. گل­آذین به صورت خوشه یا سنبله و گل‌ها نامنظم هستند. هر گل شامل سه گلبرگ و سه کاسبرگ است که گلبرگ خلفی بزرگ‌تر شده و لابل را بوجود می‌آورد. در هر گل یک یا بندرت دو عدد پرچم زایا وجود دارد که در مقابل لابل قرار گرفته و پرچم‌های دیگر به صورت نازا یا استامینود درآمده و شامل دو کیسه متورم بنام bursicula   است که به لبه میانی کلاله متصل می‌گردد.

تخمدان تحتانی، یک خانه­ای و تمکن کناری است که نسبت به محور گل­آذین کاملا به طور وارونه قرار می‌گیرد. خامه متصل به پرچم‌ها بوده و ستونی بنام gynandrune   به وجود می‌آورد که منتهی به کلاله سه لبه می‌شود که دو لب کناری قابلیت پذیرش دانه گرده را دارد. لب میانی قطعه نازایی بنام روستلوم rustellum را بوجود می‌آورد.

میوه کپسول در مجاورت محل جفت باز می‌شود. دانه‌ها بسیار ریز و شامل یک جنین مقدماتی هستند که در خارج از آلبومن قرار می‌گیرد. جنین مذبور برای رشد احتیاج به همیاری برخی از قارچ‌های خاکزی دارد که تشکیل میکوریز می‌دهند. ارکیدها خصوصیات منحصر به فردی دارند که باعث تمایز آن‌ها از دیگر خانواده‌ها و قرار گرفتنشان در یک خانواده می‌شود. گل­هایzygomorphic  نوعی خاص از گل­های نامنظم به شمار می‌روند که از نوعی تقارن محوری برخوردارند.

گرده

گرده گل­های ارکیده به کیسه‌های مخصوصی بنام pollinia  چسبیده است. که حشرات گرده افشان بعداً آن‌ها را پس از گرده افشانی جدا می‌کنند که یکی از وجوه مشخصه شناسایی گل تعداد این کیسه‌ها می‌باشد.

اندام‌های تولید مثلی

اندام‌های تولید مثل این گل هر دو در ستونی متحد بنام gynandrune    قرار دارند. این ستون حاوی یک بساک بارور در قسمت بالایی ستون و سطح مادگی در سطح زیرین ستون می‌باشد.

شاخکrostellum

در سطح زیرین ستون بین بساک پرچم و کلاله وجود دارد. این شاخک دو نقش منحصر بفرد را ایفا می‌کند اول اینکه چون سد و مانعی بین اندام زایای نر و ماده قرار گرفته بنابراین مانع خودباروری است. دوم شاخک غده­ای است که تولید ماده­ای چسبنده می‌کند که حشرات را به سطح این اندام‌ها جلب می‌نماید و به نحوی عمل می‌کند که موقعی که حشره می‌خواهد

این مطلب را هم بخوانید :

تاریخچه ارتباط والدین و فرزندان

 از گرده استفاده کند این ماده به پشتش می‌چسبد.

بذرها

ارکیدها تعداد بسیار زیادی بذر تولید می‌کنند که بذر آن‌ها فاقد هرگونه اندوسپرم می‌باشند. از این رو در طبیعت برای سبز شدن ارکیدها به صورت انگلی، خاکزی یا terrestrial  و اکثر ارکیدهایی که در مناطق حاره می‌رویند از نوع ارکیدهای مستقل دارزی یا کودرست یاepiphyte  هستند. ارکیدها دارای دو نوع رشد هستند. فرم ایستاده یا monopodial و فرم ساقه خزنده یا sympodial . ریشه‌های هوایی در ارکیدها علاوه بر وظایف کلی ریشه‌ها در گیاهان که شامل پابرجایی و تغذیه گیاه است وظایف دیگری نیز دارد مثل ذخیره آب، ذخیره مواد­غذایی، تنفس و فتوسنتز که این خصوصیات ریشه ناشی از وجود velamen   یک لایه اسفنجی و سفید رنگ است می‌باشد.

نکته جالب توجهی که در مورد ارکیدها وجود دارد و نشان از تکامل یافته بودن این خانواده گیاهی است گرده افشانی این گیاه است. تمام عوامل موجود در گل که ممکن است جنسی، شیمیایی ( نکتار ) و بویایی باشد فقط برای جلب یک حشره خاص عمل می‌کنند و در هر گونه حشره خاصی عمل گرده افشانی را انجام می‌دهد.

