پایان نامه ارزیابی تعالی سازمانی شرکت گاز استان مرکزیبر اساس مدل EFQM ...
1-5 فرضیههای تحقیق
1-5-1فرضیه اصلی
1-5-2فرضیه فرعی
1-6-قلمرو تحقیق
1-6-1-قلمرو موضوعی تحقیق
1-6-2 -قلمرو مکانی تحقیق
1-6-3 قلمرو زمانی تحقیق
1-7-تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرها
1-7-1 –تعاریف مفهومی
1-7-2 –تعاریف عملیاتی
- 8 مدل مفهومی تحقیق
فصل دوم:ادبیات تحقیق
2-1- مقدمه
2-2تعریف تعالی سازمانی
2-2-1نیاز به مدلی برای تعالی سازمان
2-2-2اهداف مدلهای تعالی سازمانی
2-2- 3 اصول و مفاهیم اساسی و بنیادین
2-2-4 معیارها در مدل تعالی سازمان و نحوه امتیاز دهی به آنها
2-2-5مدلهای تعالی یا جوایز کیفیت
2-2-6 مدلهای تعالی سازمانی
2-3 سازمان مورد مطالعه
2-4 پیشینه تحقیقات
فصل سوم: روششناسی پژوهش
3-1- مقدمه
3-2- روش تحقیق
3-3- جامعه و نمونه آماری
3-4- روش نمونهگیری و حجم نمونه
3-5-روش ها و ابزار گردآوری دادهها
3-6- ابزار گردآوری اطلاعات
3-6-1پرسشنامه
3-6-1اجزای پرسشنامه
3-7-روایی و پایایی پرسشنامه
3-7-1روایی پرسشنامه
3-7-1پایایی پرسشنامه
3-8- روشهای تجزیه و تحلیل دادهها
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل
4-1- مقدمه
4-2- تحلیل توصیفی
4-3- یافتههای استنباطی
4-3-1- بررسی فرض نرمال بودن دادهها
4-3-2 نتایج آزمون فرضیهها
4-3-3 تاثیر متغیرهای جمعیتشناختی بر مولفههای مدل تعالی
فصل پنجم: بحث ونتیجهگیری
5-1- مقدمه
5-2- نتایج و دستاوردهای حاصل از تحقیق
5-2-1- فرضیه اول
5-2-2- فرضیه دوم
5-2-3- فرضیه سوم
5-2-4- فرضیه چهارم
5-2-5- فرضیه پنجم
5-2-6- فرضیه ششم
5-2-7- فرضیه هفتم
5-2-8- فرضیه هشتم
5-2-9- فرضیه نهم
5-3- پیشنهادها و توصیههای کاربردی
5-4- پیشنهادهایی برای تحقیقات آینده
این مطلب را هم بخوانید :
5-5 محدودیتهای تحقیق
منابع و مآخذ
منابع فارسی
منابع لاتین
چکیده
مدلهای تعالی، روش مناسبی برای ارزیابی عملکرد سازمانها میباشند. با بکارگیری این مدلها، سازمان
عملکرد خود را با سایر رقبا در سطح ملی و بین المللی مقایسه کند. این مدلها نشان میدهند که برتری سازمان یک برداشت نظری نیست بلکه بدست آوردن نتایج عملی است که مبتنی بر شواهد است و قابل سنجش میباشد.
هدف این تحقیق «ارزیابی مدل تعالی سازمانی شرکت گاز استان مرکزی بر اساس مدل EFQM» میباشد. روش تحقیق مورد استفاده در این تحقیق، توصیفی و از نوع همبستگی- مدل کاربردی بوده است. جامعه آماری این تحقیق شامل کلیه کارمندان شرکت استان گاز مرکزی که تعداد آنها 573 میباشد با توجه به فرمول کوکران 230 نمونه، انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه استاندارد بوده که روایی آن را اساتید متخصص تأیید کرده و پایایی آن با استفاده از آلفای کرونباخ 0.88 بدست آمده است که نشانگر تائید پایایی پرسشنامه مورد نظر میباشد. نهایتاً مجموعه دادهها به کمک نرمافزار SPSS برای آزمون فرضیه ها و برای نرمال بودن داده ها از آزمون کولمواسمیرنوف ، و روش آماری تی استیودنت مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفت. نتایج پژوهش نشان دادند که ابعاد مدل تعالی سازمانی در وضعیت نسبتا خوبی قرار دارند.
واژگان کلیدی:مدل تعالی سازمانی، ارزیابی، شرکت گاز استان مرکزی
فصل اوّل:
کلیات تحقیق
1-1-مقدمه:
تحولات مدیریتی اخیر و ظهور مدیریت کیفیت به عنوان شیوه مناسب حضور در دنیای رقابتی، پیامآور این موضوع مهم است که ” مدیریت در قرن بیستم و یکم همانند حرفه پزشکی کاری تخصصی و فوق تخصصی است” و برای این منظور مدیران نه تنها باید با محیط کار خود آشنا باشند و پیچیدگیها و ظرافتهای آن را بشناسند بلکه باید با اشراف به اصول مدیریت و قابلیت کامل در استفاده از ابزارها و فنون مدیریتی مورد نیاز، سازمان خود را اداره نمایند (نورتون، 1381).
از جمله مفاهیم جدید مدیریتی که امروزه در بسیاری از کشورهای جهان پایگاه قابل توجهی پیدا کرده است، سازماندهی و بنگاههای مختلف مورد ارزیابی و مقایسه قرار گرفته و با ایجاد فضای رقابتی حرکت به سمت بهبود و ارتقا را در آنها تقویت مینماید.
گسترش فرهنگ تعالی سازمانی و علاقمندی مدیران و کارشناسان عرصه صنعت و خدمات به بهبود مستمر، منجر به افزایش تقاضا برای استقرار سیستمهای تعالی شده است که از مهمترین این مدلها میتوان به مدلی که بنیاد مدیریت کیفیت اروپا (EFQM) معرفی است اشاره کرد.
مدل EFQM در صورتی که بدرستی بکار گرفته شود ابزاری کارآمدی است که میتواند مفاهیم و ارزشهای سازمانی، تدوین و اجرای برنامههای راهبردی، بکارگیری روشهای خود ارزیابی، یادگیری سازمانی و بهبود مداوم را در سازمانها نهادینه نموده و امکان شناسایی بهترین فرایندها و انجام بهینه کاوی را فراهم سازد. این فصل پایه و اساس فصول دیگر میباشد ما در این فصل به بررسی بیان مسئله، ضرورت و اهمیت پژوهش، اهداف ، فرضیات و در نهایت به تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرها و ارائه مدل مفهومی پژوهش میپردازیم.
1-2- بیان مسئله
امروزه شاهد تغییر فضای کسب و کار سازمانهای کشور از محیط حمایتی به رقابتی هستیم در چنین محیطی سازمانها برای بقا و کسب موفقیت پایدار نیازمند مدیریت مدبرانه منابع میباشند.مدلهای تعالی سازمانی در این راستا با الگو برداری از شرکتهای موفق در دنیا توانستهاند چارچوبی را برای مدیریت سازمانها در محیط رقابتی ارائه نمایند از جمله این مدلها، مدل ارائه شده از سوی بنیاد مدیریت کیفیت اروشا است که شرکتهای بسیاری در جهان بخصوص در اروپا از آن به عناون یک الگو مناسب برای راهبری کسب و کار خود استفاده مینمایند. مدل فوق بعنوان مدل جایزه ملی بهرهوری و تعالی سازمانهای کشور انتخاب شده است و سازمانهای ایرانی نیز از آن استقبال خوبی داشتهاند (امیری،1387).
سازمانهای متعالی آنهایی هستند که با توجه به افقهای جدید، موفقیت و نحوهی دستیابی به آنها در جهت رضایت ذینفعان خود حرکت میکنند. تداوم این کامیابیها در بهترین شرایط سازمانی مشکل است و در جهانی با رقابتهای شدید و فزاینده ابداعات سریع در عرصهی تکنولوژی، تغییر فرایندها و تغییرات متناوب در عرصههای اقتصادی و اجتماعی به مراتب مشکلتر مینماید. با شناسایی این چالشها بنیاد اروپایی مدیریت کیفیت (EFQM) (EFQM،2009) برای ترویج رویکردهایی با گسترهی جهانی برای مدیرانی که به دنبال تداوم برتری خود هستند پایهگذاری شد و مدل تعالی EFQM را ارائه کرد این مدل بعنوان چارچوبی اولیه برای ارزیابی و بهبود سازمانها تلقی میشود و میتواند آنان را به نتایجی پایدار برساند (روزی و فیرنزاده[1] ،2005).
تجزیه و تحلیلهای فاصله با اهداف با استفاده از خودارزیابی بر اساس مدل تعالی EFQM از طریق بازنگری منظم و نظاممند فرایندهای سازمان و نتایج موجب ارتقای تعالی سازمان میگردد (اکلند، 1386) ابعاد مدل تعالی در این پزوهش ( رهبری، کارکنان، راهبرد، شراکتها و منابع، فرایندها محصولات و خدمات، نتایج کارکنان، نتایج جامعه، نتایج مشتریان و نتایج کلیدی میباشد)، با توجه به جایگاه مهم شرکت ملی گاز در جامعه ضرورت دارد ارزیابی جهت شناخت نقاط قوت و زمینه قابل بهبود شرکت که بر اساس آنهای برنامه بهبود تعریف شود و با بهبودهای اجرای برنامه ، رویکردها ارتقاء یافته و
اهداف سازمانی شرکت ملی گاز ایران محقق شود، هر چه بیشتر برای مدیران این
شرکت آشکار شده است.با توجه به مطالب بالا این پژوهش بدنبال بررسی وضعیت تعالی شرکت گاز استان مرکزی میباشد.
1-3- اهمیت وضرورت موضوع تحقیق
از این رو مدیران امروزی در جستجوی دستیابی به راه حلی جامع، قابل اعتماد و انعطافپذیر جهت ارزیابی عملکرد سازمان خود بوده تا ضمن حصول اطمینان از اجرای استراتژیهای خود، بتوانند دادههای دقیق و کافی از جایگاه امروز خویش را بدست آورده و با نگاه به آینده موجبات ارتقا و بهبود سازمان خود را فراهم آورند. یک روش ارزیابی بایستی بتوانند وضعیت کلی سازمان را نسبت به اهداف سازمانی به لحاظ فاصله تا هدف در هر لحظه ارائه نماید. همچنین جایگاه سازمان را در ارتباط با محیط پیرامون (بازار، رقبا و سازمانهای دیگر) مشخص کند (جرمی و آلیزرد[2] 2008).
مدلهای تعالی سازمانی در قالب الگوهای ارزیابی در صورتی که درست بکار گرفته شوند، ابزارهای کارآمدی هستند که میتوانند مفاهیم و ارزشهای سازمانی تدوین و اجرای برنامههای استراتژیک بکارگیری روشهای خود ارزیابی، یادگیری سازمانی و بهبود مداوم را در سازمانها نهادینه نموده و امکان شناسایی بهترین فرایندها را فراهم سازمد (قورچیان[3]، 2009). مدلهای تعالی سازمانی به سازمان کمک میکنند تا با مقایسه وضع موجود و مطلوب خود تفاوتها را شناسایی و سپس با شناسایی عارضهها و بررسی علل وقوع آنها، راهحلهای بهینهسازی وضع موجود را تعیین و اجرا نمایند. ضرورت و اهمیت پژوهش حاضر، بررسی تعالی شرکت گاز استان مرکزی با توجه به شاخصهای مدل تعالی میباشد.
1-4- اهداف تحقیق
1-4-1 هدف اصلی:
بررسی وضعیت تعالی سازمانی شرکت گاز استان مرکزی
1-4-2 اهداف فرعی:
- بررسی وضعیت معیار رهبری شرکت گاز استان مرکزی
- بررسی وضعیت معیار راهبرد شرکت گازاستان مرکزی
- بررسی وضعیت معیار کارکنان شرکت گازاستان مرکزی
- بررسی وضعیت معیار شراکتها و منابع شرکت گاز استان مرکزی
- بررسی وضعیت معیار فرایندها، محصولات و خدمات شرکت گاز استان مرکزی
- بررسی وضعیت معیار نتایج مشتریان شرکت گاز استان مرکزی
- بررسی وضعیت معیار نتایج کارکنان شرکت گازاستان مرکزی
- بررسی وضعیت معیار نتایج جامعه شرکت گاز استان مرکزی
- بررسی وضعیت معیار نتایج کلیدی شرکت گاز استان مرکزی
- بررسی وضعیت معیار ارزیابی پاسخگویان در خصوص عملکرد شرکت گاز استان مرکزی بر حسب ویژگیهای جمعیتشناختی (جنسیت، مدرک تحصیلی، جایگاه شغلی).
