جدول 3- – 39 ضرایب مقیاس بهترین نتیجه حاصل شده از برنامه با نرخ همبری 0.9 برای کروموزوم اول 130
جدول 3- – 56 اسامی و ضرایب مقیاس رکوردهای منتخب از برنامه الگوریتم ژنتیک دودویی 144
این مطلب را هم بخوانید :
وظیفه و غایت نیز مجبور به اتخاذ موضع مناسب هستیم. بر این اساس سوال این است که با توجه به حسن و قبح ذاتی/عقلی، نظام اخلاقی اسلام با کدام یک از دو نظریه وظیفهگرایی و غایت گرایی مطابقت بیشتری دارد.
3- پیشینه تحقیق
در رابطه با مسئلهی «حسن و قبح» عمده کارهایی که در ایران انجام شده، بیشتر بُعد کلامی آن را مورد توجه قرار دادهاند. وجهه فلسفی و اخلاقی آن کمتر مورد پژوهش واقع شده است. کنکاش و بررسی در مقالات و پژوهشهای حوزه اخلاق در منابع فارسی نشان میدهد، در ارتباط با نسبت مسئله حسن و قبح ذاتی و نظریات وظیفه گرا و غایتگرا، به صورت مستقل پژوهشی انجام نشده است..
اما درباره سایر مسائل مرتبط با حسن و قبح در حوزهی اخلاق و همچنین دربارهی مباحث وظیفه و غایت کارهای خوبی انجام شده است. در بین این پژوهشگران آیت الله مصباح یزدی درباره مسئله وظیفه و غایت نظریهای مبسوط دارد. وی نظریهی اخلاقیاش را بر اساس غایتگرایی در اخلاق بنا کرده و به شکل مبسوط و مستدل از نظریه غایتگرایی در اخلاق و تطابق آن با آموزههای اسلامی دفاع کردهاند. همچنین ایشان قرائتی خاص از حسن و قبح ذاتی ارائه میکنند که در جای خود به آن خواهیم پرداخت. ما ضمن بررسی حسن و قبح ذاتی و عقلی و بررسی نظریات وظیفهگرا و غایتگرا خصوصا نظریهی آیت الله مصباح به این بحث خواهیم پرداخت که نظریه مختار علمای شیعه درباره حسن و قبح با کدام یک از وظیفهگرایی یا غایتگرایی سازگار است.
4- ضرورت تحقیق
بحران اخلاق در عصر حاضر و در مدرنیته به عنوان گفتمان غالب این عصر از مهمترین دغدغههای متفکران و اندیشمندان است. بر همین اساس اخلاق در دوران متاخر بسیار مورد
توجه واقع شده است. جامعه ما نیز به عنوان جامعهای که اولاً در این سالها حرکت پرشتابی به سمت مدرنیته و توسعهی زیرساختهای آن داشته، ثانیاً دارای ساختارهای قوی دینی و مذهبی در لایههای مختلف اجتماعی است، نیازمند ارائه قرائتی مناسب از اخلاق است که هم بتواند با جهان جدید سازگار باشد و هم بتواند با حفظ چارچوب اسلامی، اعتقادات جامعه اسلامی را نیز تامین کند.
5- روش تحقیق
این تحقیق در مرحلهی دستیابی به دادهها ماهیت کتابخانهای دارد و در مرحله استنتاج، از روش توصیفی، تحلیلی و مقایسهای استفاده میکند.
