عنوان: بررسی عوامل فشارزای روانی- اجتماعی و سلامت عمومی دانشجویان مقیم خوابگاه های دانشگاه علوم پزشکی، خدمات بهداشتی و ...

نوع مطالعه۳۸

جامعه و نمونه آماری، روش نمونه گیری۳۸

ابزار گردآوری اطلاعات۳۸

پرسشنامه مشخصات فردی ۳۸

پرسشنامه سلامت عمومی.۳۸

پرسشنامه عوامل فشارزای روانی – اجتماعی.۴۰

روش اجرا  و  جمع آوری داده‌ها ۴۰

روش تجزیه و تحلیل داده‌ها.۴۱

ملاحظات اخلاقی۴۱

فصــل چهارم (توصیف و تحلیل داده‌ها )

توصیف داده‌ها.۴۲

تحلیل داده‌ها.۴۴

فصــل پنجم ( بحث ونتیجه گیری، پیشنهادات)

بحث و نتیجه‌گیری۵۴

پیشنهادات ۵۶

محدودیت‌های تحقیق.۵۷

منابع

منابع فارسی .۵۸

منابع لاتین .۶۲

پیـوست‌ها

پرسشنامه مشخصات فردی ۶۵

پرسشنامه عوامل فشارزای روانی – اجتماعی۶۵

پرسشنامه سلامت عمومی.۶۸

فهرست جداول

جدول (۱– ۴) توزیع مقطع تحصیلی افراد نمونه به تفکیک جنسیت۴۲

جدول (۲-۴) نتایج بررسی نرمالیتی توزیع نمرات آزمونهای سلامت عمومی و عوامل فشارزای          روانی ـ  اجتماعی بوسیله آزمون کولموگروف ـ اسمیرنوف۴۳

جدول (۳- ۴)  ضرایب همبستگی بین عوامل فشارزا و سلامت عمومی.۴۴

جدول  (۴- ۴) مقایسه میانگین نمرات پرسشنامه سلامت عمومی در دانشجویان دختر و پسر۴۵

مطلب دیگر :

رایج ترین سرمایه گذاری خانم های ایرانی

جدول (۵- ۴) مقایسه میانگین نمرات پرسشنامه سلامت عمومی در دانشجویان مجرد و متاهل.۴۶

جدول ( ۶- ۴) مقایسه میانگین نمرات پرسشنامه سلامت عمومی در مقاطع تحصیلی مختلف.۴۷

جدول (۷- ۴) مقایسه میانگین نمرات پرسشنامه سلامت عمومی بر حسب مدت زمان اقامت دانشجویان در خوابگاه۴۸

جدول (۸- ۴) مقایسه میانگین نمرات پرسشنامه عوامل فشارزا در دانشجویان دختر و پسر.۴۹

جدول (۹- ۴) مقایسه میانگین نمرات پرسشنامه عوامل فشارزا در دانشجویان مجرد و متاهل۵۰

جدول (۱۰- ۴) مقایسه میانگین نمرات پرسشنامه عوامل فشارزا در مقاطع تحصیلی.۵۱

جدول (۱۱- ۴)  مقایسه میانگین نمرات پرسشنامه عوامل فشارزا بر حسب مدت زمان اقامت دانشجویان در خوابگاه۵۲