1-6 فرضیات تحقیق:
1-6-1 فرضیه اصلی :
تعالی سازمانی شرکت گاز استان مرکزی در وضعیت مطلوب قرار دارد.
2-6-1 فرضیات فرعی :
- معیار رهبری شرکت گاز استان مرکزی در وضعیت مطلوب قرار دارد.
- معیار راهبرد شرکت گاز استان مرکزی در وضعیت مطلوب قرار دارد.
- معیار کارکنان شرکت گاز استان مرکزی در وضعیت مطلوب قرار دارد.
- معیار شراکتها و منابع شرکت گاز استان مرکزی در وضعیت مطلوب قرار دارد.
- معیار فرایندها، محصولات و خدمات شرکت گاز استان مرکزی در وضعیت مطلوب قرار دارد.
- معیار نتایج مشتریان شرکت گاز استان مرکزی در وضعیت مطلوب قرار دارد.
- معیار نتایج کارکنان شرکت گاز استان مرکزی در وضعیت مطلوب قرار دارد.
- معیار نتایج جامعه شرکت گاز استان مرکزی در وضعیت مطلوب قرار دارد.
- معیار نتایج کلیدی شرکت گاز استان مرکزی در وضعیت مطلوب قرار دارد.
- معیار ارزیابی پاسخگویان در خصوص عملکرد شرکت گاز استان مرکزی بر حسب ویژگیهای جمعیتشناختی (جنسیت، مدرک تحصیلی، جایگاه شغلی) تفاوت معنی داری وجود دارد.1-7 قلمرو تحقیق:
1-7-1 قلمروموضوعی تحقیق:
این پژوهش در حوزه بازاریابی و رفتار سازمانی تحت عنوان ((ارزیابی تعالی سازمانی شرکت گاز استان مرکزیبر اساس مدل EFQM)) انجام گرفته است.
1-7-2 قلمرو مکانی تحقیق:
تحقیق حاضر در شرکت گاز استان مرکزی انجام گرفته است.
1-7-3 قلمرو زمانی تحقیق:
پایان نامه ارزیابی رابطه بین گردش فروش شرکتهای پذیرفته شده در بورس تهران با نقدشوندگی اوراق سهام آنها...
1-8 متغیرها و واژه های کلیدی. 10
1-9 قلمرو تحقیق. 10
1-10 روش گرد آوری اطلاعات. 11
فصل دوم: مبانی نظری و پیشینه تحقیق
2-1 مقدمه. 13
2-2 مفهوم ساختار سرمایه. 13
2-3 ساختار سرمایه بهینه. 14
2-4 عوامل موثر بر ساختار سرمایه. 15
2-4-1 عوامل داخلی. 15
2-4-2 عوامل بیرونی. 17
2-5 انواع ریسک در ساختار سرمایه. 18
2-6 ملاحظات عملی در تعیین ساختار سرمایه. 19
2-7 انواع اهرم. 20
2-8 اصول حاکم بر تصمیمات ساختار سرمایه. 22
2-9 دیدگاه های مختلف ساختار سرمایه. 24
2-9-1 دیدگاه سود خالص. 24
2-9-2 دیدگاه سود خالص عملیاتی. 25
2-9-3 دیدگاه سنتی. 26
2-9-4 دیدگاه مودیلیان و میلر. 27
2-9-4-1 مفروضات مدل مودیلیانی و میلر. 28
2-9-4-2 اثبات فرضیههای میلر و مودیلیانی. 29
2-9-4-3 نظریههای مودیلیانی و میلر، بدون در نظر گرفتن مالیات 30
2-9-4-4 نظریه مودیلیانی و میلر با در نظر گرفتن مالیات. 31
2-9-4-5 انتقادات وارد بر نظریه مودیلیانی و میلر. 32
2-9-5 افزودن عوامل مؤثر دیگر بر مدل میلر ـ مودیلیانی. 33
2-9-5-1 نظریه ساختارسرمایه و مالیات به علاوه مالیات بر درآمد شخصی 33
2-9-5-2 نظریه ساختار سرمایه و مالیات شرکت به علاوه هزینههای بحران مالی 34
2-9-5-3 نظریه ساختار سرمایه ومالیات شرکت به علاوه هزینههای درماندگی مالی. 35
2-9-5-4 نظریه ساختار سرمایه و مالیات شرکت به علاوه هزینههای نمایندگی 37
2-9-5-5 نظریه ساختار سرمایه و تعامل بازار عوامل تولید و محصول 38
2-9-6 نظریه سلسله مراتبی. 39
2-9-7 فرضیه هشداردهنده. 40
2-9-8 نظریه حرکت هم گام با بازار. 41
2-10 مطالعات انجام شده پیرامون ساختار سرمایه. 41
2-10-1 مطالعات مبتنی بر هزینههای نمایندگی. 42
2-10-1-1 تضاد بین سهامداران و مدیران. 42
2-10-1-2 تضاد منافع سهامداران و بستانکاران. 43
2-10-2 مطالعات مبتنی بر اطلاعات نامتقارن. 44
2-10-3 مطالعات مبتنی بر تعامل بازار عوامل تولید و محصول. 44
2-10-4 خلاصه نتایج حاصل از مدلها و یافتههای تجربی. 46
2-11 تعریف بازار. 47
2-12 الگوهای تخصیص منابع. 47
2-13 رقابت. 48
2-14 رقابتپذیری. 48
2-15 توان رقابتی. 49
2-16 محیط رقابتی. 51
2-17 استراتژی رقابتی. 52
2-18 عملکرد بازارهای رقابتی و مسأله انحصار. 54
2-19 دستاوردهای بازار رقابتی. 63
2-20 مروری بر تحقیقات گذشته. 64
2-20-1 مروری بر تحقیقات داخلی. 64
2-20-2 مروری بر تحقیقات خارجی. 71
فصل سوم: روش تحقیق
1-3 مقدمه. 78
این مطلب را هم بخوانید :
2-3مسأله تحقیق. 78
3-3فرضیه های تحقیق. 79
4-3روش تحقیق. 79
5-3جامعه و نمونه آماری. 80
6-3روش جمع آوری اطلاعات. 80
7-3مدل و متغیرهای تحقیق. 81
1-7-3متغیروابسته. 81
2-7-3متغیرهای مستقل. 82
3-7-3متغیرهای کنترلی. 82
4-7-3مدل تحقیق. 85
8-3ماهیت داده های مورد استفاده. 86
9-3روش های آماری. 87
1-9-3آزمون اول (آزمون برابری عرض از مبدأها). 88
2-9-3آزمون هاسمن. 89
3-9-3آزمون همخطی عامل تورم واریانس. 90
10-3نرم افزارهای مورد استفاده. 91
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها و آزمون فرضیه ها
4-1 مقدمه. 93
4-2 آمار توصیفی. 93
4-3 روش های استنباطی. 96
4-4 تحلیل رگرسیون. 100
4-5 آزمون اضافی اثرات ثابت. 100
4-6 آزمون هاسمن. 101
4-7 تجزیه و تحلیل نتایج. 102
4-8 آزمون نرمال بودن پسماندهای مدل رگرسیون. 104
فصل پنجم: نتیجه گیری، خلاصه تحقیق و پیشنهادها
5-1 مقدمه. 107
5-2 خلاصه تحقیق. 107
5-3 نتایج تحقیق. 108
5-4 محدودیت های تحقیق. 111
5-5 پیشنهادهای کاربردی تحقیق. 112
5-6 پیشنهادها جهت تحقیقات آتی. 113
منابع و مآخذ. 114
فهرست منابع فارسی. 114
فهرست منابع انگلیسی. 116
چکیده
هدف کلی این تحقیق بررسی گردش فروش شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران به تفکیک صنایع مختلف و تاثیر آن بر میزان نقد شوندگی سهام این شرکتها می باشد .این تحقیق شامل یک فرضیه می باشد
رابطه معناداری بین ساختار مالی و بازار رقابتی محصول در کلیه شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران وجود دارد.
متغیر مستقل شامل گردش فروش محصول و عدم تقارن اطلاعاتی و متغیر وابسته شامل نقدشوندگی سهام می باشد.جامعه آماری هفت گروه صنعتی از شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است و روش نمونه گیری سیستماتیک می باشد که نمونه آماری این تحقیق شامل 174 شرکت است و دوره تحقیق 6 سال از سال 1387تا1392 می باشد
نتایج تجزیه و تحلیل آماری بیانگر این است که رابطه بین گردش فروش با درجه نقد شوندگی خطی و مستقیم است و در شرکتهای با عدم تقارن اطلاعاتی در مقایسه با سایر شرکت ها افزایش در سهم بازار محصول شرکت تاثیرات مثبت کمتری بر نقد شوندگی سهام دارد.
کلمات کلیدی: عدم تقارن اطلاعاتی، نقدشوندگی سهام، سهم بازار محصول
فصـل اول
کلیـات تحقیق
1-1 مقدمه
در نظریات نوین مالی، وظایف مدیریت مالی یک واحد بازرگانی تصمیمات مربوط به سرمایه گذاری، تصمیمات تأمین مالی و تصمیمات تقسیم سود می باشد. هدف مدیریت مالی از اتخاذ چنین تصمیماتی حداکثر کردن ارزش شرکت می باشد. بنابراین یک شرکت در راستای به حداکثر رساندن ارزش شرکت باید تعیین کند که داراییهای موجود در قسمت راست ترازنامه با چه ترکیبی آورده و از چه منابعی تأمین شود؟ شرکتها برای سرمایه گذاری احتیاج به منابع مالی دارند، اما منابع سرمایه و استفاده از آن ها باید به خوبی تعیین شود تا شرکت بتواند عملکرد رقابتی بهتری نسبت به سایر رقبا داشته باشد و این وظیفه یک مدیر مالی است که منابع تامین مالی ونحوه استفاده از آنها را مشخص نماید. بنابراین در این تحقیق رابطه بین ساختار مالی ورقابت بازار محصول درتمامی صنایع بورس اوراق بهادار تهران مورد ارزیابی قرار می گیرد.
1-2 تعریف موضوع و بیان مسئله
ساختار مالی یک شرکت عبارت است از نسبت بدهی آن شرکت در مقابل سرمایه شرکت. شرکتها در استفاده از بدهی تصادفی عمل نمی کنند، بلکه در استفاده از بدهی یا سرمایه هدفی دارند و براساس معیارهایی تصمیم می گیرند.
بازار رقابتی در درجه اول یک شبکه اطلاع رسانی بسیار کارآمد در خصوص خواسته ها وترجیحات افراد در رابطه با استفاده از منابع کمیاب است. قیمت های نسبی بازار و تغییرات آن ها، از یک سو حامل بار اطلاعاتی بسیار مهمی درباره اولویتهای مصرفی مردم می باشند و از سوی دیگر در بر دارنده امکانات تولیدی هستند. مردم با انتخابهای اقتصادی آزادانه خود در مورد خرید یا امتناع از خرید کالاهای مختلف، سیستم اطلاع رسانی خودکاری را در جامعه به وجود می آورند، به طوری که در سایه آن، تخصیص منابع در دسترس، جهت استفاده بهینه بر حسب اولویت های افراد سوق داده می شود).غنی نژاد،1391، ص19)
رقابت یک اسلوب اکتشاف است که طی آن ما بر جهل خود نسبت به برخی واقعیات فائق میآییم. شناخت با کیفیتترین کالاها با کمترین قیمت تنها در انتهای فرآیند رقابتی حاصل میشود نه در ابتدای آن. همچنین شناخت کم هزینهترین منابع و شیوههای تولیدی برای بنگاههای اقتصادی. رقابت در بازار به صورت تبلیغات، شکستن قیمتها، بهبود بخشیدن به کیفیت کالاها و خدمات بروز میکند. اگر فروشندگان شناخت کاملی از تقاضای همه خریداران داشته باشند دیگر نیازی به چنین اقدامات رقابتی نخواهند داشت. یعنی با فرض در اختیار داشتن اطلاعات کامل، فعالیتهای رقابتی بیمورد خواهد بود (1949 Hayek friedrich).
آنچه در بازارهای رقابتی روی میدهد عبارت است از اطلاعرسانی درباره عدم تعادلها و نیز تلاش در جهت هماهنگی بهتر برای برطرف ساختن آنها. (Backhause jurgen 2005).
در فرآیند کسب توان رقابتی، هر نهادی میکوشد تا به واسطه آن از دیگری بهتر عمل کند و از وی پیشی بگیرد. صرفنظر از اینکه این نهاد یک انسان، شرکت یا یک کشور باشد، هدف برتری است.