6- سوالات تحقیق
1- حسن و قبح (خوبی و بدی) در بیان فلاسفه و متکلمین مسلمان و غیر مسلمان چه معانی داشته است؟
2- آیا نظریات وظیفهگرا میتوانند با حسن و قبح ذاتی مطلقاً سازگار باشند؟
3- نظریات غایت گرا چطور، آیا آنها میتوانند ملزومات حسن و قبح ذاتی مورد ادعای علمای عدلیه را تامین کنند؟
4- غایت گرایی مورد ادعای برخی از دانشمندان معاصر شیعه آیا با ذات گرایی علمای شیعه سازگاری دارد؟
8- ساختار تحقیق
این مطلب را هم بخوانید :
در فصل اول پژوهش معانی حسن و قبح (خوبی و بدی) ذاتی، عقلی، الهی و شرعی همچنین مسئله واقعگرایی و نسبت آن با مسئله حاضر مورد بررسی قرار گرفته است. در فصل دوم نظریات مطرح وظیفهگرا یعنی نظریه اخلاقی کانت، شهودگرائی (خصوصا شهودگرائی راس) ونظریه اخلاقی امر الهی مورد بررسی قرار گرفته و نسبت این نظریات با حسن و قبح ذاتی بیان میشود. در فصل سوم نظریات غایت گرا از جمله خود گرایی و سودگرایی بیان شده و نسبت آنها با حسن و قبح ذاتی سنجیده میشود. در همین فصل نظریه اخلاقی آیت الله مصباح یزدی نیز بیان میشود. تلاش در این فصل بر این است که نشان
4-4-3. عدالت در رابطه با فرزندان……………………………. 101
4-4-4. عدالت در رابطه با خویشان………………………….. 102
فصل پنجم……………………………………….. 104
(عدالت در ساحت طبیعت)………………………………………. 104
5-1. مقدمه……………………………………….. 105
5-2. عدالت در مورد حیوانات…………………………………. 106
5-3. عدالت در زمین، گیاهان و منابع طبیعی…………………. 109
5-4. نسبت عدالت طبیعی با سایر قلمروها……………………111
نتیجه و جمعبندی………………………………………… 114
فهرســت منـابع………………………………………. 117
کتابها………………………………………. 117
چکیده:
عدالت از پربسامدترین مفاهیم دانش اخلاق است. یکی از مباحث اساسی در حوزه عدالت بازشناسی گستره و نسبت قلمروهای آن با یکدیگر است. از دیگر سو امام علیg به عنوان بزرگترین اسوهی عدالت در میان بشریت شناخته شده و سیرهی گفتاری و رفتاری آن حضرتg گنجینهی بزرگی برای عدالت پژوهی است. از اینرو تحقیق حاضر بر آن است که عرصه های عدالت و نسبت آنها با یکدیگر را از منظر آن امام عدالت پیشهg باز کاود. این نوشتار پنج فصل و یک جمعبندی و نتیجه گیری را شامل میشود. در فصل اول، مفاهیم و معناشناسی عدالت و پیشینهی معرفتی عدالتپژوهی بررسی میشود. فصل دوم به عدالت در رابطهی انسان با با خدا میپردازد. فصل سوم عدالت را در رابطهی انسان با خویشتن مطرح میکند. در فصل چهارم از انسان و عدالت اجتماعی بحث میشود. فصل پنجم به عدالت در حوزهی طبیعت میپردازد. در تمامی این فصول ابعاد مختلف عدالت با تأمل بر اندیشههای حضرت امیر مؤمنان علیg مورد بررسی قرار گرفته است؛ از این دیدگاه عدالت اجتماعی یعنی رعایت مساوات و حقوق برابر انسان ها در تعاملات اجتماعی (امور قضایی،توزیع اقتصادی و …) و عدالت در حوزهی فردی و ارتباط با خویشتن شامل رعایت حقوق جسم و روح انسان می شود که ضرورت معرفت نفس و عدم اضرار به نفس را به همراه خواهد داشت. عدالت در ساحت طبیعت نیز مربوط به تکالیف انسان نسبت به طبیعت می باشد و مواردی چون سعی و تلاش بر آبادانی زمین، رعایت حقوق حیوانات و … را در بر می گیرد. عدالتورزی در همهی این ابعــاد بههم پیوسته باعثِ سعادت انسان میشود. سعادتی در آخرت که با زندگی شیرین دنیوی نیز قابل جمع است. بنابراین عدالت هم موجب زندگی آسوده، آرام و خاطرهبخش دنیوی میشود و هم سعادت جاودان اخــروی را به همراه خواهد داشت.
مقدمه:
بیان مسأله
شاید به جرأت بتوان گفت رایجترین مفهوم در حوزهی دانش اخلاق، مفهوم “عدالت” است؛ مفهومی کلیدی که بر اساسِ آن، میتوان نظامهای اخلاقی را مورد مطالـعه و بررسی قرار داد. از فلسفهی یونان باستان گرفته تا مکاتب دینی، معنوی و اخلاقی شرقی، همواره مساله عدالت مورد توجه بوده و در تبیین آن کوشش های فراوانی شده است.