در برخی گونه‌ها لابل گل شبیه حشره ماده می‌شود و گیاه بویی را که شبیه بوی حشره ماده است برای گول زدن حشره نر ترشح می‌کند. حشره نر وقتی داخل گل می‌رود گیر می‌کند و حرکاتی که برای خارج شدن از گل انجام می‌دهد باعث پاشیده شدن pollinia  و در نتیجه گرده افشانی گل می‌شود این مکانیسم زیرکانه توسط بعضی گونه‌های ارکید مثل Coryanthes ،Ophrys ،Drakea  انجام می‌شود.

جنس‌های معروف ارکیده

1-Cattleya :

حدوداً60 گونه دارد و بومی مناطق استوایی است. دارای رنگ‌های متنوع، مانند سفید، ارغوانی، زرد و برخی دو رنگ هستند. برخی نیز دارای حساسیت فتوپریودیک بوده و در سال 2 بار گل می‌دهند. وبطور کلّی گیاه گلدانی جذابی را می‌سازند.

2- Phalaenopsis:

دارای 55 گونه بوده که بومی مجمع الجزایر مالزی و اقیانوسیه است. گل‌های سفید هیبرید P .amabilis در تمام طول سال در بازار آمریکا یافت می‌شود. این گل‌ها در رنگ صورتی و دیگر رنگ‌ها در طول پاییز و بهار یافت شده و بیشتر برای دسته گل به کار می‌روند.

3- Dendrobium:

دارای 900 گونه بوده و بومی مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری استرالیا و جزایراقیانوس آرام است. دارای گل‌های  با عمر طولانی جهت گل بریدنی است.

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : تولیدات گیاهی...

4-2-8- تأثیر انواع بستر کاشت و تاریخ کاشت بر میزان عملکرد بذر در هکتار……………………………….63

4-3- ضرایب همبستگی بین متغییر های اندازه گیری شده زمان 80%  گلدهی گیاه ریحان سبز…………….64

4-4- ضرایب همبستگی بین متغییرهای اندازه گیری شده زمان برداشت  گیاه ریحان سبز…………………..66

4-5- نتیجه گیری کلی……………………………………………………………………………………………………………69

4-6- پیشنهادات……………………………………………………………………………………………………………………70

فهرست منابع

عنوان                                                                                                      صفحه

منابع فارسی…………………………………………………………………………………………………………………………..73

منابع انگلیسی………………………………………………………………………………………………………………………..79

فهرست جداول

عنوان                                                                                                      صفحه

جدول 3- 1- مشخصات هواشناسی شهرستان کلاله در زمان اجرای پروژه…………………………………………..25

جدول 3-2- تجزیه عناصر غذایی موجود در بسترهای مورد آزمایش……………………………………………..26

جدول4-1- مقایسه میانگین صفات مختلف در انواع بستر و تاریخ کاشت در گیاه ریحان سبز زمان 80 درصد گلدهی………………………………………………………………………………………………………………………..36

جدول4-2- مقایسه میانگین صفات مختلف در انواع بستر و تاریخ کاشت در گیاه ریحان سبز زمان برداشت………………………………………………………………………………………………………………………………..39

جدول4-3- ضرایب همبستگی بین متغیرهای اندازه گیری شده زمان 80 % گلدهی گیاه ریحان………….65

جدول4-4- ضرایب همبستگی بین متغیرهای اندازه گیری شده زمان برداشت گیاه ریحان…………………..68

فهرست اشکال

عنوان                                                                                                      صفحه

شکل4-1- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر ارتفاع بوته………………………………………………………43

شکل4-2- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر تعداد شاخه فرعی گلدار……………………………………44

شکل4-3- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر تعداد شاخه فرعی فرعی گلدار…………………………..44

شکل4-4- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر تعداد گره……………………………………………………….45

شکل4-5- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر تعداد میان گره…………………………………………………46

شکل4-6- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر طول میان گره………………………………………………….46

شکل4-7- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر سطح برگ………………………………………………………47

شکل4-8- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر شاخص سطح برگ…………………………………………..48