نظریههای مبتنی بر رابطه ساختار سرمایه شرکت و تعامل استراتژیک شرکت در بازار رقابتی با ایجاد ارتباط بین ساختار سرمایه و استراتژی بازار محصول، بیانگر این موضوع هستند که مدیران بهطور کلی تمایل به حداکثر کردن ارزش حقوق صاحبان سهام دارند و لذا بر میزان پرداختهای سود به سهامداران و به تبع آن تعادل استراتژیهای بازار محصول اثر میگذارند.
این تحقیق به دنبال بررسی و ارزیابی رابطه بین ساختار مالی و بازار رقابتی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد، که آیا اولویت تأمین مالی شرکتها ممکن است تحت تاثیر رابطه بین رقابت بازار محصول و بدهی قرارگیرد؟
1-3 اهمیت و ضرورت تحقیق
ساختار سرمایه به عنوان یکی از عوامل مهم مؤثر بر ارزشگذاری شرکت ها و برای جهت گیری آنان در بازارهای سرمایه مطرح گردیده است. محیط متحوّل و متغیر کنونی، درجه بندی شرکت ها را از لحاظ اعتباری نیز تا حدودی به ساختار سرمایه آنان منوط ساخته است .این امر برنامه ریزی استراتژیک آنان را به انتخاب منابع مؤثر برهدف حداکثر سازی ثروت سهامداران نزدیک کرده است، یکی از مهمترین اقداماتی که منجر به حداکثر شدن ارزش شرکت و افزایش در ثروت حقوق صاحبان سهام می شود بهینه سازی ساختار سرمایه و استفاده صحیح از روشهای مختلف تأمین مالی در شرکتها است . منظور از ساختار سرمایه بهینه، ترکیبی از منابع تأمین مالی است که کمترین هزینه تأمین مالی را به همراه داشته باشد . به طور کلی ساختار سرمایه ی شرکت ها از دو بخش تشکیل گردیده است : نخست میزان سرمایه ی مورد نیاز و دوم ترکیب منابع تأمین مالی. وام و سهام دو گونه ی اصلی شکل دهنده ی ساختار سرمایه ی محسوب می شوند. با توجه به منابع تأمین مالی، شرکت ها دارای بازده و ریسک متفاوتی در عرصه ی بازارهای تأمین سرمایه هستند. بنابراین تصمیمات مربوط به ساختار مالی نقش مؤثری در کارایی و اعتبارشرکت ها نزد مؤسسات تأمین سرمایه خواهد داشت.
در فرآیند توسعه و رشد، تأمین منابع مالی از جایگاه خاصی برخوردار است. سرمایهگذاری بخش اصلی و اساسی فعالیتهای اقتصادی است که به عنوان قاعده هرم توان رقابتی در نظر گرفته شده است. هیچ شرکتی نمیتواند بدون سرمایهگذاری مناسب موفق باشد، خلق ثروت نیازمند یک زیرساخت بهرهور با عنوان بستر رشد اقتصادی است. مروری بر رقابت در گستره زمان نشان داد که در دو قرن اخیر فضای رقابت با سرعت قابل توجهی در حال تغییر بوده است. در آغاز دوره عمده رقابت در بین عوامل تولید جهت افزایش سهم تولید بوده است. و سپس با مداخله دولتها در بازار عوامل به ویژه بازار کارا رقابت بین بنگاهها اوج گرفت آن گاه بنگاهها در جهت افزایش قدرت و سهم خود در بازار به رقابت پرداختند. در دنیائی که تغییرات با سرعت فوقالعاده زیاد رخ می دهد، سازمانها در معرض تهدید و یا نابودی قرار دارند. پیدایش رقبا درعرصه رقابت و ارائه خدمات و تولید کالا با کیفیت مرغوب و قیمت مناسب تهدیدی برای سازمانها است. در جهان رقابتی امروز مؤسساتی موفق هستند که در عرصه فعالیت یک گام از رقبای خود جلوتر باشند.
به طور سنتی، تصمیمات تأمین مالی شرکتها و رفتار آن در بازار محصول دارای مطالعات جداگانه ای
می باشد. به طور فزآینده، اقتصاددانان مالی و صنعتی دریافتند که ساختار سرمایه شرکتها و رفتار آن در بازار محصول ممکن است مرتبط باشد. ( 1986Brander& Lewis, ؛ Showalter 1995,1999). در این زمان، محققان ابتدا یافتند که عملیات تأمین مالی شرکتها درخارج از مرزهای یک کشور امکان پذیر نیست، و براساس شرایط خاص هر کشور بوده و به سطح فرهنگی کشور و سیستم های حقوقی و مرحله توسعه یافتگی بستگی دارد. (2007Gaud, Hoesli, & Bender,). تحقیق ارزشمند دراین رابطه توسط پاندی(2004) ارائه شد که اثرات رقابت بازارمحصول رابرروی بدهی درشرکتهای مالزی بررسی نمود.
محققان به منظور تشریح چگونگی انتخابهای بدهی شرکتها و رفتار بازار محصول سه رویکرد مرتبط را مطرح کردند: مدل محدودیت بدهی، مدل بودجه سنگین یا شکار شرکت، مدلهای اثرات سرمایه گذاری.(ریچارد شیلد2011 وهمکاران).
آزمون ارتباط بین بازار رقابت محصول و اهرم مالی در تمامی صنایع که رویکرد مورد پذیرش در تحقیق لینگ لی و ریچارد فایر شیلد می باشددر این پژوهش مورد استفاده قرار گرفته است.
1-4 اهداف تحقیق
هدف این پژوهش بررسی رابطه ی بین گردش فروش (سنجش ازطریق Q توبین وشاخص HHI) وساختارسرمایه دربورس اوراق بهادارتهران می باشد.
درحقیقت ما رابطه ی بین گردش فروش و ساختارمالی شرکتهای پذیرفته شده دربورس اوراق بهادارتهران رادرحالت ایستا بررسی و تجزیه تحلیل می کنیم.
به عبارت دیگر، سوال اصلی تحقیق این است که آیا رابطه معناداری بین ساختار مالی ورقابت بازار محصول درتمامی صنایع بورس اوراق بهادارتهران وجود دارد؟ و اولویت تامین مالی شرکتها ممکن است تحت تاثیر رابطه بین رقابت بازارمحصول وبدهی قرارگیرد؟
1-5 فرضیه های تحقیق
H1:رابطه معناداری بین ساختارمالی و بازاررقابتی محصول درکلیه شرکتهای پذیرفته شده دربورس اوراق بهادارتهران وجود دارد.
H0:رابطه معناداری بین ساختارمالی وبازاررقابتی محصول درکلیه شرکتهای پذیرفته شده دربورس اوراق بهادارتهران وجودندارد.
1-6 پیشینه تحقیق
1-6-1 تحقیقات داخلی
در رابطه با بازار رقابت و تأثیرات آن در ساختار مالی تحقیقات بسیار کمی انجام شده است.
صفری (1389) در مقاله خود به بررسی و اندازهگیری توان رقابتی شرکت ملی صنایع پتروشیمی پرداخت. برای استخراج مدل مفهومی، تئوریها، مدلها، رویکردها و چهارچوبهای مرتبط با رقابتپذیری در سطوح مختلف بنگاه، صنعت مورد بررسی قرار گرفت. نتیجه آن شناسایی رویکردهای اصلی مورد استفاده در تدوین مدل مفهومی اولیه بودند که عبارتند از: رویکردهای سیستمی، دارایی فرآیند، عملکرد مبتنی بر بازار. با استناد به این رویکردها مدلی با سه جزء اصلی منابع ورودی سازمان، موقعیت بنگاه در بازار و توان خلاقیت و نوآوری برای اندازهگیری توان رقابتی بنگاه توسعه داده شد. پس از اتمام بررسیها مشخص شد که توان رقابتی شرکت صنایع پتروشیمی به عنوان یک مطالعه موردی بیش از هر چیز وابسته به منابع است.
عبداللهی حقی (1387) در تحقیق خود توان رقابتی و مزیت نسبی صنعت پتروشیمی، با تأکید بر مجتمع پتروشیمی تبریز را مورد بررسی قرار داد. این بررسی بر اساس شاخص هزینه واحد انجام گرفت، که از طریق نسبت هزینه به درآمد و بر اساس قیمتهای مختلف به دست آمد. محاسبات انجام شده نشان داد که مجتمع موردنظر بدون احتساب هزینه فرصت سرمایه، دارای توان رقابتی در بازارهای داخلی و خارجی است.
بررسی انحرافات قیمتی به عنوان یکی از عوامل مؤثر در توان رقابتی و مزیت نسبی ندارد. بررسی انحرافات قیمت به عنوان یکی از عوامل مؤثر در توان رقابتی بنگاهها در داخل کشور نشان میدهد که سیاستهای دولت در جهت حمایت از این بنگاه بوده و سبب افزایش توان رقابتی به میزان 33 درصد شده است.
فراهانی فرد (1389) در پایان نامه کارشناسی ارشد، به بررسی ارتباط بین ساختارسرمایه و توان رقابتی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران پرداختند. فرضیه های این تحقیق در قالب ارتباط بین ساختارسرمایه و توان رقابتی،رشد فروش، اندازه شرکت، سودآوری، و نسبت دارایی های ثابت طی دوره زمانی 1380 تا 1386 مورد آزمون قرار گرفت، با استفاده از تحلیل رگرسیون داده های پانلی بهترین ارتباط بین متغیر مستقل و وابسته برآورد شد. نتایج حاصل نشان داد که در طول قلمرو زمانی تحقیق و در سطح اطمینان 95%، توان رقابتی و ساختار سرمایه دارای رابطه معنی دار مثبتی می باشند و بر هم تأثیر گذارند. نسبت سودآوری و اندازه شرکت با ساختار سرمایه دارای رابطه معنادار منفی ، رشد فروش با ساختار سرمایه دارای رابطه معنی دار مثبت و نسبت دارایی های ثابت ارتباط معنی داری با ساختار سرمایه ندارد. اندازه شرکت و رشد فروش دارای رابطه معنی دار مثبت با توان رقابتی است و نسبت دارایی های ثابت ارتباط معنی داری منفی با توان رقابتی دارد. ولی بین نسبت سودآوری و توان رقابتی رابطه معنی داری وجود ندارد.
1-6-2 تحقیقات خارجی
موضوع ساختار سرمایه رابرای نخستین بار مودیلیانی- میلر دردهه ی1960مطرح کرد.براساس تحقیقات، درشرایطی خاص که بازارکارا نامیده می شود، ساختارسرمایه عاملی اساسی درتعیین ارزش شرکت محسوب می گردد.
برخی مجققان ارتباط بین بازار رقابت محصول واهرم مالی را در سرتاسر صنایع مورد آزمون قرار دادند. مثلا (Guo, Yang, & Sun, 2004) که نخست آزمون اینکه آیا تفاوت معناداری در اهرم مالی صنایع مختلف وجود دارد و سپس آزمون اینکه آیا تفاوت های در رقابت بازار محصول در تمامی صنایع وجود دارد؟ و سرانجام آزمون ارتباط بین بازار رقابت محصول و اهرم مالی در تمامی صنایع. اکثر نتایج تحقیقات از رابطه غیر خطی بین این دو عامل دلالت دارد، در صورتی که پاندی (2004) نشان داد که با توجه به تعامل پیچیده شرایط بازار، مسائل نمایندگی، و هزینه های ورشکستگی رابطه بین رقابت بازار و ساختار مالی می تواند غیر خطی باشد. یافته های او نشان می دهد که در محدوده های پایین تر و بالاتر از توان بازار (شاخص Q توبین) شرکتها از بدهی بیشتری استفاده می کنند و سپس بدهیها را به حد متوسط کاهش می دهند.
دیوید جی اسمیت و اندرسون، رابطه بین ساختار سرمایه و توان رقابتی شرکتهای نیوزلند را در فاصله زمانی 1993 تا 2006 مورد بررسی قرار دادند. آنها در تحقیق خود به این موضوع پرداختند که آیا استفاده از بدهی بلندمدت بر رابطه بین ساختار سرمایه و توان رقابتی تأثیر میگذارد یا خیر؟ نتایج آنها نشان داد وقتی نسبت فروش یک صنعت نسبت به صنایع دیگر افزایش مییابد استفاده از بدهی بلندمدت نیز افزایش مییابد.
لینگ لی، ریچارد فایر شیلد (2011) به بررسی ارتباط بین ساختار سرمایه و رقابت بازار محصول طی سالهای 1994 تا 2006 در شرکتهای چین پرداختند، با استفاده از چند روش تجربی یافتند که تفاوت معناداری در نسبت های بدهی و بازار رقابتی محصول در تمامی صنایع وجود دارد. نتایج تحقیق بیانگر این است که بین اهرم مالی و بازار رقابتی رابطه غیرخطی (سهمی یا منحنی درجه 3) وجود دارد و به نوع صنعت، اندازه شرکت، و فرصت های رشد بستگی دارد. نتایج آزمون پسماند بیانگر تمایل شرکتهای چینی به تعدیل نسبت های اهرم مالی در این مقطع می باشد. هر چند، برآوردهای آزمون پسماند و اثرات ثابت بیانگر ارتباط خطی و معکوس بین رقابت کامل و نسبت اهرم مالی می باشد که از تئوری تصاحب (شکار) شرکت حمایت می کند.