جدول (۱۲- ۴) ضرایب حاصل از تحلیل رگرسیون عوامل فشارزا  بر سلامت عمومی.۵۳

فهرست تصاویر

تصویر ۱- ۲ ) تصویر کانن از استرس ۱۶

تصویر ۲- ۲ ) مسیر اصلی پاسخ استرس (سلیه ۱۹۷۰).۱۷

فصـل اول

کلیات تحقیق

  مقدمه

سلامت، یکی از ارکان اصلی توسعه پایدار و بخش جدایی ناپذیر آن برای شکوفایی و ارتقای کیفیت زندگی است. تقریباً همه افراد در جوامع مختلف به شیوه‌های گوناگونی به دنبال رسیدن به آرامش و رفاه نسبی در جنبه‌های مختلف زندگی هستند. اما با گسترش روز افزون صنعت و تکنولوژی و به تبع آن افزایش مسئولیتهای افراد، نابهنجاریها، اختلالات روانی و بیماریهای جسمی نیز رو به افزایش است. در ارتباط با سلامت عمومی معمولاً احساس فشار و تنیدگی نقطه شروع ناراحتی روانی است و تداوم آن موجب اختلال در کنشهای روانی، اجتماعی و بدنی فرد می‌گردد. در شرایط عادی و معمولی برخی از استرس ها، نگرانیها و ضربه‌های روحی و روانی را می‌توان نادیده گرفت، اما گاهی شدت و پایداری این عوامل فشارزا به حدی است که حتی فرد را از انجام کارهای روزمره باز می‌دارد. استرس یکی از موضوعاتی است که علیرغم پیشرفت علم و تکنولوژی همیشه با بشر همراه بوده و هیچگاه انسان نتوانسته که بطور کامل خود را از آن دور کند. انسان امروزی با دو جنبه متضاد استرس روبرو است؛ از یک سو جزء ضروری از زندگی است که با تحریکات آنی، فرد را برای زندگی، حرکت و پیشرفت آماده می کند و از سوی دیگر، استرس ریشه بسیاری از مشکلات روانی، پزشکی و اجتماعی است. انتشار بیش از یکصد مقاله و کتاب در زمینه بررسی، کنترل و مدیریت استرس و اختصاص بیش از سه درصد بودجه ملی کشورها برای مقابله با اثرات استرس و کنترل آن نشان‌دهنده اهمیت استرس می‌باشد ( بنجامین[۱] ، مترجم دادستان ،۱۳۷۷).

اهمیت استرس نه فقط به خاطر خسارت اقتصادی آن است بلکه به خاطر اثرات منفی آن بر سلامت جسم و روان افراد می‌باشد. امروزه مشخص شده است که استرس با بسیاری از بیماریهای جسمی و روانی ارتباط داشته و یا در ایجاد، تحول وگسترش آن نقش دارد. محققان نشان داده‌اند در صورتی که استرس فرد افزایش یابد می‌تواند منجر به علایم قلبی ـ عروقی، مشکلات معده‌ای ـ روده‌ای، بی‌خوابی، سردرد، کمردرد ، خستگی و فراموشی، خشکی دهان و تعریق بیش از حد کف دست شود( دالبند ، فرهادی ، ۱۳۸۵).

واحد بین المللی جلفا گروه معماری پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد رشته: معماری گرایش: تکنولوژی ...