آرزو، مآل و سرانجامی که نظامهای اخلاقی با توصیفاتِ مختلف خود از آن، با تعبیر “سعادت” یاد میکنند، نیازمند کوشش و تلاش انسانی در کسب فضائل است و در
این بین، از عدالت به عنوان شرط لازم برای رسیدن به سعادت یاد میشود. از اینجــا پیوندی میان “عدالت و سعادت” ایجاد میشود؛ که شناخت این مفهوم را برای اندیشمندان حوزهی اخلاق دوچندان میکند. تا این مقام، مفهوم عدالت در عرض سایر مفاهیم اخلاقی چون: فضیلت، خیر، سعادت و …. قرار میگیرد؛ ولی هنگامی که در توصیف و بسط همین مفاهیم یادشده [مجدداً] از مفهوم عدالت نامبرده میشود؛ سبب تقدم و اولویت بازشناسی بیش از پیش آن، در حوزهی فلسفه اخلاق میشود.
امروزه در مطالعات حوزهی اخلاق، آثاری بر پایهی مفهوم عدالت تولید میشود؛ که در آنها، سخن از ابعاد مختلف این مفهوم به میان میآید. مفهومشناسی عدالت، راه نیل به عدالت، موانع رسیدن به عدالت، قلمروهای عدالت، آثار عدالت و تبیین ارتباط عدالت با دیگر مفاهیم اخلاقی، از جملهی این ابعاد است.
اما در بین ابعاد مختلف عدالت، بازشناسی اندیشهی متفکران پیرامون توصیفشان از قلمروهای عدالت و چگونگی برقراری ارتباط میان این قلمروها، حائز اهمیت است. مثلاً هنگامی که در نظام اخلاق افلاطونی سخن از عدالت به میان میآمد، وی میکوشید تا با بهکارگیری این مفهوم، از لزومِ نوعی هماهنگی و انسجام در میان ساحتهای نفس انسانی یاد کند به عقیده او، اولاً ساحتهای نفس مرتبط هستند؛ ثانیاً در یک نظام اخلاقی، علاوه بر آنکه هر ساحت نفس باید به نحو احسن و صحیح کار کند، به یک هماهنگی کلی و امری مافوق ساحتها نیاز است که از آن به عدالت تعبیر میکرد.
حال در بحث حاضر، میدانیم که وجود عدالت در ساحتهای مختلف و قلمروهای مختلف امری مورد پسند است و نوعاً اندیشمندان و مردمان میکوشند تا این عدالت جزئی را در هر قلمرو بدست آورند. اما سؤال آنجاست که آیا در یک نظام اخلاقی که شامل قلمروهای گوناگون میشود، به یک هماهنگی و یک عدالت کلی هم نیاز داریم؟ و در صورتی که چنین نیازی حس شود، ارتباط و نسبت میان این قلمروها چگونه است تا عدالت کلی [هماهنگی قابل قبول] میان آنها رقم بخورد؟
در مطالعه [هر چند اولیه] سخنان امام علیg، علاوه بر معرفی و توصیف قلمروهای عدالت، مساله ارتباط بین این قلمروها به چشم میخورد؛ از اینرو به نظر میرسد انجام مطالعـات دقیق و پژوهــشی عمیق در این باب، میتواند نحوهی ارتباطِ آنها را از نگاه حضرت مشخص کند.
اظهارات فراوان، ماندگار و قابل توجه امیرالمؤمنینg از سویی و خلافت، امامت و ولایت حضرت از سوی دیگر، سبب میشود تا در شناخت مفهـوم عدالت به احادیث و روایات علوی توجه ویژهای شود. دلیل چنین توجهی آن است که نگاه امیرالمؤمنینg میتواند به عنوان نظرگاه دینی و بیانگر نظام اخلاقی اسلام نیز تلقی گردد. از همینرو، بدست آوردن نظرگاه عدالت علوی به شکل توصیفی، مورد توجـه اندیشمندان است.