1-7 روش تحقیق
تحقیق از نظر هدف یک تحقیق کاربردی است و از لحاظ ماهیت و روش تحقیق ، توصیفی تحلیلی و همبستگی می باشد. و چون بین شرکتها ودرطول زمان است ازروش داده های تابلویی(پانل دیتا) استفاده می
پایان نامه ارزیابی عملکرد شرکت پتروشیمی خوزستان براساس مدل تعالی سازمانی (EFQM)...
1-9. شرح واژهها و اصطلاحهای به کار گرفته شده در تحقیق 13
1-9-1. تعریف مفهومی متغیرهای تحقیق 13
1-9-2. تعریف عملیاتی متغیرهای تحقیق 14
1-10. فرایند اجرای تحقیق 16
فصل دوم : مبانی نظری و پیشینه تحقیق 17
بخش اول : 1. ارزیابی عملکرد 2. کیفیت 3. مدلهای تعالی 18
2-1. مقدمه 18
2-2. اهمیت ارزیابی و مدیریت عملکرد 19
فهرست مطالب
عنوان صفحه
2-3. آشنایی با مفهوم ارزیابی عملکرد 22
2-4. مفهوم و ماهیت مدیریت عملکرد 23
2-5. هدف مدیریت عملکرد 24
2-6. مدیریت عملکرد به عنوان یک فرآیند 25
2-7. نحوه ارتباط بین مدیریت عملکرد و ارزیابی عملکرد 26
2-8. معیارهای ارزیابی عملکرد سازمان 27
2-9. اهداف، کاربردهای و انواع ارزیابی عملکرد 27
2-10. شاخصهای ارزیابی عملکرد سازمانها 28
2-11. اصول ارزیابی عملکرد 30
2-12. روشهای ارزیابی عملکرد 31
2-13. فرآیند ارزیابی عملکرد 32
2-14. مزایای ارزیابی عملکرد سازمان 32
2-15. کیفیت 33
2-16. اصول سیستم مدیریت کیفیت 34
2-17. گامهای پیادهسازی سیستم مدیریت کیفیت 34
2-18. رابطه بین گامهای اجرائی سیستم مدیریت کیفیت و اصول مدیریت کیفیت 35
2-19. ابعاد کیفیت 36
2-20. سازمان متعالی 43
2-21. مسیر رو به تعالی در سازمان 44
2-22. نقش و اهمیت مدل در تعالی سازمان 44
2-23. کلیات مدلهای تعالی 45
2-24. سیرتکاملی مدلهای سرآمدی کسب و کار و جوایز کیفیت 45
فهرست مطالب
عنوان صفحه
2-25. انواع مدلهای تعالی سازمانی 48
2-26. تاریخچه بنیاد مدیریت کیفیت اروپا و مدل تعالیEFQM 52
2-27. مدل تعالی سازمانی در ایران 54
2-28. مدل سرآمدی EFQM در یک نگاه 55
2-29. مفاهیم بنیادین 55
2-30. تشریح مفاهیم بنیادین سرآمدی در مدل تعالی سازمانی 57
2-31. معیارها و امتیاز آنها در مدل تعالی سازمانی 65
2-32. تشریح معیارها و زیر معیارها در مدل تعالی سازمانی 66
2-33. یکپارچهسازی مفاهیم بنیادین در قالب معیارها 90
2-34. منطق رادار و فرآیند کلی ارزیابی در مدل تعالی سازمانی 92
بخش دوم : پیشینه تحقیق 94
الف) تحقیقات انجام گرفته در خارج از کشور 94
ب) تحقیقات انجام گرفته در داخل کشور 95
فصل سوم : روش تحقیق 100
3-1. مقدمه 101
3-2. نوع و روش تحقیق 101
3-3. جامعه آماری 101
3-4. نمونهی آماری و شیوهی نمونهگیری 102
3-5. ابزار گردآوری دادهها 103
3-6. روایی و پایایی ابزار 105
3-7. شیوهی گردآوری اطلاعات 108
3-8. روش تجزیه و تحلیل آماری 109
این مطلب را هم بخوانید :
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل دادههای تحقیق 111
4-1. مقدمه 112
4-2. یافتههای مربوط به ویژگیهای جمعیت شناختی جامعه مورد مطالعه 112
4-3. یافتههای مربوط به ویژگیهای جمعیت شناختی آزمودنیها 116
4-4. یافتههای مربوط به فرضیههای تحقیق 125
4-5. یافتههای جانبی 137
فصل پنجم : بحث، تفسیر و نتیجه گیری 145
5-1. مقدمه 146
5-2. خلاصه تحقیق 146
5-3. تبیین فرضیهها و مقایسه با نتایج تحقیقات قبلی 148
5-4. محدودیتهای تحقیق 158
5-5. نتیجهگیری 158
5-6. پیشنهادهایی مبتنی بر تحقیق 160
5-7. پیشنهادهایی برای پژوهشهای آینده 162
منابع و مآخذ 163
پیوستها
چکیده:
مدلهای تعالی سازمانی یا سرآمدی، به عنوان ابزاری قوی برای سنجش میزان استقرار سیستمها در سازمانهای مختلف به کار گرفته میشوند و با بکارگیری این مدلها، ضمن اینکه یک سازمان میتواند میزان موفقیت خود را در اجرای برنامههای بهبود در مقاطع مختلف زمانی مورد ارزیابی قرار دهد, میتواند عملکرد خود را با سایر سازمانها به ویژه با بهترین آنها در صنعت نیز مقایسه کند. این مدلها میآموزند که برتری سازمانها یک برداشت تئوریک و نظری نیست، بلکه به دست آوردن و ارائه نتایج ملموس و قابل مشاهدهای است که مبتنی بر شواهد بوده و میبایست پایداری و دوام داشته باشد. یک سازمان، زمانی میتواند به برتری دست یابد که توجه خود را به تمامی ابعاد معطوف دارد.
محقق در این پژوهش با عنوان ارزیابی عملکرد شرکت پتروشیمی خوزستان براساس مدل تعالی EFQM؛ کارکنان دارای مدارک تحصیلی لیسانس و بالاتر در شرکت پتروشیمی خوزستان را به عنوان جامعه آماری خود برگزید که تعداد آنها در جامعه مورد مطالعه 186 نفر است. براساس فرمول تعیین حجم نمونه (مناسب برای دادههای کیفی)، نمونهای آماری به تعداد 64 نفر تعیین گردید. از آنجا که محقق پیشبینی عدم عودت تعدادی از پرسشنامهها را نمود. حجم نمونه را به 77 نفر افزایش، که پس از توزیع و جمعآوری پرسشنامهها که به روش تصادفی طبقهای انجام گردید، تعداد 67 پرسشنامه عودت گردید. پس از تجزیه و تحلیل دادهها با استفاده از نسخه شانزدهم spss و آزمونهای آماری نظیر کلموگروف- اسمیرنف؛ آزمون نسبت، تست فریدمن، آزمون مقایسه میانگین چند جامعه (ANOVA) و همچنین استفاده از رویکرد امتیازدهی پرسشنامهای مدل EFQMو منطق RADARنتایج زیر حاصل گردید. براساس ارزیابی حاصله وضعیت شرکت پتروشیمی خوزستان از نظر معیارها/ متغیرهای مشتری، جامعه و نتایج کسب و کار مطلوب نمیباشد و از منطر معیار/ متغیر کارکنان مطلوب میباشد. براساس رتبهبندی انجام شده متغیرهای مورد سنجش به ترتیب شامل: 1- نتایج کارکنان (میانگین رتبه3.62؛ امتیاز مکتسبه 46.87)؛ 2- نتایج جامعه (میانگین رتبه2.52؛ امتیاز 12.41)؛ 3- نتایج مشتریان (میانگین رتبه 2.13؛ امتیاز 60.78)؛ 4- نتایج کسبوکار (میانگین رتبه 1.72؛ امتیاز 46.91) و مجموع امتیاز حوزه نتایج براساس مدل 195 امتیاز تعیین گردید. همچنین براساس نتایج آزمون مقایسه میانگین چند جامعه (ANOVA) تفاوت معنیداری بین میانگین نمرات جوامع مختلف (از لحاظ مدرک تحصیلی و سمت) وجود ندارد.
کلمات کلیدی:ارزیابی عملکرد، مدل EFQM، منطق RADAR، مفاهیم بنیادین.
1-1. مقدمه
پرواضح است که «شناخت»، پایه و اساس هر حرکتی است. بدیهی است که در «مدیریت» نیز، «شناخت» مقدمه اصلاح و بهبود است. اما نکته اینجاست که مادام که «موضوع بررسی» و صورت مسئله کوچک باشد (مانند مدیریت یک پروژه کوچک و یا اداره یک سازمان کوچک چند نفره)، مشاهده مستقیم مناسبترین راهکار ممکن برای شناخت است. اما زمانی که مسئله مدیریت یک سازمان بزرگ و اصلاح و بهبود مستمر آن مطرح است، کسب «شناخت» صحیح از وضع موجود، محیط و تواناییها و ناتواناییهای سازمان، به صورت امری خطیر جلوهگر میشود. راهحل، تعریف شاخصهایی است که در دیدرس چشمان مدیر قرار گیرند و نمایانگر ضعفها و قوتها باشند.
تقریباً همه فنون و ابزارهایی که در سالهای اخیر برای ارتقاء سطح مدیریت و کیفیت عرضه شدهاند مانند سازمان استاندارد جهانی[1]، فرایندهای کنترل آماری[2]، شش سیگما، کارت امتیاز متوازن[3]، و … مستقیماً و به طور ضمنی روشهایی برای شناخت و ارزیابی هستند. برخی از این روشها بخشینگر بوده و مثلاً تنها به محصول میپردازند و یا بر فرایند خاصی تمرکز دارند و برخی دیگر داعیه شمول و فراگیری دارند. تمایل به استفاده از «نظام جامع» برای ارزیابی و بهبود، در سه دهه گذشته، پیوسته افزایش یافته و «جامعیت یک نظام» و یا عدمجامعیت آن معرکه آراء شد.
مدلهای تعالی سازمانی یا سرآمدی، به عنوان ابزاری قوی برای سنجش میزان استقرار سیستمها در سازمانهای مختلف به کار گرفته میشوند و با بکارگیری این مدلها، ضمن اینکه یک سازمان میتواند میزان موفقیت خود را در اجرای برنامههای بهبود در مقاطع مختلف زمانی مورد ارزیابی قرار دهد, میتواند عملکرد خود را با سایر سازمانها به ویژه با بهترین آنها در صنعت نیز مقایسه کند. این مدلها میآموزند که برتری سازمانها یک برداشت تئوریک و نظری نیست، بلکه به دست آوردن و ارائه نتایج ملموس و قابل مشاهدهای است که مبتنی بر شواهد بوده و پایداری و دوام داشته باشد. یک سازمان، زمانی میتواند به برتری دست یابد که توجه خود را به تمامی ابعاد معطوف دارد.
حال سؤال اساسی این است که چگونه میتوان میزان تعالی یک سازمان یا جامعه را اندازهگیری کرد؟ بنیاد اروپایی مدیریت کیفیت، مدل EFQM[4] را برای تعیین میزان رشد و تعالی سازمان و ترسیم راه رسیدن به تعالی سازمانی تدوین کرده است. با این مدل که بیشتر جنبه تشخیصی دارد، نسبت به شناسایی وضعیت موجود سازمان در مقایسه با یک سازمان ایدهال اقدام میشود. با بکارگیری این مدل، سازمانها میتوانند نقاط قوت، حوزههای قابل بهبود و میزان رشد سازمان را در مسیر تعالی تعیین نمایند.
محقق در این فصل که فصل ابتدایی تحقیق میباشد، مسئله، اهمیت و ضرورت، اهداف، سوالها، فرضیهها، چارچوب نظری، قلمرو، شرح واژهها و اصطلاحات بکار رفته و فرایند اجرای تحقیق را تشریح مینماید.
1-2. بیان مسئله
سازمانها همواره علاقه دارند ارزیابی کنند که “چگونه هستند” زیرا چنین تصور میشود که اگر بدانیم چگونهایم بهتر میتوانیم برای آینده برنامهریزی کنیم و تصمیم بگیریم که “چگونه باشیم” (نجمی، 1391، 65).