۲-۱۸- تراکم مسکونی
۲-۱۹- معضلات مجتمع های مسکونی بزرگ
فصل سوم:  نمونه های داخلی و خارجی
۳-۱- نمونه‌های اجرایی داخلی.
۳-۲- مجتمع مسکونی آلبیون
۳-۳- نتیجه گیری .
فصل چهارم:  ضوابط واستاندارد وبرنامه فیزیکی
۴-۱- اصول اولیه طراحی فضا های  مسکونی
فصل پنجم:  شناخت بستر منطقه طراحی
۵-۱- روش تحقیق
۵-۲- مطالعات
۵-۳- اقلیم.
فصل ششم:  فرایند طراحی
۶-۱- عوامل تاثیر گذار بر روند طراحی
۶-۲- ورودی.
۶-۳- معیارهای عمومی طراحی بلوکها
۶-۴- تناسب و عملکرد فضاها
۶-۵- نما.
۶-۶- سیمای شهری
۶-۷- ایده و کانسپت.
فهرست منابع.
مقدمه:
همزمان با صنعتی شدن جوامع بشری و شکل گیری صنایع و کارخانجات در شهرهای جهان تحولاتی بسیار مهم در جوامع صورت گرفته که چهره زندگی شهری را کاملاً دگرگون ساخته و این تاثیرات با سرعت بسیار فراوان در تمام جوانب زندگی بشر ریشه دوانده . معماری و مسکن نیز از جمله جوانب مهم زندگی انسان هستند که از این تاثیرات جان به در نبردند و دست خوش تغییرات بسیار زیادی در قالب تحول در شهرها و اوضاع اجتماعی و اقتصادی و شدند .
با رشد روزافزون صنایع و احداث کارخانجات فراوان جهت رفع نیازهای بشر ، روز به روز نیاز به کارگران جهت کار در امر صنایع افزایش یافت به طوری که جمعیت کارگری شهرها پاسخگوی این نیاز بنودند . از طرفی با صنعتی شدن شهرها شرایط زندگی در آنها بهبود یافت که این دو عامل باعث آغاز مهاجرت جمعیت روستایی به شهرها شد .
مهاجرت روز افزون جویندگان کار به شهرها و مراکز صنعتی تمامی جوانب زندگی شهرهی انسانها را تحت تاثیر قرار داد که یکی از مهمترین آنها تامین مسکن برای مهاجران بود . امروزه تهیه مسکن در شهرهایی که دارای صنایع بزرگ می باشند و جمعیت مهاجر شاغل در این صنایع را در خود جای می ذهند یکی از مشکلات و مسائل مهم در این شهرهاست .به رغم این شرایط که در کشور ما نیز حاکم است و تاثیرات بسیار اساسی در ساختار شهرها و جوامع آن دیده می شود توجه چندانی به این امر نشده.
فصل اول: کلیات
۱-۱- بیان مسئله
( مجتمع مسکونی کارگران شهرک صنعتی شهید سلیمی ) با توجه به موارد مذکور انتخاب شده است و در این پایان نامه سعی بر آن است که با توجه به اینکه یک مجتمع مسکونی برای قشری خاص با فرهنگ ، اقتصاد و سایر شرایط خاص خود طراحی می گردد .بتوان مطالعاتی جامع در راستای طرح یک مجتمع مسکونی برای کارگران به عنوان پشتیوانه طرح ارائه داد .
بطور قطع مجتمع مسکونی، خاص قرن بیستم نبوده وپیشینه کهن تری را داراست همزمان با صنعتی شدن جوامع بشری و شکل گیری صنایع و کارخانجات در شهرهای جهان، تحولاتی بسیار مهم در جوامع صورت گرفته که چهره زندگی شهری را کاملاً دگرگون کرد و این تاثیرات با سرعت بسیار فراوان در تمام جوانب زندگی بشر ریشه دواند،معماری و مسکن نیز از جمله جوانب مهم زندگی انسان هستند که از این تاثیرات جان به در نبردند و با توجه به تغییـــرات زمــانی دچار تغییــر و تحـول گشته اند.