1- سوالات و فرضیه
با در نظر داشتن بحثی که گذشت، میتوان پرسش اصلی این تحقیق را اینچنین تقریر نمـود: قلمروهای عدالت چیست و توصیف هر کدام از آن ها از منظر امــام عـلیg چگونه است؟ برای پاسخ دادن به این پرسش اصلی پرسشهای فرعی زیر تمـهید شده است:
– معنای عدالت از منظر امیرالمؤمنین چیست؟
این مطلب را هم بخوانید :
3-1-1 کبر و غرور در عهد جدید……………………………. 84
3-1-1-1 تعریف غرور ………………………………84
3-1-1-2 حکم غرور……………………………… 86
3-1-2 عوامل کِبر و غرور در عهد جدید……………. 86
3-1-2-1 شیطان……………………………….. 86
3-1-2-2 اعتماد به عبادت خود……………………….. 87
3-1-2-3 اکتفا به خرد و حکمت انسانی خود……….. 88
3-1-3 جایگاه تواضع در عهد جدید………………….. 88
3-1-4 کبر و غرور از نظر آبای کلیسا………………… 89
3-1-5 آگوستین……………………………….. 91
3-1-5-1 تعریف غرور……………………………… 91
3-1-5-2 جایگاه تواضع……………………………….. 91
3-1-6 آکویناس…………………………………. 93
3-1-6-1 تعریف غرور……………………………… 93
3-1-6-2 ماهیت غرور……………………………… 94
3-1-6-3 جایگاه تواضع……………………………….. 94
3-2 غرور از نظر فیلسوفان……………………………….. 94
3-2-1 افلاطون……………………………….. 96
این مطلب را هم بخوانید :
3-2-1-1 تعریف غرور……………………………… 96
3-2-1-2 دلایل غرور……………………………… 96
3-2-1-3 عاقبت غرور……………………………… 97
3-2-1-4 جایگاه تواضع……………………………….. 98
3-2-2 ارسطو………………………………. 99
3-2-2-1 تعریف غرور ………………………………99
3-2-2-2 ویژگیهای فرد مغرور……………………………… 100
3-2-2-3 تعریف انسان خودبین و بیهمّت………………. 102
3-2-2-4 رابطه غرور و افتخار……………………………… 103
3-2-2-5 حکم غرور ………………………………105
3-2-2-6 عوامل ایجاد غرور……………………………… 107
3-2-2-7 جایگاه تواضع……………………………….. 107
3-2-3 دیوید هیوم………………………………. 108
3-2-3-1 موضوع غرور……………………………… 109
3-2-3-2 تعریف غرور……………………………… 110
3-2-3-3 ماهیت غرور……………………………… 110
3-2-3-4 حکم غرور……………………………… 112
3-2-4 ریچارد تیلور……………………………… 114
3-2-4-1 تعریف غرور……………………………… 114
3-2-4-2 ماهیت غرور……………………………… 116
3-2-4-3 تفاوت غرور با تکبر، خودبینی و خودخواهی………… 116
3-2-4-4 ویژگیهای افراد مغرور……………………………… 118
3-2-4-5 حکم اخلاقی غرور……………………………… 119
فصل چهارم: مقایسه آراء فیلسوفان اسلامی و غربی………. 121
4-1 تعریف غرور……………………………… 122
4-1-1 غرور مثبت………………………………… 122
4-1-2 غرور منفی……………………………….. 122
4-2 ماهیت غرور ………………………………123
4-3 حکم غرور……………………………… 125
4-3-1 غرور به عنوان فضیلت………………………………… 125
4-3-2 غرور به عنوان رذیلت………………………………… 125
نتیجه گیری………………………………… 127
فهرست منابع……………………………….. 130
الف. منابع فارسی……………………………….. 130
ب. منابع عربی……………………………….. 135
ج. منابع انگلیسی……………………………….. 136
چکیده:
برخی ویژگیهای اخلاقی وجود دارد که هم جنبه مثبت دارند و هم جنبه منفی. یکی از این ویژگیها غرور است. غرور از نظر فیلسوفان اسلامی، اغلب به عنوان رذیلت اخلاقی و گناه دینی محسوب میشود. فیلسوفان اسلامی، معمولاً غرور را به معنای آرامش نفس به آنچه موافق هوی و هوس باشد بیان کردهاند، اما برخی از آنها مانند ابن مسکویه غرور را در معنای مثبت «کبَر نفس» بیان کردهاند. فیلسوفان غربی نیز به تبع دیدگاه اخلاقی یا دینی خود، تعریفی مشابه از غرور منفی دارند و آن را به لحاظ اخلاقی قابل تقبیح دانسته و به لحاظ دینی، گناه تلقی میکنند. با اینحال، از نظر آنها غرور در معنای مثبت و به عنوان فضیلت نیز بهکار رفته است. به عنوان مثال ارسطو در اخلاق نیکوماخوس غرور را «زینت فضائل» معرفی کرده است، بطوریکه بدون آن، انسان هیچ انگیزهای برای زندگی ارزشمند ندارد. بررسی معانی مختلف غرور با توجه به عملکردهای متنوع آن، تصمیم دربارهی حکم اخلاقی آن را تا حدی با دشواری مواجه میکند. ارزیابی اخلاقی غرور، به عنوان رذیلت یا فضیلتی مطلق و یا امری نسبی میتواند نتایج مهمی در حوزههای مختلف زندگی از جمله روابط اجتماعی، سیاسی، تعلیم و تربیت داشته باشد و تحلیل آن به عنوان رذیلتی اخلاقی یا عقلانی میتواند راههای متفاوتی را برای اصلاح نفس پیشنهاد کند. پژوهش حاضر، با عنوان «غرور در اخلاق؛ گزارش تحلیلی آراء فیلسوفان اسلامی و غربی» که با گردآوری، تحلیل و تلخیص آثار فیلسوفان اسلامی و غربی و به روش کتابخانهای تنظیم شده است، در صدد است تا این موضوع را براساس آثار فیلسوفان مسلمان و غرب مورد بررسی قرار دهد و پس از مقایسهی معنا و حکم اخلاقی آن و نقش شرایط تأثیرگذار در خوبی یا بدی این احساس و تفسیر آن بر اساس متون دینی، راهی برای شیوهی صحیح زندگی در ارتباط با این مسئله بیاید.