با گسترش و پیچیدگی اهداف، فرآیندها و ساختار سازمانی در صحنه رقابت، سازمانهایی میتوانند به بقای خود ادامه دهند که نسبت به انتظارات و خواستههای مشتریان و ذینفعان پاسخگو باشند، همچنین به سودآوری و ثروتآفرینی به عنوان شاخصهای کلیدی و برتر سازمانی توجه کنند. در هر سازمان، مدیران نگران فعالیتهای خود هستند و به دنبال راهکارهایی برای بهبود عملکرد سازمان بوده و معمولاً سعی میکنند از طریق سیستمهای اندازهگیری عملکرد بر فعالیتهای سازمان نظارت داشته و پیگیریهای متناظر را انجام دهند (بزرگی، 1383، 53).
آنچه به عنوان سؤال بزرگ، فراروی سازمانها قرار دارد این است که با چه ابزاری و چگونه میتوان ضمن بررسی موارد مختلف به شکل جامع، تمام نقاط قوت و حوزههای قابل بهبود را شناسایی و خود را برای حضوری موفق در عرصه رقابت آماده کرد (جعفری قوشچی، 1384، 70).
مطالعات اخیر نشان میدهد که ارزیابی عملکرد به شیوه سنتی براساس سیستم پسدهی مدیریت، نامناسب است. میتوان گفت که هدف از ارزیابی به شیوه قضاوت و یادآوری عملکرد، با نگاه به گذشته است، در نگرش نوین، رشد و توسعه بهبود و نگاه به آینده مورد توجه است (افتخاری، 1381، 58).
برای ارزیابی عملکرد علل مختلفی بیان شده است:
- شناسایی موقعیت
- ارزیابی عملکرد مشخص میکند که مشکل در کجاها وجود دارد و کجاها نیاز به بهبود دارد.
- ارزیابی عملکرد سازمانها را کمک میکند تا فرآیندهایش را به خوبی بشناسد و به این شناخت برسد که چه چیزی را میدانند و چه چییزی را نمیدانند.
روشهای متفاوتی برای ارزیابی عملکرد سازمانها وجود دارد که هرکدام مزایا و معایب خود را دارند اگر بتوان رویکرد یکسانی را بین شرکتها و بین سازمانهای مختلف به اجرا گذاشت در این صورت امکان مقایسه نسبی بین آنها نیز فراهم خواهد شد. این رویکرد باید نگاهی سیستمی و جامع به تمامی حوزههای عملکرد یک سازمان داشته باشد و کلیه ورودیها، فرآیندهای اجرایی، بروندادها و نتایج حاصل از فعالیت سازمان و تأثیر هر یک از آنها بر دیگری را در نظر بگیرد. یکی از بهترین روشهای ارزیابی سازمانی، خودارزیابی[5] است که در مدل EFQM یا مدل تعالی سازمانی به آن توجه ویژهای شده است (نجمی، حسینی، 1387، 65).
مدل الگویی است که از واقعیت گرفته میشود مدل EFQM نیز مدلی است که مبنای سنجش و ارزیابی بسیاری از سازمانها و شرکتها در کشورهای مختلف از جمله کشور ما قرار گرفته و بعنوان مدل ارزیابی عملکرد، عارضهیابی و تعالی سازمانی شناخته شده است. این مدل حاصل تجمیع ویژگیها و قابلیتهای شرکتها و سازمانهای سرآمدی است که با به کارگیری این ویژگیها توانستهاند به موفقیتهای ارزشمندی دست یابند. مدل تعالیEFQM چارچوبی کاربردی است که سازمانها را قادر میسازد تا:
- ارزیابی کنند در کجای مسیر تعالی قرار دارند و نقاط قوت کلیدی و خلأهای بالقوه مربوط به چشمانداز و مأموریت خود را درک کنند.
- طرحهای موجود و برنامهریزی شده را یکپارچه نمایند، دوبارهکاری را حذف و کاستیها را شناسایی کنند.
- ادبیات و طرز فکر مشترکی در مورد سازمان فراهم آورند که تبادل اثربخش ایدهها چه در داخل و چه در خارج از آن تسهیل شود.
- ساختاری پایه برای مدیریت سازمان ایجاد کنند.
از آنجا که شرکت پتروشیمی خوزستان به عنوان نخستین مجتمع تـولیدکننده دو نمـونه بـرجسته از پلیمـرهای مهندسی (« پلیکربنات » و « رزین اپوکسی ») در خاورمیانه، از سال 1386 در مسیر تعالی قرار گرفته و اقداماتی را در جهت تدوین استراتژی، چشمانداز، مأموریت و ارزشهای سازمانی انجام داده است و نیز این شرکت در سال 1391 بهمراه 14 شرکت دیگر تحت نام شرکت صنایع پتروشیمی خلیجفارس در بورس اوراق بهادار تهران واگذار گردیده است ولی تاکنون تحقیق جامع و علمی در خصوص ارزیابی و اندازهگیری عملکرد این شرکت جهت تعیین وضعیت و جایگاه آن از منظرهای مشتریان، کارکنان، جامعه و نتایج کسبوکار انجام نشده است تا بتوان با استفاده از آن ضمن شناسایی نقاط قوت و زمینههای قابل بهبود، راهکارهایی متناسب با وضعیت موجود، امکانات، منابع شرکت، فرصتها و تهدیدهای محیطی، را ارائه نمود. همچنین با توجه به اینکه یکی از اهداف مدیران شرکت دستیابی به تعالی سازمانی است و شفافیت ارائه اطلاعات و دسترسی آن برای سهامداران، خریداران و فروشندگان سهام در بورس اوراق بهادار حائز اهمیت بسیار میباشد لذا در تحقیق حاضر سعی گردیده است عملکرد شرکت پتروشیمی خوزستان براساس مدل تعالی سازمانیEFQM مورد ارزیابی قرار گیرد تا نتایج آن، در تحقق آن رسالت، مؤثر باشد.
1-3. اهمیت و ضرورت انتخاب موضوع تحقیق
با توجه به شرایط روز، نیازهای متغیر مشتریان و تمام ذینفعان، تلاش رقبا برای حضور موفق و قوانین و مقررات جدید که به طور مستمر درحال دگرگونی هستند، نمیتوان با اتکاء به روشهای سنتی، حضوری موفق در صحنه رقابت ملی و بینالمللی داشت، لذا ضرورت استفاده از الگوهاییکه بتوانند ضمن ارزیابی وضعیت موجود سازمانها و تشخیص نقاط قوت و نواحی قابل بهبود، مبنای صحیحی جهت برنامهریزی استراتژیک ایجاد نمایند، بیش از هر زمان دیگری احساس میشود. در همین راستا
مدلهای تعالی سازمانی به عنوان ابزاری قوی درپاسخگویی به این نیاز سازمانها از موفقیت چشمگیری برخوردار بوده و توانسته تا حدود زیادی در آسیبشناسی سازمانی و تعیین مسیر حرکت جهت دسترسی به تعالی منابع انسانی مورد استفاده قرار گیرند.
با افزایش رقابت در عرصه تولید و خدمات، سازمانها به سنجهها و الگوهایی برای بررسی عملکرد خود نیاز پیدا کردند، بروز چنین نیازی و کارائی نداشتن سیستمهای اندازهگیری با عملکرد سنتی، باعث خلق مدلهای جدید ارزیابی عملکرد در سطح سازمانها شد.
مدلهای قدیمی اندازهگیری عملکرد که عموماً مبتنی بر سنجههای مالیاند، دارای اشکالات فراوانی به شرح زیر هستند:
- از آنجا که سنجههای مالی با استراتژیهای سازمان ارتباط پیدا نمیکنند ممکن است با اهداف استراتژیک سازمان تضاد داشته باشند و موجب پدید آمدن مشکلاتی در تدوین استراتژی شوند.
- معیارهای سنتی نظیر کارایی هزینه و مطلوبیت، ممکن است باعث فشار آمدن به مدیران در جهت توجه به نتایج کوتاهمدت شده و در نتیجه هیچگونه حرکتی به سمت بهبود صورت نگیرد.
- سنجههای مالی، گزارش دقیقی درباره هزینه فرایندها، محصولات و مشتریان نمیدهند و تنها بر فرایند کنترل بخشی به جای کل سیستم تأکید دارند.
- سنجههای مالی قادر به تشخیص هزینههای کیفی به شکل دقیق و مناسب نیستند و تنها تولید بیشتر را تشویق میکنند.
در نتیجه مشکلات فوق و برخی از محدودیتهای دیگر موجود در سیستم های ارزیابی عملکرد، در اوایل دهه 90 میلادی مدلهای مختلفی جهت این منظور توسعه دادهشدهاست (صدوقیان و تدین، 1386، 49).
علم مدیریت بسیار زود دریافت که سازمانها برای ورود و ماندن در عرصه رقابت که هر روز تنگتر میشود باید خود را ارتقاء دهند و به تعالی برسانند. تعالی سازمانی تبدیل به مدلی شده است که سازمانهای تجاری و خدمات رسانی اعم از دولتی یا غیر دولتی مجبور به ارتقاء همه جانبه خود براساس آن هستند. بنگاههایی که هر چه زودتر با مدلهای مربوط به تعالی سازمانی به تعالی دست نیابند، به حکم مطالعات و تجربیات جهانی، محکوم به حذف و فنا هستند (فرقانی، 1385، 80).
تغییرات سریع سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، تغییر نقش دولتها از تصدیگری مستقیم به نقشهای هدایتی و ارشادی، ترویج فرهنگ رقابتپذیری، وضع قوانین سختگیرانه بر علیه انحصارطلبی و فعالیتهای ضدرقابتی، از عوامل اصلی در تلاش سازمانها برای حفظ برتری و حضور موفق در صحنههای رقابت ملی و بینالمللی میباشد. اما آنچه که بعنوان سؤال چالشبرانگیز مطرح میباشد، این است که چگونه میتوان در این مسیر بیانتها، بدون ارزیابی وضعیت موجود در شناخت نقاط قوت و حوزههای قابل بهبود، برای رسیدن به نیروی انسانی توانمند، قدم گذاشت؟
بدیهی است رویکردهای مختلفی جهت مهیا شدن برای این حرکت حیاتی وجود دارد، اما نباید فراموش کرد که آنچه عامل اصلی در انتخاب این راهکارها میباشد، جامعیت، نظاممندی، پویایی، روزآمدی و پشتوانههای حمایتی آنها به دانش علمی و مدیریتی میباشد. در همین راستا مدلهای تعالی سازمانی بعنوان ابزاری قوی در پاسخگویی به این نیاز سازمانها از موفقیت چشمگیری برخوردار بوده و توانسته تا حدود زیاد در آسیبشناسی سازمانی و تعیین مسیر حرکت جهت دسترسی به تعالی منابع انسانی مورد استفاده قرار گیرند. مدل EFQM به گونهای طراحی شده است که هم به عنوان ابزار مناسبی برای مسابقات و هم برای آسیبشناسی و طراحی برنامههای توسعه سازمانی کاربرد دارد (رحیمی، 1385، 4-3).
معرفی مدل تعالی سازمانی به جامعه مدیریتی کشورمان طی چند سال اخیر صورت پذیرفته است و با استقبال گسترده مدیران مواجه شده است. بسیاری از سازمانها در ابتدا با شک و تردید به آن مینگریستند و این اندیشه که این مدلها ریشههای غربی و خارجی دارند و تناسبی با سازمانهای ما ندارند، بعضاً به عنوان یک مانع مطرح میشدند. اما به تدریج پس از کسب آشنایی بیشتر با این مدلها و به کار گرفتن آنها در ارزیابی سازمانها، این مدیران به نتایج ملموسی دست یافتند و اینک دریافتهاند که به کمک آنها میتوانند برنامههای بهبود خود را تعریف کنند و با اجرای آنها به سمت تعالی سازمان خود حرکت کنند.
مدل تعالی سازمانی، بعنوان ابزاری قوی برای شناخت نقاط قوت و زمینههای قابل بهبود سازمانها شناخته شده است و به عنوان یک چارچوب منسجم و به هم تنیده میتواند سیستم مدیریتی سازمانها را نیز تعریف کند و مدیران را در به کارگیری تکنیکهای مدیریت یاری دهد (غلامی و نورعلیزاده، 1387، 7).
همچنین مدل EFQM به دلائل متعددی از جمله دلائل زیر، اهیمت بیشتری برای صنایع و سازمانهای پیشتاز در کشور ایران دارد.
- تحقیقات نشان میدهد که این مدل در سطح جهان، بیش از دیگر مدلها به عنوان مدل مرجع جوایز ملی انتخاب شدهاست.
- از آنجا که این مدل در اکثر کشورها به عنوان مدل مرجع انتخاب شده است، امکان الگوبرداری از طیف وسیعی از سازمانها در کشورهای مختلف اروپایی با شرایط و ویژگیهای متفاوت وجود دارد و امکان مراجعه و بازدید از سازمانهای سرآمد در برخی از این کشورها مثل ترکیه برای متخصصین کشور ایران آسانتر است.