مهاجرت روز افزون جویندگان کاربه شهرها و مراکز صنعتی یکی از این مسائل می باشد که تمام جوانب زندگی شهری را تحت تاثیر قرار داده تهیه مسکن برای شهرهای دارای صنایع بزرگ و جمعیت مهاجر شاغل در این صنایع ،یکی از مسائل و مشکلات اساسی این شهرهاست این مسئله نه تنـها برای کشـورهای شـرقی که دارای بافت سنتـی بوده اند که برای سـاکنیـن غـرب نیـز غریب و همراه با مشکلات خاص بوده است. هدف طراحی مجتمع های مسکونی برای کارگران با رویکرد صنعتی سازی کاستن مشکلات ناشی ازتامین مسکن قشر کارگر به علاوه توسعه صنعتی سازی ساختمان و جایگزین کردن این روش به جای شیوه ساخت سنتی مسکن است. صنعتی‌سازی ساختمان به معنی مصنوعی‌سازی نیست بلکه صنعتی سازی مسکن یک ضرورت ملی در جهت اصلاح الگوی مصرف می باشد.در طراحی مجتمع مسکونی برای قشر کارگرسعی گردیده علاوه بر تسریع در ساخت و ساز به حفظ ایمنی و مقاوم سازی مجنمع در جهت تانین نیازهای قشر کارگر نیز توجه شود.(حسین پور،۱۳۸۷)
با طراحی و ایجاد چنین مجتمعی برای کارگران می توان از جایگاه صنعتی سازی در جامعه حمایت کرد وآن را ارتقاء داد؛ به علاوه در این روش ،ساختمان سازی سریع و ارزانتر بوده وتامین کننده نیاز این قشر آسیب پذیر خواهد بود .
با توجه به توضیحات ذکر شده هدف از طراحی این مجتمع:
افزایش روز افزون جمعیت و  مهاجران جویای کار به تقاضای شدید برای زندگی آسوده تر در محیطی امن و سالم را ایجاب میکند که با صنعتی سازی و تولید انبوه و ارزان می توان قسمی از این مسائل را حل کرد.
امروزه صنعتی سازی یکی از روش های مرسوم درامر ساخت وساز می‌باشد. با بهره گیری از تکنولوژی روزو استاندارد کردن قطعات، در هنگام وقوع حوادث غیر مترقبه و پدیده های ناگوار طبیعی، ارزش بیش از پیش خود را آشکار می سازد.
با توجه به اینکه سهم صنعتی‌سازی در بخش مسکن هم اکنون۲ درصد است،با  طراحی وتولید این میزان واحد مسکونی برای قشر کارگر )که قشر بزرگی از جامعه را تشکیل می دهند(  نه تنهادر جهت نیل به سوی مسکن ارزان قیمت، مصرف بهینه انرژی. گامی برداشته می شود بلکه سبب معرفی  هرچه بیشتر این ساختمانها به سایر افراد جامعه جهت آگاهی و اﺳﺘﻔﺎده از اﻣﻜﺎﻧﺎت و ﻓﻨﺎورﻳﻬﺎی ﺟﺪﻳﺪ در زﻣﻴﻨــﻪ ﻃﺮاحی و ساخت ﻣﺴـﻜﻦ نیز خواهد شد. چرا که فرهنگسازی عامل گسترش صنعتی سازی است
برای گسترش صنعتی سازی بهترین راه شروع از انبوه سازی ها است چرا که در این صورت شاهد کاهش هزینه ها و افزایش قابلیت اطمینان سازه ها هستیم.
با پیشرفت زمان و تکنولوژی باید گام‌ها را بلندتر برداشت تا عقب نمانیم. کشورمان و البته شهر تبریز خوشبختانه از لحاظ همپا بودن با پیشرفت تکنولوژی جایگاه مناسبی را دارد؛ اما در زمینه صنعت ساختمان این اتفاق نیفتاده یا کمتر به آن توجه شده است یا اگر توجهی شده در مقیاس محدودی بوده و عامه مردم طعم ساخت ساختمان به روش مدرن و صنعتی را نچشیده‌اند. بنابراین در یک جمع بندی کلی هدف از طراحی این مجتمع، حرکت به سوی صنعتی شدن ساختمان ها به ویژه مجموعه های مسکونی در راستای تامین نیاز مسکن به صورت انبوه برای کارگران شهرک سلیمی تبریز می باشد.(حاجی جباری،۱۳۹۰)
تحقیق در مورد طراحی “مجتمع مسکونی برای کارگران شهرک شهید سلیمی تبریز با رویکرد صنعتی سازی”  به روش کتابخانه ای و توصیفی- تحلیلی صورت می گیرد سپس با استناد به سوابق مطالعاتی(پایان نامه ها،کتاب ها،مقالات و سایت های علمی معتبر)و تجزیه و تحلیل اطلاعات  به دست آمده تدوین پایان نامه انجام خواهد گرفت.
۲-۱- ضرورت و اهمیت موضوع
۱-۲-۱- مطالعه و بررسی شرایط زندگی اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، خانوادگی و . کارگران