شکل4-9- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر طول ریشه……………………………………………………….49

شکل4-10- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر وزن تر ریشه………………………………………………….49

شکل4-11- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر وزن خشک ریشه……………………………………………50

این مطلب را هم بخوانید :

چطور رمزهای مختلف را حفظ کنیم؟

شکل4-12- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر وزن تر کل برگ در  بوته…………………………………51

شکل4-13- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر وزن خشک کل برگ در  بوته…………………………..51

شکل4-14- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت تعداد گل آذین در  بوته………………………………………52

شکل4-15- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت طول گل آذین در بوته………………………………………..53

شکل4-16- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر تعداد چرخه در هر گل آذین…………………………….53

شکل4-17- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر تعداد کل چرخه در هر بوته……………………………..54

شکل4-18- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر وزن کل بذر در هر بوته…………………………………..55

شکل4-19- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر تعداد کل بذر در هر بوته…………………………………55

شکل4-20- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر وزن بذر در گل آذین………………………………………56

شکل4-21- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر تعداد بذر در گل آذین…………………………………….56

شکل4-22- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر تعداد بذر در هر چرخه……………………………………57

شکل4-23- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر وزن هزار دانه………………………………………………..58

شکل4-24- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر وزن تر اندام های هوایی………………………………….59

شکل4-25- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر وزن خشک اندام های هوایی……………………………60

شکل4-26- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر عملکرد بیولوژیک…………………………………………..61

شکل4-27- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر شاخص برداشت…………………………………………….62

شکل4-28- اثر متقابل انواع بستر و تاریخ کاشت بر عملکرد بذر …………………………………………………..63

فصل اول

مقدمه و کلیات

1-1- مقدمه

گیاه دارویی ریحان (Ocimum basilicum.L)، گیاهی یک ساله و اسانس دار بوده که به وسیله بذر تکثیر شده و علاوه بر مصارف دارویی به عنوان سبزی هم مصرف می گردد. رشد رویشی و عملکرد بذر در گیاهان تحت تأثیر عوامل بسیاری قرار می گیرند که یکی از این عوامل نوع محیط کشت است. امروزه مواد بسیاری با منشأ آلی و معدنی در اختیار قرار دارند که می توانند به محیط های کشت اضافه گردند و این مواد با تحت تأثیر قرار دادن وضعیت pH خاک، میزان عناصر معدنی در دسترس گیاه، میزان نگهداری رطوبت در خاک، الگو و میزان رشد ریشه در محیط کشت  و … نقش مهمی را در عملکرد ایفا می کنند (رحمتی و همکاران، 1387).

تصمیم گیری در مورد زمان کاشت مطلوب یک گیاه زراعی بسیار با اهمیت بوده و از عوامل مهم جهت رسیدن به حداکثر عملکرد بالقوه در گیاهان می باشد. تأثیر عوامل محیطی بر مراحل فیزیولوژیکی گیاه باعث می شود که تاریخ کاشت از منطقه ای به منطقه دیگر و حتی در یک منطقه بسته به اختلاف ژنتیکی میان ارقام فرق کند (هدلی و همکاران، 1983؛ سندهو، 1984). انتخاب تاریخ کاشت مناسب به علت ضرورت استفاده حداکثر از منابع طبیعی طی فصل رشد حائز اهمیت است. تأخیر در کاشت نیز به علت کوتاه شدن دوره رشد گیاه و احتمال برخورد زمان گلدهی با درجه حرارت های  بالا اثرات نامطلوبی بر رشد و نمو گیاهان می گذارد (باروس و همکاران، 2004).

علاقه برای تولید گیاهان دارویی و  معطر و تقاضا برای محصولات طبیعی به طور مداوم در جهان رو به افزایش است (کاروبا و همکاران، 2002). به گونه ای که قرن بیستم را به نام قرن بازگشت به طبیعت و قرن استفاده از داروهای گیاهی نام نهاده اند (گلشادی و همکاران، 1381).

1-2- گیاه شناسی تیره نعناع

گیاه ریحان از تیره نعناع Labiatae– Lamiaceae است. این خانواده از حدود 200 جنس و 3000 گونه تشکیل شده که همه جازی می باشند. گیاهان این خانواده در 8 زیر خانواده طبقه بندی  می شوند. جنس های مهم هر زیر خانوادۀ عبارتند از:

زیر خانواده آجوگوئیده: جنس های توکریوم (300 گونه) و آجوگو (40 گونه).