- دیدگاه سیستماتیک قوی، توجه دقیق به مدیریت مبتنی بر فرآیندهای سازمانی و نتیجهگرایی مدل EFQM، برای سازمانهای ایرانی که معمولاً در این حوزهها با مشکلات جدی روبرو هستند، بسیار آموزنده و اجرایی است. مدلی که مبنای ارزیابی عملکرد و اهدای ً جایزه ملی بهرهوری و تعالی سازمانی ً در بخش صنعت و معدن ایران قرار گرفته است منطبق بر مدل EFQM است (نجمی و حسینی، 1383، 1).
موضوع اصلی در تمام تجزیه و تحلیلهای سازمانی، عملکرد است و بهبود آن مستلزم اندازهگیری است و از اینرو سازمانی بدون سیستم ارزیابی عملکرد قابل تصور نمیباشد. در این تحقیق جهت تعیین وضعیت و جایگاه شرکت پتروشیمی خوزستان از منظرهای مشتریان، کارکنان، جامعه و نتایج کسبوکار، نیاز است تا عملکرد موجود آن ارزیابی، تا از این طریق نقاط ضعف و قوت آن شناسایی و راهکارهایی در جهت بهبود وضعیت آن ارائه گردد.
1-4. اهداف تحقیق:
هدف اصلی تحقیق حاضر، ارزیابی عملکرد شرکت پتروشیمی خوزستان بر اساس مدل تعالی EFQM میباشد که در راستای این هدف، اهداف فرعی زیر دنبال میشود:
- ارزیابی اهداف و سنجههای معیار نتایج مشتریان
- ارزیابی اهداف و سنجههای معیار نتایج کارکنان
- ارزیابی اهداف و سنجههای معیار نتایج جامعه
- ارزیابی اهداف و سنجههای معیار نتایج کسبوکار
- شناسایی نقاط قوت و زمینههای قابل بهبود هر یک از سنجههای معیارهای نتایج
- ارائه راهکارهای متناسب با نتایج تحقیق
1-5. سؤالهای تحقیق
سؤال اصلی تحقیق:
پایان نامه ارزیابی عملکرد شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم براساس مدل EFQM...
1-5-2. سؤالات تحقیق.. 11
1-6.قلمرو پژوهش(زمان، مکان ، موضوع).. 12
1-7. تعریف متغیرهای پژوهش.. 13
1-8.محدودیت های پژوهش.. Error! Bookmark not defined.
1-9.مسائل اخلاقی :.. Error! Bookmark not defined.
1-10.مراحل تحقیق.. 18
فصل دوم مروری بر مبانی نظری و بررسی پیشینه ی تحقیق.. 18
2-1. مقدمه.. 19
2-2.مبانی نظری تحقیق.. 20
2-2-1. عملکرد.. 20
2-2-2. ضرورت و اهمیت ارزیابی عملکرد.. 21
2-2-3. تعریف ارزیابی عملکرد.. 23
2-2-4. ویژگی های سیستم ارزیابی عملکرد.. 26
2-2-5. دیدگاه های سنتی و نوین در ارزیابی عملکرد.. 27
ارائه خدمات مشاوره به منظور بهبود مستمر و روزافزون فعالیتها.. 29
تعیین و شناسایی موفقترین و اعطای پاداش مالی به مدیران.. 29
پیامدهای ارزیابی.. 29
2-2-6. مدل ها و الگوهای سیستم ارزیابی عملکرد.. 30
1- الگوی فرآیند تحلیل سلسله مراتبی AHP.. 30
2-هرم عملکرد.. 31
3- نظام کارت امتیازی متوازن (BSC).. 33
4- فرآیند کسب و کار.. 34
6-مدل تعالی سازمان (EFQM).. 35
2-2-7. دلایل بکارگیری مدلهای تعالی سازمانی برای ارزیابی عملکرد.. 36
2-2-8. مزایای مدل تعالی سازمان.. 38
2-2-9.انواع مدل های تعالی سازمانی.. 39
2-2-9-1 . مدل تعالی عملکرد دمینگ.. 40
2-2-9-2. مدل تعالی عملکرد مالکوم بالدریچ.. 41
2-2-9-3. مدل تعالی بنیاد کیفیت اروپا EFQM… 42
2-2-10. مزایای بکارگیری مدل تعالی سازمان EFQM… 43
2-2-11.معیارهای مدل تعالی سازمانیEFQM… 44
2-2-12.مفاهیم محوری تعالی سازمانی.. 49
2-2-13 . پژوهش ها و مطالعات انجام گرفته مرتبط با تحقیق.. 55
2-2-14 . چهارچوب نظری پژوهش.. 62
فصل سوم روش شناسی تحقیق.. 64
3-1. مقدمه.. 65
3-2 . روش انجام پژوهش.. 66
3-2-1 . فرآیند اجرایی تحقیق.. 68
3-3. جامعه ی آماری و نمونه گیری.. 69
3-4 . حجم نمونه آماری.. 70
3-5 . روش نمونه گیری.. 70
3-6 . روش گردآوری داده ها.. 71
3-7. روش تایید پایایی و روایی ابزارجمعآوری دادهها.. 74
3-8. روش های تجزیه و تحلیل دادهها 76
فصل چهارم تجزیه و تحلیل داده ها 77
1-4-مقدمه.. 78
2-4-آمار جمعیت شناختی.. 79
1-2-4-جنسیت.. 79
2-2-4-سطح تحصیلات.. 80
3-2-4-سن.. 81
3-4-آمار استنباطی.. 82
1-3-4-بررسی نرمال بودن متغیرها:.. 82
2-3-4-بررسی وضعیت متغیرهای تحقیق.. 83
* رهبری.. 83
* خط مشی و استراتژی.. 84
* کارکنان.. 85
این مطلب را هم بخوانید :
* همکاری های تجاری و منابع.. 86
* فرایندها.. 87
* نتایج مشتری.. 88
* نتایج کارکنان.. 89
* نتایج جامعه.. 89
* نتایج کلیدی عملکرد.. 90
3-3-4-آزمون فرضیات تحقیق.. 91
فصل پنجم نتیجه گیری و پیشنهاد. 99
1-5- مقدمه. 100
2-5- مروری بر موضوع تحقیق و روش اجرای آن. 100
3-5- تحلیل و تفسیر نتایج حاصل از فرضیه های تحقیق. 101
4-5- پیشنهادات تحقیق در راستای یافتههای پژوهشهای مارتا و ام جز (2013)، آنتونی و باتاچاریا (2010) پرمیلا (2009)، ادب و گل آور (1392)، کریمی و همکاران (1392) Error! Bookmark not defined.
5-5- پیشنهادات برای تحقیقات آتی.. 107
6-5- محدودیت های تحقیق.. 108
منابع :.. 110
مقدمه
امروزه بنگاههای اقتصادی کشور در فرایند جهانی شدن و پیوستن به منظومه تجارت جهانی با چالشهای بیشماری مواجه هستند. حضور در بازارهای جهانی وحتی باقی ماندن دربازارهای داخلی مستلزم رقابت با رقبای قدرتمند است و با توجه به گسترش و پیچیدگی اهداف ، فرایندها وساختار سازمانی درصحنه رقابت ، سازمانهایی می توانند به بقای خود ادامه دهند که نسبت به خواسته ها وانتظارات مشتریان و ذینفعان پاسخگو باشند، همچنین به سود آوری و ثروت آفرینی بعنوان شاخصهای کلیدی و برتر سازمانی توجه کنند.
مدلهای تعالی سازمانی یا سرآمدی کسب و کار بعنوان ابزار قوی برای سنجش میزان استقرار درسازمانهای مختلف به کار گرفته می شوند . با بکارگیری این مدلها سازمانها می تواند از یک سو میزان موفقیت خود را دراجرای برنامه های بهبود در مقاطع مختلف زمانی ارزیابی قراردهند و از سوی دیگر عملکرد خود را با سایر سازمانها به ویژه بهترین آنها مقایسه کنند. مدلهای سرآمدی کسب و کار پاسخی است به این سوال که سازمان برتر چگونه سازمانی است ؟ چه اهدافی و مفاهیمی را دنبال می کند و چه معیارهایی بر رقبای آنها حاکم هستند؟
امروز اکثر کشورهای دنیا با تکیه براین مدلها جوایزی را درسطح ملی و منطقه ای ایجاد کرده اند که محرک سازمانها و کسب و کار در تعالی ، رشد وثروت آفرینی است . مدلهای تعالی با محور قراردادن کیفیت تولید ( کالا یا خدمات ) و مشارکت همه اعضا سازمان می تواند رضایت مشتری را جلب و منافع ذینفعان را فراهم نموده و در عین حال یادگیری فردی و سازمانی را با تکیه بر خلاقیت و نوآوری تشویق و ترویج کنند.
لذا در این پژوهش قصد داریم ، عملکرد شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم را با استفاده از مدل EFQM مورد ارزیابی قرار دهیم ، و همچنین از میزان موفقیت این سازمان در اجرای برنامه ها و رسیدن به اهداف خود، در معیارهای مختلف مدل، آگاهی یابیم .
1-2.بیان مساله
در عصر کنونی تحولات شگرف دانش مدیریت وجود نظام ارزیابی را اجتنابناپذیر نموده است ؛ به گونهای که فقدان نظام ارزیابی در ابعاد مختلف سازمان را، اعم از ارزیابی در استفاده از منابع و امکانات، کارکنان، اهداف و استراتژی ها؛ به عنوان یکی از علائم بیماریهای سازمان قلمداد مینمایند .
هر سازمان به منظور آگاهی از میزان مطلوبیت و مرغوبیت فعالیت های خود بالاخص در محیط های پیچیده و پویا نیاز مبرم به نظام ارزیابی دارد. از سوی دیگر فقدان وجود نظام ارزیابی و کنترل در یک سیستم به معنای عدم برقراری ارتباط با محیط درون و برون سازمان تلقی میگردد که پیامدهای آن کهولت و نهایتاً مرگ سازمان است. ممکن است بروز پدیده مرگ سازمانی به علت عدم وقوع یکباره آن، از سوی مدیران عالی سازمان ها احساس نشود. لکن مطالعات نشان میدهد فقدان نظام کسب بازخورد امکان انجام اصلاحات لازم برای رشد، توسعه و بهبود فعالیت های سازمان را غیر ممکن مینماید، سرانجام این پدیده مرگ سازمانی است(امین و اصغری، 1390).
امروزه بنگاههای اقتصادی کشور در فرایند جهانی شدن و پیوستن به منظومه تجارت جهانی با چالشهای بیشماری مواجه هستند. حضور در بازارهای جهانی وحتی باقی ماندن دربازارهای داخلی مستلزم رقابت با رقبای قدرتمند است و با توجه به گسترش و پیچیدگی اهداف ، فرایندها وساختار سازمانی درصحنه رقابت ، سازمانهایی می توانند به بقای خود ادامه دهند که نسبت به خواسته ها وانتظارات مشتریان و ذینفعان پاسخگو باشند، همچنین به سود آوری و ثروت آفرینی بعنوان شاخصهای کلیدی و برتر سازمانی توجه کنند(بالوئی، 1385).
مدلهای تعالی سازمانی[1] یا سرآمدی کسب و کار بعنوان ابزار قوی برای سنجش میزان استقرار درسازمانهای مختلف به کار گرفته می شوند . با بکارگیری این مدلها سازمانها می تواند از یک سو میزان موفقیت خود را دراجرای برنامه های بهبود در مقاطع مختلف زمانی ارزیابی قراردهند و از سوی دیگر عملکرد خود را با سایر سازمانها به ویژه بهترین آنها مقایسه کنند. مدلهای سرآمدی کسب و کار پاسخی است به این سوال که سازمان برتر چگونه سازمانی است ؟ چه اهدافی و مفاهیمی را دنبال می کند و چه معیارهایی بر رقبای آنها حاکم هستند؟
امروز اکثر کشورهای دنیا با تکیه براین مدلها جوایزی را درسطح ملی و منطقه ای ایجاد کرده اند که محرک سازمانها و کسب و کار در تعالی ، رشد وثروت آفرینی است . مدلهای تعالی با محور قراردادن کیفیت تولید ( کالا یا خدمات ) و مشارکت همه اعضا سازمان می تواند رضایت مشتری را جلب و منافع ذینفعان را فراهم نموده و در عین حال یادگیری فردی و سازمانی را با تکیه بر خلاقیت و نوآوری تشویق و ترویج کنند(نیکخواه، 1392).