آنان شاید بتوانند این بخش از مطالعات را به عنوان شناخت کاربران مجتمع مسکونی مهمتر از سایر بخشهای مطالعات دانست . چرا که در معماری اساسی ترین حامل 

مردمند . از این رو معنای هر اثر معماری بدین اصل وابسته است که این اثر معماری تا چه اندازه آسایش مردم را تامین می کند و در پاسخ به نیازهای ایشان کاراست و این امر مگر با شناخت دقیق کار برای آن میسر نخواهد بود . البته مردم نه تنها از نظر دموگرافی : تعداد ، جنس ، مساحت و نکاتی مانند آن در معماری اهمیت دارند بلکه نیازها ، خواستها ، عادات ، اعتقادات ، باورها و شیوه ی زندگی مردم در معماری اهمیت فوق العاده ای دارند ( سرج چرمایف ، ۱۳۷۶ ).

۲-۲-۱- گذشته و حال در زندگی کارگری
از زمانهای بسیار قدیم تا عصر انقلاب صنعتی استاکاران و پیشه وران ، واحد اصلی فرایند کار بودند . در هر پیشه ای کارگران به مجموعه ای از دانش و مهارت فنی مسلط بود و اسلوب و روش کار را نیز می دانست و با شیوه های بخصوص تولید کاملاً آشنا بود و روش های انجام کار به تشخیص او واگذار می شد . به طوریکه کارگر جسماً و روحاً ترکیبی از مفهوم مهارت فیزیکی و تخصص بود و این در شرایطی بود که کار ، زندگی اجتماعی و زندگی خصوصی کارگر در هم تلفیق شده و آب و رنگ خاصی به زندگی او می داد .
اما تولید کارخانه ای پس از عصر انقلاب صنعتی در وضعیت اجتماعی همه کارگران تغییر اساسی بوجود آورد و برمهارتهای پیشه ای و روابط کار تاثیرات عمیقی گذاشت . بدین ترتیب نیروی کار در یک کارگاه یا کارخانه متمرکز شد اکنون کارگران بایستی از نظم و دستوری که کارفرما اعمال می کند پیروی کند و شرایط زندگی خود را با آن تطبیق دهد . و  اگر چه از نظر حقوقی افرادی آزاد هستند ولی از نظر اقتصادی و اجتماعی وابسته و تابع شرایط کاری و خاص کارفرمایان خود می باشند . ( غلام عباس توسلی ، ۱۳۸۵)
بدین ترتیب تمامی جوانب زندگی کارگران اعم از زندگی خصوصی ، اجتماعی ، اوقات فراغت ، تفریح و . کاملاً وابسته به اوقات فراغت و شرایط کاری آنها است .

آن چه در شرایط فعلی زندگی کارگران مشاهده می شود همان نارضایتی چند صد ساله کارگران از شرایط زندگی اجتماعی و خصوصی شان است چرا که کارگران افرادی هستند که حاصل دسترنج آنها یعنی تولیدات کارخانجات جهت رفاه و بهتر شدن زندگی افراد بشر و هم نوعان خودشان می باشند در حالی که خود از انها بهره مند نیستند و از طرفی اغلب انها جهت برخورداری از امکانات رفاهی شهری ، شهر و یا روستای محل زندگی خود را ترک نموده و به شهرهای بزرگتر آمده اند در حالی که در این شهرها تحت استثمار صنایع وایح شده اند و در حقیقت از چاله به چاه افتاده اند و این نارضایتی از شرایط زندگی ناشی از اینگونه مسائل می باشد و به همین دلیل این قشر از هر نظر آسیب پذیر می باشند و سعی فراوانی در این زمینه شده تا این شرایط بحران انگیز برطرف گردد که علی رغم اقدامات و مطالعات بسیار هنوز به نتیجه مطلوب خاصی نرسیده ایت . در کشور ما نیز فعالیتها و برنامه ریزیهایی در این زمینه اجرا شده و طرحهایی به مرحله اجرا درآمده که به آنها اشاره خواهد شد .

مطلب دیگر :