فصل اول: کلیات
1-1- مقدمه
1-1-1- تعریف مسأله و سؤالهای تحقیق
فیلسوفان اخلاق درباره ویژگیهای اخلاقی بسیار سخن گفتهاند، و از آنها به عنوان فضائل و رذائل تعبیر کردهاند. فضیلت، ویژگی مثبت منشی است که به رفتارهای صحیح میانجامد و در مقابل، رذیلت ویژگی منفی منشی است که فاعل را به کار خطا وا میدارد. اما در بین این ویژگیها، ویژگیهایی نیز وجود دارد که هم به عنوان فضیلت تلقی میشوند و هم به عنوان رذیلت، از اینجهت که این ویژگیها هم دارای جنبه مثبتاند و هم جنبه منفی. یکی از این ویژگیها غرور است که در آثار فیلسوفان و تعابیر اجتماعی گاه به عنوان ویژگی مثبت، مورد تحسین قرار میگیرد، و گاه به عنوان ویژگی منفی مورد تقبیح.
نوشتار حاضر با عنوان «غرور در اخلاق؛ گزارش تحلیلی آراء فیلسوفان اسلامی و غربی» در سه فصل تنظیم شده که در فصل اول به کلیاتی درمورد موضوع، پرداخته شده است. در این فصل تعاریف و اصطلاحات مربوط به غرور و واژههای مرتبط با غرور مطرح شده و تاریخچه مبحث غرور در فلسفه اسلامی و غربی بیان شده است.
در فصل دوم نیز موضوع غرور از نظر فیلسوفان اسلامی مطرح شده است. با توجه به اینکه مباحث اخلاق اسلامی و بحث از فضائل و رذئل اخلاقی ارتباط مستقیم با آیات و روایت و مذهب دارد، لذا این فصل به دو بخش اخلاق دینی و اخلاق فلسفی تقسیم شده است، که در بخش اخلاق دینی مباحث مربوط به غرور در آیات و روایات بیان شده و در بخش اخلاق فلسفی نظرات فیلسوفان مسلمان مطرح شده است.
اما مراد از فیلسوفان مسلمان نیز، فیلسوفان و متفکرانی است که در حوزه اخلاق کار فلسفی کرده و در مورد غرور نظراتی ارائه کردهاند. در کتاب ماجد فخری رویکردهای اخلاق اسلامی بیان شده است. با توجه به اینکه این رویکردها کلامی، فلسفی، دینی و تلفیقی هستند، به لحاظ منطقی باید بحث محدود به رویکرد فلسفی میشد، اما از آنجا که بحث غرور در اخلاق اسلامی محدود به رویکرد فلسفی نیست، حتی رویکردهای دینی، تلفیقی و کلامی مباحث غرور را بیشتر مطرح کردهاند، بنابراین در این فصل از هر رویکرد نظریه یک فیلسوف یا متفکر بیان شده است.
به این دلیل که بحث ما در حوزه فلسفه اخلاق است، لذا مباحث مربوط به غرور را محدود به فیلسوفان اخلاق میکنیم؛ اولاً به این علت که به لحاظ تقدم، حق با کسانی است که در حوزه فلسفه اخلاق کار