زیر خانوادۀ پروستاندروئیده: جنس پروستاندرا (50 گونه).

زیر خانوادۀ پراسیوئیده: جنس گومفوستما (40 گونه).

زیر خانوادۀ اسکوتلاریوده: جنس اکوتلاریا (300 گونه).

زیر خانوادۀ لاوان دومیوده: جنس لاواندولا (28 گونه).

زیر خانوادۀ لامیوئیده: جنس های سالویا (700 گونه)، تیموس (400-300 گونه)، استاخیس (300 گونه)، لامیوم (50 گونه) و منتا (25 گونه).

زیرخانوادۀ اکیموئیده: جنس های هیپتیس (400 گونه) و اکیموم (150 گونه).

زیر خانوادۀ کاتوپریوئیده: جنس کاتوفریا (3 گونه).

45 جنس با بیش از 345 گونه از این خانواده در ایران پراکندگی دارند که پر گونه ترین جنس های آن عبارت اند از نپتا با 65 گونه، سالویا با 56 گونه، استاخیس با 35 گونه، اسکوتلاریا با 19 گونه، فلومیس با 17 گونه، ارمواستاخیس با 15 گونه، تیموس با 14 گونه، تیوکریوم با 12 گونه، ساتورجا با 11 گونه و ماروبیوم با 10 گونه، لامیوم، هیمنوکلاتر، زیزیفورا، اوریگانوم و منتا را نام برد (بخشی خانیکی، 1386).

خانواده پونه حاوی تعدادی از سبزیجات معطره است که از میان آن ها می توان از گونه های نعناع و پونه (منتا)، آویشن (تیموس)، کاکوتی (زیزیفورا)، مرزه (ساتورجا) و ریحان (اکیموم) را نام برد. بادرنجبویه (ملسا افیسینالیس) و مرزنگوش (اریگانوم ولگار) و چندین گونه دیگر جزء گیاهان دارویی محسوب می شوند. گونه های چندی از جنس های کولئوس (حسن یوسف)، سالویا (مریم گلی)، روزمارینوس (رزماری)، لاواندولا (لاواند یا اسطوخودوس) و … به عنوان گیاهان زینتی کاشته        می شوند. دو جنس اخیر در عطر سازی نیز استفاده می شوند (بخشی خانیکی، 1386).