http://forum.pop-music.ir/members/asaadv.18059/

۳-۲-۱- اسکان، مهمترین بخش زندگی کارگران
همان طور که در مباحث گذشته اشاره شد قسمت اعظم کارگران شاغل در صنایع مهاجرین جویای کار هستند که از اقسی نقاط کشورهای صنعتی به مراکز شهرهای صنعتی روی آورده اند که تعداد محدودی از آنها از شرایط اسکان مطلوب برخوردار بوده و هستند .
بنابراین اسکان مهمترین مسئله در بخش مطالعه شرایط زندگی کارگران می باشد .
اگر نگاهی به آمار موجود در کشور بیندازیم می توانیم به راحتی دریافت که چه تعداد کارگران شاغل در کارخانه جات محل سکونت خود را جهت یافتن شغل ترک نموده و به شهرهای صنعتی روی آورده اند .
علاوه بر سایر مشکلات اجتماعی و اقتصادی که به تبع این مهاجرتها به شهرهای بزرگ تحمیل می شود مشکل اسکان و تهیه مسکن برای این خیلی مهاجرات مساله بسیار حیاتی و حائز اهمیت برای مدیران و برنامه ریزان شهری است.
۳-۱- پیشینه طرح های معماری مسکن کارگری
پیشینه مسکن کارگری به دوره ای برمی گردد که کارخانه داران عمده جهت صرفه جویی در وقت و انرژی کارگران و توانایی وجود کنترل بیشتر در عملکرد آنان ، کارگران را در نزدیکی کارخانجات خود اسکان دادند . این خانه ها که بیشتر به زندان شباهت داشته اند تا خانه اوضاع بسیار نابسامانی داشتند . حتی چنین خانه هایی در انگلستان توسط کارخانه ی ابریشم جهت اسکان کارگران خود که کودکانی با سن ۷ الی ۱۲ ساله بود احداث نمودند که این کارگران مانند زندانیان هر روز صبح به کارخانه برده می شدند و در پایان شیفت کاری به این خانه ها که دارای فقط یک درب ورودی و خروجی بود عودت داده می شدند و این درب توسط یک نگهبان قفل می شد و صبح روز بعد نیز به همین ترتیب . به همین دلیل نمی توان ایده خاصی به غیر از استثمار و استعمار کارگران در این خانه های زندان گونه یافت . اما اولین طرح جامعی ای که در مورد مسکن کارگران تهیه شده توسط رابرت اون کارخانه دار انگلیسی که صاحب کارخانجات بزرگ کتان بود ارائه شد شاید بتوان او را تنها شخصی دانست که تا آن زمان بیشتر از کارگران به فکر آسایش آنان بوده است . به همین منظور رابرت اون طرح بسیار جامع و کاملی برای یک شهرک با خانه های آپارتمان و تمام امکانات تفریحی ، مذهبی ، بهداشتی و توسط گروهی از معماران تهیه و به اجرا در آورد.
رابرت اون در انگلستان  به عنوان یک کارخانه دار بزرگ بلکه به عنوان یک تحول گر اجتماعی معروف بود رابرت اون در این طرح تمامی امکاناتی که در یک شهر برای یک شهروند انگلیسی موجود بود گنجاند . کلیسا – مدرسه – تئاترو . از جمله این امکانات بودند . اما همان طوری که قبلاً ذکر شد کارخانه داران و سرمایه دارانی همچون رابرت اون به ندرت سرمایه خود را معطوف اسکان و آسایش کارگران خود می نمودند چرا که بیشتر صرفه اقتصادی و افزایش تولید و در نتیجه افزایش سود کارخانجات خود مد نظرشان بود .