مدل تعالی ؛ ابزاری جهت سنجش میزان استقرار سیستمها در سازمان و خودارزیابی و راهنمایی است که مسیر فعالیت مدیران را برای بهبود عملکرد شناسایی و تعیین میکند . بنابراین پیام کلیدی مدل تعالی متکی بر پاسخ دادن به دو سوال است که چگونه این مدل بعنوان یک ساختار مدیریتی مناسب و منطقی شناسایی میشود و چه کسانی می توانند در این زنجیره ارتباط و تعاملات نقش اساسی را ایفا کند. سطح اول این مدل اهداف کلی و در سطح بعدی اهداف کلی به درجات و مقیاس های کمی و قابل انداره گیری تجزیه و تبدیل میشود(شیرزاد کبریا و همکاران،1391) .
سازمانها جهت خودارزیابی و سنجش خود با دیگر سازمانها نیازمند ابزاری ویژه و مناسب و دارای ساختار مدیریتی میباشند که مدلهای تعالی دارای این ویژگی است .
این مدل دارای نه معیار است پنج معیار توانمندسازها: رهبری ، خط مشی و استراتژی ، کارکنان، مشارکتها و منابع ، فرآیندها و چهار معیار نتایج : نتایج مشتریان ، نتایج کارکنان ، نتایج جامعه و نتایج کلیدی عملکرد
معیارهای توانمندساز ، آنچه را که یک سازمان انجام میدهد پوشش میدهند و عواملی هستند که سازمان را برای رسیدن به نتایج عالی توانمند می سازد و معیارهای نتایج ، نتایجی هستند که یک سازمان بدست می آورد و بیان کننده دستاوردهای حاصل از اجرای مناسب توانمندسازها هستند(نیکخواه، 1392).
سازمانهای متعالی آنهایی هستند که با توجه به افقهای جدید، موفقیت و نحوهی دستیابی به آنها در جهت رضایت ذینفعان خود حرکت میکنند. تداوم این کامیابیها در بهترین شرایط سازمانی مشکل است و در جهانی با رقابتهای شدید و فزاینده ابداعات سریع در عرصهی تکنولوژی، تغییر فرایندها و تغییرات متناوب در عرصههای اقتصادی و اجتماعی به مراتب مشکلتر مینماید. با شناسایی این چالشها بنیاد اروپایی مدیریت کیفیت[2] برای ترویج رویکردهایی با گسترهی جهانی برای مدیرانی که به دنبال تداوم برتری خود هستند پایهگذاری شد و مدل تعالی را ارائه کرد این مدل بعنوان چارچوبی اولیه برای ارزیابی و بهبود سازمانها تلقی میشود و میتواند آنان را به نتایجی پایدار برساند (روزی و فیرنزاده[3] ،2005).
تا سالهای اخیر بسیاری از افراد بر این باور بودند که عملکرد کارکنان و سازمان تنها حاصل تعامل سه جز انگیزش، تواناییهای مهارتی و فکری افراد و منابع در دسترس است. مدیریت نوین بر این واقعیت تاکید دارد که عملکرد کارکنان بیش از انکه به خود آنان مربوط شود به سازمان آنان بستگی دارد (میشل و همکاران[4]، 2004). مدیریت مبتنی بر عملکرد رویکردی نظاممند است که از طریق فرایندهای مبتنی بر هدفهای استراتژیک عملکردی، بازنگری گزارش دادههای عملکردی و بکارگیری این دادهها به بهبود عملکرد سازمانها میانجامد.
بر این اساس است که الگوهای تعالی سازمانی با معرفی معیارهای عملکرد به شیوه سیستمی و منطقی امکان ارزیابی سازمان را در سطح کلان و خرد فراهم میسازند. از دیگر دستاوردهای این اقدام میتوان به فراهم نمودن امکان مقایسه سازمانها با ماهیت مشابه و متفاوت ایجاد مشارکت افراد در همه سطوح، ایجاد زبان مشترک برای اداره بهتر سازمان، شناسایی زمینههای قابل بهبود و نحوه ارتباط افراد با مسئولیتهایشان، برآورده سازی نیازها و مرتفع نمودن مشکلات سازمان و حرکت در جهت بهبود کیفیت و تعالی سازمانی اشاره نمود (موجدکر[5]، 2005)
لذا با توجه به اهمیت مدل تعالی سازمانی در این پژوهش به ارزیابی عملکرد شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم براساس مدل EFQM خواهیم پرداخت. ابعاد مدل تعالی در این پژوهش ( رهبری، کارکنان، راهبرد، شراکتها و منابع، فرایندها محصولات و خدمات، نتایج کارکنان، نتایج جامعه و نتایج مشتریان میباشد)، لذا برای ارزیابی سازمان فرآوردههاسی نفتی استان قم جهت شناخت نقاط قوت و زمینه قابل بهبود شرکت که بر اساس آنهای برنامه بهبود تعریف شود و با بهبودهای اجرای برنامه ، رویکردها ارتقاء یافته و اهداف سازمانی دانشگاه علوم پزشکی محقق شود، هر چه بیشتر برای مدیران این شرکت آشکار شده است. با توجه به مطالب بالا این پژوهش بدنبال بررسی میزان مولفههای مدل تعالی سازمانی بر عملکرد در سازمان فرآوردههای نفتی استان قم است.
1-3.اهمیت و ضرورت تحقیق
بررسی های انجام شده نشان داد که تا کنون به منظور ارزیابی عملکرد از مدلهای نوین ارزیابی عملکرد در شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم استفاده نشده است و از طرفی ارزیابی های پیشین نتوانسته آن طور که باید و شاید نقاط ضعف و قوت سازمان را کاملاً نمایان ساخته و دو وضع موجود و مطلوب آنرا در حیطه های مختلف شفاف نموده و در جهت بهبود فاصله این دو وضع موثر واقع شود.
بنابراین درتحقیق حاضر سعی خواهد شد تا عملکردشرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قمرابا استفاده از مدل تعالی سازمانی EFQMبا توجه به ابعاد نُهگانه آن مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد.در واقع در این تحقیق عملکرد سازمان مذکور با توجه به شاخصها در مدل EFQM و چگونگی امتیاز دهی مشخص شده در آن مورد ارزیابی قرار گرفته ونقاط قوت وضعف آن شناسایی،راهکارهای لازم دربهبود عملکرد ارائه گردیده است.
1-4.اهداف تحقی
هدف اصلی:
ارزیابی عملکرد شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم براساس مدل EFQM
اهداف فرعی:
- وضعیت معیار شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظرمعیار رهبری مدل EFQM
- وضعیت معیار شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیارخط مشی و استراتژی مدل EFQM
- وضعیت معیار شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیارکارکنان مدل EFQM
- وضعیت معیار شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیار شرکای تجاری و منافع مدل EFQM
- وضعیت معیار شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیار فرایندها مدل EFQM
- وضعیت معیار شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیار نتایج مشتریان مدل EFQM
- وضعیت معیار شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیار نتایج کارکنان مدل EFQM
- وضعیت معیار شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیار نتایج جامعه مدل EFQM
- وضعیت معیار شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیار نتایج کلیدی عملکرد مدل EFQM
.فرضیه ها و سؤالات تحقیق
1-5-1 . فرضیه های تحقیق
فرضیه اصلی:
وضع موجود شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم براساس مدل حالت مطلوب قرار دارد.
فرضیات فرعی:
- وضع موجود شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظرمعیار رهبری در حالت مطلوب قرار دارد.
- وضع موجود شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیارخط مشی و استراتژی حالت مطلوب قرار دارد.
- وضع موجود شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیارکارکنان حالت مطلوب قرار دارد.
- وضع موجود شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیار شرکای تجاری و منافع حالت مطلوب قرار دارد.
- وضع موجود شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیار فرایندها حالت مطلوب قرار دارد.
- وضع موجود شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیار نتایج مشتریان حالت مطلوب قرار دارد.
- وضع موجود شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیار نتایج کارکنان حالت مطلوب قرار دارد.
- وضع موجود شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیار نتایج جامعه حالت مطلوب قرار دارد.
- وضع موجود شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیار نتایج کلیدی عملکرد حالت مطلوب قرار دارد.
1-5-2. سؤالات تحقیق
سوال اصلی:
عملکرد شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم براساس مدل EFQM تا چه اندازه مطلوب است؟
سوالات فرعی:
- عملکرد شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظرمعیار رهبری تا چه اندازه مطلوب است؟
- عملکرد شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیارخط مشی و استراتژی تا چه اندازه مطلوب است؟
- عملکرد شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیارکارکنان تا چه اندازه مطلوب است؟
- عملکرد شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیار شرکای تجاری و منافع تا چه اندازه مطلوب است؟
- عملکرد شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیار فرایندها تا چه اندازه مطلوب است؟
- عملکرد شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیار نتایج مشتریان تا چه اندازه مطلوب است؟
- عملکرد شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیار نتایج کارکنان تا چه اندازه مطلوب است؟
- عملکرد شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیار نتایج جامعه تا چه اندازه مطلوب است؟
- عملکرد شرکت ملی پخش فراورده های نفتی استان قم از منظر معیار نتایج کلیدی عملکرد تا چه اندازه مطلوب است؟
1-6.قلمرو پژوهش(زمان، مکان ، موضوع)
پایان نامه ارزیابی عملکرد گمرکات استان آذربایجان شرقی بر اساس مدل کارت امتیازی متوازن...
1-3 اهمیت موضوع………………………………….. 5
1-4 اهداف تحقیق………………………………….. 6
1-5 سوالات تحقیق………………………………….. 6
1-6 فرضیه های تحقیق………………………………. 7
1-7 روش شناسی تحقیق………………………………. 7
1-8جامعه آماری و نمونه آماری………………………. 7
1-9 ابزار جمع آوری دادهها…………………………. 7
1-10 مدل تحقیق…………………………………… 8
1-11 روش تحلیل دادهها…………………………….. 8
1-12 ساختار تحقیق………………………………… 8
1-13خلاصه فصل…………………………………….. 9
فصل دوم: ادبیات تحقیق
2-1 مقدمه …………………………………….. 11
2-2 مبانی نظری…………………………………… 12
2-2-1 مدل کارت امتیازی متوازن……………………… 13
2-2-2 مناظر یا دیدگاههای مدل کارت امتیازی متوازن…….. 16
2-2-2-1 دیدگاه مالی………………………………. 16
2-2-2-2 دیدگاه مشتری……………………………… 16
2-2-2-3 دیدگاه فرآیند داخلی……………………….. 17
2-2-2-4 دیدگاه رشد و یادگیری………………………. 17
2-2-3 نقشه استراتژی و کارت امتیازی متوازن در سازمانهای دولتی و غیر انتفاعی……………………………………………….. 21
2-3 پیشینه تجربی ……………………………… 22
2-3-1 پیشینه تجربی خارجی………………………….. 22
2-3-2 پیشینه تجربی داخلی………………………….. 26
2-4 خلاصه فصل…………………………………….. 31
فصل سوم: روش تحقیق
3-1 مقدمه……………………………………….. 35
3-2 اهداف تحقیق………………………………….. 35
3-3سوالات تحقیق…………………………………… 35
3-4 تحلیل آماری………………………………….. 35
3-5 روششناسی تحقیق……………………………….. 36
3-5-1 روش تحقیق …………………………………. 36
3-5-2 جامعه آماری ……………………………….. 36
3-5-3 نمونه آماری………………………………… 36
3-5-4 ابزار جمعآوری دادهها………………………… 37
3-5-4 روایی و پایایی ابزار جمعآوری دادهها…………… 39
3-6 روش تجزیه و تحلیل دادهها………………………. 40
3-7خلاصه فصل……………………………………… 40
فصل چهارم:تجزیه و تحلیل دادهها
4-1 مقدمه……………………………………….. 42
4-2 نتایج حاصل از تحلیل توصیفی دادههای پژوهش………… 42
4-2-1 جنسیت افراد حاضر در نمونه آماری………………. 42
4-2-2 سن افراد حاضر در نمونه آماری…………………. 44
4-2-3 سطح تحصیلات افراد حاضر در نمونه آماری………….. 45
4-2-4 نوع فعالیت گمرکی و نوع شغل افراد حاضر در نمونه آماری 47
4-3 نتایج حاصل از تحلیل استنباطی دادههای پژوهش………. 48
4-3-1 آزمون نرمال بودن دادهها……………………… 48
4-3-2 تشکیل کارت امتیازی متوازن گمرکات استان آذربایجان شرقی 49
4-3-3 تحلیلهای آماری……………………………… 50
4-3-3-1 تحلیل آماری منظر مالی……………………… 51
4-3-3-2 تحلیل آماری منظر مشتریان…………………… 51
4-3-3-3 تحلیل آماری منظر فرآیندهای داخلی……………. 52
4-3-3-4 تحلیل اماری منظر رشد و یادگیری …………….. 53
4-3-4 مقایسه وضعیت عملکرد گمرکات…………………… 55
این مطلب را هم بخوانید :
4-4 رتبهبندی گمرکات استان بر حسب میانگین …………… 57
4-5خلاصه فصل……………………………………… 61
فصل پنجم: نتیجهگیری و پیشنهادات
5-1 مقدمه……………………………………….. 64
5-2 یافتههای تحقیق……………………………….. 64
5-3 پیشنهادات کاربردی تحقیق……………………….. 66
5-4 محدودیتهای تحقیق……………………………… 69
5-5 پیشنهادات برای تحقیقات آتی…………………….. 69
منابع و ماخذ…………………………………….. 71
ضمائم…………………………………………… 77
1مقدمه
یکی از مسائل عمده علم اقتصاد که در کنار دستیابی به رشد اقتصادی، سهم عمدهای از تلاشهای دانشمندان این علم را به خود اختصاص دادهاست، دستیابی به کارآیی وبهرهوری است. امروزه تمامی مدیران در همه سازمانها، خواستار استفاده بهینه از امکانات و ظرفیتهای موجود دربخشهای مختلف میباشند. بنابراین وجود مدلی به منظور ارایه بازخورد در راستای بهبود عملکرد شعب مختلف سازمانها و دستیابی به ابزاری جهت برآوردن این نیاز مدیران، بسیارضروری و منطقی به نظر میرسد. از سوی دیگر با افزایش رقابت در عرصه تولید و خدمات، سازمانها به شاخصها و الگوهایی برای بررسی عملکرد خود نیاز پیدا کردهاند. ضعف معیارهای اندازهگیری سنتی و تغییر محیط رقابتی، نیاز به طراحی مجدد سیستمهای اندازهگیر ی عملکرد را در سازمانها مطرح کردهاست. ارزیابی عملکرد منابع انسانی و ارائه روشهایی برای بهبود بهرهوری آنان یکی از مهمترین مسائلی است که میتواند در افزایش کارایی یک سازمان موثر واقع شود.