گیاهان این خانواده غالباً علفی یا درختچه هایی بوته ای شکل، به ندرت درختان کوچک و معمولاً دارای ساقه چهارگوش هستند. اعضای این خانواده اکثراً پوشیده از کرک ها و غدد ترشحی بوده که حاوی مواد معطر می باشند. برگ ها معمولا ساده و فاقد گوشوارک و متقابل هستند. گل ها نامنظم و بر روی گل آذین یا سنبله های مجتمع به نام ورتیسل قرار دارند. براکته های برگ مانند و براکتئول ها معمولاً کوچک یا گاهی فاقد براکتئول هستند. گل ها دو جنسی (گاهی اوقات اندام های نر کاهش یافته یا نازا بوده و عملاً گل ها ماده هستند) و دارای کاسۀ گلی مرکب از 5 کاسبرگ متصل به هم پیوسته هستند که شیپوری یا زنگوله ای شکل بوده و گاهی اوقات دارای دو لبه است. گلبرگ ها نیز 5 عدد و پیوسته به هم و جام گل لبدیسی است. پرچم ها 4 عدد به ندرت 2 عدد و متصل به جام یا لولۀ گل بوده و دارای میله های برابر یا نا برابر هستند. در برخی از جنس ها قاعدۀ میله پرچم به صورت اهرم در آمده و به اتصال دهندۀ بساک ها که رشد زیادی یافته و طویل شده است، وصل گردیده است. این حالت گرده افشانی گل را توسط حشرات تسهیل می کند. مادگی زبرین و مرکب از 2 برچۀ متصل به هم می باشد که مجموعاً دارای چهار خانه و هر خانه حاوی یک تخمک قاعده ای است. خانه معمولاً ساده و با قاعدۀ تخمدان متصل است و دارای کلالۀ غالباً دو شاخه ای است. میوه مرکب از 4 فندقه یا کافشه ای است که هر یک حاوی 1 دانه هستند. دانه ها دارای آندوسپرم کم یا فاقد آندوسپرم هستند (بخشی خانیکی، 1386). موسیلاژ در برخی دانه ها مثل آجیلکها (nutlet) و میوه های تک دانه رایج است که در خانواده چلیپائیان، نعناع، مرکبان و بار هنگ مشاهده می شود (زهری، 1962؛ جعفری، 1383). اعمال موسیلاژ متعدد است (فان و ورکر، 1972؛ جعفری، 1383). وقتی که دیاسپور بعد از آزاد شدن مرطوب شد، به خاک می چسبد و دیاسپور چسبنده، با باد یا باران به فاصله دور و نامناسب نمی رود. دیاسپور ممکن است به جانواران چسبیده و بعد پراکنده شود. موسیلاژ باعث کاهش وزن مخصوص دیاسپور در آب می شود. موسیلاژ در تنظیم جوانه زنی با توقف جوانه زنی دانه در مواقع خشکی یا فزونی آب، وقتی که دانه کاملاً با موسیلاژ پوشیده می شود نقش دارد. موسیلاژ عبور اکسیژن را به تأخیر انداخته و مانع جوانه زدن می شود. گیاهان این راسته دارای گلهای نا منظم و چهار پرچم بوده و پرچم پشتی کاملاً از بین رفته و یا به صورت پرچم نازا در آمده است. در تخمدان گیاهان این راسته در هر برچه یک یا دو تخمک وجود دارد. در این راسته تیره های نعناع، شاپسند، گلوبولاریا و بارهنگ قرار می گیرند (وزوایی، 1378).

1-3- تاریخچه کشت ریحان

ریحان دارای سابقه کشت 3000 ساله و از قدیم به وسیله مردم اروپا و آسیا در مراسم مذهبی و آیین های سنتی مورد استفاده قرار می گرفته است (پراکاش، 1990؛ پازکی و همکاران، 1390)، منشأ این گیاه را افغانستان (زرگری، 1375)، ایران (امید بیگی، 1379؛ زرگری، 1375)،  فلات ایران (حاجی شریفی، 1382)، هند (امید بیگی،1379؛ پراکاش، 1990)، شرق دور، هندوستان، پاکستان، تایلند (داک، 2002)، شمال غربی، شمال شرقی آفریقا و آسیای میانه (اراباسی و عمین، 2004)، آسیای جنوبی و آفریقای مرکزی (جمیز، 1990) گزارش نموده اند. ریحان در ایران و افغانستان به طور خودرو        می روید ولی تولید فعلی در ایران از صد در صد از کشت در مزارع به دست می آید. در ایران به طور وحشی در اطراف تهران، همدان، خراسان در ارتفاع 2300 متری از سطح دریا و در کرمانشاه در ارتفاع 1500 متری  و هم چنین در خرمشهر، بلوچستان و آذربایجان در اطراف تبریز می روید (حاجی شریفی، 1382).

1-4- معرفی و اهمیت ریحان

ریحان (.Ocimum basilicum L) از گیاهان مهم متعلق به تیره نعناع (Lamiaceae) است. در بین گونه های این جنس، گونه .Ocimum basilicum L اقتصادی ترین گونه محسوب شده و تقریباً در تمام مناطق گرم و معتدل کشت و کار می شود. ریحان (48n=2) گیاهی یکساله، علفی، ایستاده، تقریباً بدون کرک، معطر به ارتفاع 60-30 سانتی متر می باشد. ریحان یک محصول مهم اقتصادی در سراسر جهان است که به عنوان گیاه دارویی، ادویه ای و هم چنین به عنوان سبزی تازه استفاده می شود (ماریوتی و همکاران، 1996؛ امید بیگی، 1997). ریشه ریحان مستقیم و مخروطی شکل است و طول آن به 16-10 سانتیمتر می رسد. ساقه چهارگوش و مستقیم است و انشعابات کم و بیش فراوانی دارد (امید بیگی، 1379). برگ های آن پهن و به رنگ سبز و کناره های آن صاف است (امید بیگی، 1379). برگ