در عصر حاضر کمتر کارخانه دار یا سرمایه داری حاضر به سرمایه گذاری در این زمینه می باشد گرچه ایجاد چنین امکاناتی برای کارگران تاثیرات بسیار فراوانی در افزایش توان کاری و . آنان دارد .
این امر با پیامدهای اجتماعی بسیار مطلوبی نیز همراه می باشد البته طرح رابرت اون شکل ابتدایی چنین مجموعه های مسکونی است و در عصرهای مختلف ، ایده های خاص در مورد اسکان کارگران و نیز ساخت خانه های ارزان قیمت جهت اسکان افراد کم درآمد جامعه که کارگران نیز قسمت اعظم این گروه را تشکیل توسط جامعه شناسان و معماران و شهرسازان و مدیران شهری ارائه گشته و به مرحله اجرا در آمده است .
با توجه به اینکه قشر کارگران دارای ویژگی های خاص فرهنگی و اجتماعی می باشند کارآمدی این طرحها به مرور زمان و به صورت تجربی یعنی آزمون و خطا دستخوش پیشرفت گشته اند . البته مطالعات و تحقیقات روانشناسان که همواره در زمینه شرایط اسکان کارگران جریان داشت راه های مناسبی در به نتیجه رسیدن این طرحها بوده است پس از اشاره به اولین نمونه مسکن کارگری جهت سهولت در بررسی نمونه ها به طراحان اجازه داده شده بعدی به طور موردی اشاره می گردد.
طرح رابرت اون – انگلستنان – سال ۱۸۱۶ میلادی.
بخش رستونی مال شهر نوبنیاد ستیوینج – انگلستان – سال ۱۹۵۰ میلادی
پس از جنگ جهانی دوم در انگلستان طرحهای بسیاری جهت ایجاد شهرهای نوبنیاد توسط دولت انگلیس تهیه شد که شهر نوبنیاد ستیوینجچ نخستین این شهرها بود که تاسیس گردید این شهرک که دارای ۶۵۰۰ نفر جمعیت بود دارای بخشهای مختلفی جهت اسکان طبقات مختلف شهرنشین ساخته شد . یکی از این بخشها که در این قسمت مورد بررسی قرار گرفتند بخش ستونی حال می باشد . که نخستین قسمت مسکونی  است که در شهر به اجرا در آمد و در جنوب شهر قرار داشت این قسمت که دارای چند ساختمان سه و چهار طبقه و یک ساختمان هفت طبقه است جهت اسکان کارگران این بخش در نظر گرفته شده بود و مجموعاً دارای ۱۰۳ آپارتمان که در بلوک های چند طبقه قرار داشت ( منوچهر مزینی ، ۱۳۸۱).
به تجربه معلوم گشت که تاسیس ساختمان چند طبقه به منظور اجاره به طبقات متوسطه ساخته شد در این بخش از شهر نوبنیاد مورد استقبال آنان قرار نگرفت بدین دلیل که این کارگران که از شهر لندن به این شهر نوبنیاد کوچانده شده بودند در لندن خود ساکنین چندین آپارتمانهایی بودند و به شوق زندگی در خانه مستقل به این شهر می آمدند و اگر قرار بود همان نوع آپارتمان دوباره نصیبشان شود ترجیح می دادند که در لندن باقی بمانند و دست کم از مزایای دیگر شهری بزرگ چون لندن برخوردار باشند .
لازم به ذکر است که چنین تجربه ای در شهرهای نوبنیادگری چون ایست کیل براید نیز مشاهده گردید . ( منوچهر مزینی ، ۱۳۸۱)