هر سازمان به منظور آگاهی از میزان مطلوبیت و مرغوبیت فعالیتهای خود بویژه در محیطهای پیچیده و پویا نیاز مبرم به نظام ارزیابی دارد. یکی از ابزارهای موفق در زمینه پیادهسازی برنامههای استراتژیک سازمان به منظور دستیابی به یک سیستم اندازهگیری عملکرد جدید، سیستم کارت امتیازی متوازن است. درگذشته برای ارزیابی عملکرد سازمان فقط شاخصهای مالی در نظر گرفته میشد؛ ولی شاخصهای مالی دارای محدودیتهایی هستند و در نشان دادن سازوکارهای واقعی ارزشآفرینی در سازمانهای امروزی یعنی داراییهای نامشهودی نظیر دانش فنی و شبکه ارتباطات ناکافی هستند. لذا آگاهی از عملکرد تمامی جنبههای یک سازمان برای تصمیم گیری مدیران حیاتی میباشد. برای دستیابی به این آگاهی بایستی عملکردها بهدرستی اندازهگیری شده و به صورت قابل درکی بیان شوند. روش کارت امتیازی متوازن برای به وجود آوردن این اندازهها و استفاده از نشانگرهایی برای اندازهگیری عملکرد و سلامت سازمان با در نظر گرفتن نکات عنوان شده توسعه یافتهاست.
1-2 بیان مساله
در عصر کنونی، تحولات شگرف دانش مدیریت وجود نظام ارزیابی را اجتناب ناپذیر کردهاست؛ به گونهای که فقدان ارزیابی در ابعاد مختلف سازمان اعم از ارزیابی استفاده از منابع و امکانات، کارکنان، اهداف و استراتژیها، یکی از علائم بیماری سازمان قلمداد میشود. هر سازمان به منظور آگاهی از میزان مطلوبیت و کیفیت فعالیتهای خود به ویژه در محیطهای پیچیده پویا، نیاز مبرم به نظام ارزیابی دارد. مسئله ارزیابی عملکرد سالیان متمادی است که محققان و کاربران را به چالش واداشته است. سازمانهای تجاری در گذشته تنها از شاخصهای مالی به عنوان ابزار ارزیابی عملکرد استفاده میکردند؛ تا اینکه کاپلان و نورتون[1] در اوایل دهه 1980 پس از بررسی و ارزیابی سیستمهای حسابداری مدیریت، بسیاری از ناکارآییهای این اطلاعات را برای ارزیابی عملکرد سازمانها نمایان ساختند که این ناکارآیی ناشی از افزایش پیچیدگی سازمانها، پویایی محیط و رقابت بازار بود. در میان انواع روشهای ارزیابی عملکرد که اکثرا مبتنی بر معیارهای مالی است، روش کارت امتیازی متوازن که در دهه 1990 توسط کاپلان و نورتون معرفی شده است، علاوه بر تحلیلهای مالی به رضایت مشتریان، نحوه انجام فرایندهای داخلی و رشد و یادگیری مستمر کارکنان نیز توجه دارد.
در میان انواع سازمانهای موجود، سازمانهای خدماتی جایگاه ویژهای در کلیه کشورها و از جمله در کشور ایران دارند. به دلیل ماهیت فناپذیری و ناملموس بودن خدمات در ارزیابی عملکرد این سازمانها، نیاز به یک سیستم ارزیابی مختص شرکتهای خدماتی است که در مقایسه با شرکتهای تولیدی پیچیدگی بیشتری دارد. با توجه به لزوم رقابتی شدن و توانمندی این سازمانها جهت ارایه خدمات برتر لازم است نظامهای ارزیابی عملکرد متناسب با جایگاه و کارکردهای سازمانهای خدماتی طراحی گردد.
یکی از مهمترین دستگاههای اجرایی که نقش تاثیر گذاری در تجارت داخلی و خارجی کشور ایفا مینماید گمرک است. گمرک جمهوری اسلامی ایران اصلیترین دستگاه ناظر بر جریان ورود و خروج کالا از محدوده قلمرو گمرکی کشور است. از عمده وظایف گمرک میتوان به تسهیل جریان صادرات، تسهیل جریان واردات، تسهیل ترانزیت، تسهیل جریان ورود و خروج مسافر و نیز افزایش کارایی در پیگیری قضایی پروندههای قاچاق و … عنوان نمود. با توجه به اینکه موضوع تحقیق ارزیابی عملکرد گمرکات استان آذربایجان شرقی بر اساس مدل کارت امتیازی متوازن میباشد؛ باید بر اساس بیانیه ماموریت سازمان طبق سند راهبردی آن که در سند مزبور “گمرک ج.ا.ا سازمانی است حاکمیتی، به عنوان مرزبان اقتصادی کشور و حافظ حقوق دولت و جامعه که بر اساس قانون امور گمرکی، کنوانسیونهای بینالمللی گمرکی و سایر مقررات مرتبط، با بهرهمندی از سرمایههای انسانی متعهد و کارآمد، فناوریهای نوین، مدیریت ریسک و تعامل و همگرایی موثر با سازمانهای همجوار منطقهای و بینالمللی گمرکی نسبت به ارائه خدمات گمرکی مطلوب اقدام نموده و نقش موثری در تصمیم سازیهای کلان اقتصادی و تجاری کشور ایفا مینماید”؛ اهداف عملیاتی و شاخصهای مرتبط با هریک از اهداف تعیین و سپس در قالب مناظر چهارگانه کارت امتیازی متوازن طبقهبندی گردند. در جدول 1-1 طبقهبندی اهداف عملیاتی گمرک جمهوری اسلامی ایران در قالب مناظر کارت امتیازی متوازن نشان داده شده است.
1-3 اهمیت موضوع
در سالهای اخیر موضوعی که بیش از پیش، سازمانها و ذهن مدیران آنها را سخت درگیر نمودهاست تغییر، اصلاح و بهبود وضعیت سازمانهاست. دلایل آن هم به طور کلی دو دلیل اساسی و بدیهی است: اول اینکه محیط سازمانها بطور مستمر و باشتاب دستخوش تغییر و تحول شده و میشود و سازمانهای سازگار و هماهنگ با الزامات و مقتضیات محیط، قادر به تداوم حیات و بقای خود هستند. دوم اینکه سازمانها برای رشد و تکامل خود باید از درون متحول شوند و به سوی تعالی، برتری و بلوغ حرکت کنند و این فلسفه تکامل و ضرورت وجودی مدیران سازمانها است تا بیش از آنکه انرژی و وقت و منابع خود را صرف حفظ وضع موجود نمایند، بیشتر صرف بهبود و توسعه و بالندگی سازمان کنند. اما علیرغم این اهمیت و ضرورت، متغیرها و عوامل اثرگذار بر سازمانها روز به روز بیشتر و پیچیدهتر می شوند و لذا نه تنها توسعه و تکامل سازمان، که حفظ وضـع مـوجود مناسب نیز سختتر می شود و این هم بدلیل تنوع و تعدد عوامل محیطـی و هم بدلیل پیچیدگی روزافزون درون سازمانها است؛ لیکن چاره ای جزء شناخت و حل مشکلات، عبور از موانع و گذر از راه ناهموار برای بقاء و رشد نیست. در چنین شرایطی، هدایت و اداره سازمانها برای تحقق اهداف از پیش تعیین شده و حضور فعال و اثربخش در جامعه، نیازمند درک درست موقعیت و اتفاقات محیطی، برای آگاهی یافتن بموقع و درست از فرصتها و تهدیدها و تشخیص صحیح، بموقع و دقیق نقاط قوت و ضعف سازمان است که این هر دو نیازمند الگو و مدل مناسب جهت ارزیابی عملکرد و کنترل استراتژیک سازمان میباشد. در واقع سازمانها پی بردهاند که جهت تعیین و تشخیص موقعیت فعلی خود و بقا و پیشرفت در دنیای رقابتی امروز باید به طور مداوم از روشها و الگوهایی به منظور ارزیابی و بهبود مستمر عملکرد و فعالیتهای جاری سازمان بهرهگیرند و در این راستا استفاده از نظامهای کنترل سازمانی ضروری است. بهبود مستمر عملکرد سازمانها، نیروی عظیم همافزایی ایجاد میکند که این نیروها میتواند پشتیبان برنامه رشد و توسعه و ایجاد فرصتهای تعالی سازمانی شود. دولتها و سازمانها و مؤسسات تلاش جلو برندهای را در این مورد اعمال میکنند. بدون بررسی و کسب آگاهی از میزان پیشرفت و دستیابی به اهداف و بدون شناسایی چالشهای پیش روی سازمان و کسب بازخور و اطلاع از میزان اجرای سیاستهای تدوین شده و شناسایی مواردی که به بهبود جدی نیاز دارند، بهبود مستمر عملکرد میسر نخواهد شد.(تولایی، 1386) بدین منظور نیاز به مدلها و روشهای ارزیابی عملکردی که بتواند با توجه به وضعیت فعلی سازمان و نیز با در نظر گرفتن آینده سازمان به ارزیابی آن بپردازد، بیش از پیش آشکار میگردد. در واقع موضوع اصلی در تمام تجزیه و تحلیلهای سازمانی، عملکرد است و بهبود آن مستلزم اندازهگیری است، از این رو سازمانی بدون سیستم ارزیابی عملکرد قابل تصور نمیباشد. ارزیابی و اندازهگیری عملکرد موجب هوشمندی سیستم و برانگیختن افراد در جهت رفتار مطلوب میشود و بخش اصلی تدوین و اجرای سیاست سازمانی است.
1-4 اهداف تحقیق
هدف تحقیق حاضر بررسی و ارزیابی عملکرد گمرکات استان آذربایجان شرقی بر اساس مدل کارت امتیازی متوازن با توجه به اطلاعات سال1391 وبررسی تحقق یا عدم تحقق شاخصهای مرتبط با اهداف عملیاتی و نیز مقایسه و رتبهبندی گمرکات بر مبنای امتیازات حاصل از ارزیابی میباشد.
1-5 سوالات تحقیق
1-5-1 وضعیت عملکرد گمرکات استان با توجه به اطلاعات سال 1391 و براساس مدل کارت امتیازی متوازن به چه صورت میباشد؟
2-5-1 آیا شاخصهای هریک از مناظر کارت امتیازی متوازن بر اساس اطلاعات سال 1391در گمرکات استان آذربایجان شرقی تحقق یافته است؟
3-5-1 آیا بین امتیازات عملکرد گمرکات استان تفاوت وجود دارد؟
1-6 فرضیه های تحقیق
با توجه به اینکه هدف تحقیق حاضر بررسی و ارزیابی عملکرد گمرکات استان آذربایجان شرقی بر اساس مدل کارت امتیازی متوازن و مقایسه و رتبهبندی آنها میباشد به جای فرضیات از سوالات تحقیق