پایان ­نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشدM.Sc. رشته معماری عنوان: طراحی ساختمان شهرداری شهر خامنه با رویکرد فرم ...

۲-۴-۱۴- فرم ومعنا درآفرینش معماری. ۱۱۴
۲-۴-۱۵-فرهنگ وفرم. ۱۱۴
۲-۴-۱۶- انتخاب فرم ۱۱۵
۲-۴-۱۷- احساس فرم. ۱۱۶
۲-۴-۱۸- بررسی فرم ومفهوم آن درمعماری معاصر. ۱۲۰
فصلسوم: مبانی کالبدی طرح  (مصادیق). ۱۲۳
۳-۳ ساختمان اداری P. S. P- تهران ۱۳۳
۳-۴ ساختمان شهرداری لندن. ۱۴۵
۳-۵-  مرکزتوریستی وساختمان اداریRizhaoدرچین ۱۵۶
فصل چهارم شناخت بسترطرح ۱۵۹
۴-۱- شناخت شهرخامنه. ۱۵۹
۴-۲- وضعیت اقلیم شهرخامنه۱۶۰
۴-۲-۱- موقعیت جغرافیایی خامنه ۱۶۰
۴-۳- آنالیزسایت ۱۶۰
۴-۳-۱ موقعیت شهری سایت ۱۶۰
۴-۴-۲- بافت کالبدی اطراف سایت ۱۶۱
۴-۴-۳-بررسی سایت ازلحاظ شیب وعوارض طبیعی ۱۶۱
فصل پنجم اصول طراحی. ۱۶۲
۵-۱جداول محاسباتی ۱۶۲
۵-۲ روش محاسبه زیربنای کل وکنترل سطوح. ۱۷۰
۵-۲-۱- روش محاسبه سطوح۱۷۰
۵-۲-۲- شاخصهای کنترل محاسبه سطوح. ۱۷۰
۵-۲-۳- نکات مهم درانجام محاسبات ۱۷۳
۵-۳- برنامه فیزیکی. ۱۷۴
۵-۳-۱ ساختار فیزیکی. ۱۷۴
۵-۴- طبقه بندی فضاها ۱۷۴
۵-۵- ساختارتراکمی.۱۷۶
۵-۶- محاسبه سطح فضای باز ۱۷۷
جدول (۵-۸ ) محاسبه سطح فضای باز. ۱۷۷
۵-۷- روندطراحی. ۱۷۸
۵-۷- ۱حجمهای اولیه. ۱۷۸
۵-۷-۲- پلانهای طبقات. ۱۸۰
۶- نتیجه گیری۱۸۲
۷- پیوستها و ضمایم ۱۸۳
منابع ۱۸۹
چکیده:
شهر و شهروند از مهم‌ترین مفاهیم اجتماعی سیاسی است که همواره در طول تاریخ راه پر فراز و فرودی پیموده و از طرف متفکران و صاحب نظران علاقمند به مسایل اجتماعی از ادوار باستان تا کنون مورد بحث و چالش قرار گرفته است. با گسترش شهرنشینی هر روز شاهد افرادی هستیم که به نوعی خود را از روستاها جدا کرده و به شهرها نزدیک می‌شوند . در نگاه اول واژه شهرنشین برای عده زیادی از شهروندان بسیار زیبا و برای بعضی‌ها نوعی پرستیژ به شمار می‌آید. اما این که تا چه حد توانسته ایم شهروندان را با قوانین و حقوق متقابل افراد در قبال یکدیگر در یک زندگی شهری آشنا کنیم جای بسی سوال و تأمل دارد.در این بین مرکز و مغز متفکر یک شهر جهت کنترل نظام شهر نشینی، شهرداری آن شهر می باشد.جدای از عوامل انسانی ،بنای ساختمان شهرداری هر شهر می تواند هم معرف شخصیت آن شهر از جهات مختلف بوده و هم بستری مناسب جهت بهره دهی مناسب عوامل انسانی مشغول بکار در این سازمان باشد.پس نوع طراحی بنای ساختمان شهرداری یک شهر اهمیت ویژه ای در نشان دادن مسایل ذکر شده دارد. رساله حاضر، ابتدا به دنبال تعریف درستی از شهر و شهروند است و همچنین بیان حقوق و وظایف شهروندی را شامل می شود (که اهمیت و جایگاهشان در نظام اجتماعی از مسائل و دغدغه‌هایی است که محور بحث بسیاری از جامعه شناسان و تحلیل گران اجتماعی می‌باشد)و سپس به معرفی مسایل مربوط به شهرداری چه از نظر تاریخچه و قوانین و چه از نظر مسایل مربوط به طراحی ساختمانهای شهرداری می پردازد.

ارائه اطلاعات مربوط به ساختمانهای اداری دیگر هدف آن میباشد و در نتیجه هدف اصلی از این رساله بیان فرم گرایی و مطالعات مربوط به این مبحث و مکتب فرمال بخصوص در معماری است که در پایان با بهره گرفتن از تمامی مطالعات انجام یافته و موقعیت یابی مناسب جهت طراحی ،به طراحی ساختمان اداری شهرداری شهر خامنه بر 

پایه معماری فرم گرا منجر می شود.

مقدمه:
شهرنشینی و مدنیت که نوع تکامل یافته زندگی اجتماعی است با محدودیت‌های اجتماعی زیادی مواجه است. نحوه و شکل زندگی در شهر امر طبیعی و ذاتی نیست و مساله تعلیمی و آموزشی است که دارای دو طرف است از یک سو مدیران و مسئولان شهری عهده‌دار تعلیم دائم زندگی شهری هستند و از سوی دیگر شهرنشینان مکلفند برای ادامه حیات مطلوب در شهر فرهنگ شهرنشینی را بیاموزند و فرزندان خود را با محدودیت‌های ناشی از فرهنگ آشنا سازند. رسانه‌ها از جمله تلویزیون، بروشور، کتاب، نشریات، نرم‌افزار، پایگاه اینترنتی، کتابچه‌های آموزشی و . . . نقش مهمی را در بالا بردن فرهنگ شهروندی دارند. سازه شهروندی در بردارنده مجموعه حقوق و تکالیفی است که اعضای جامعه نسبت به یکدیگر، نهادها و جامعه دارند. شهر سکونت گاهی بزرگتر از روستا و دارای قوانینی متفاوتتر از آن می باشد. مهمترین نماد شهر، شهرداری آن است. نوع طراحی ساختمان شهرداری که ساختمانی است اداری برای شناسایی شهریت یک شهر بسیار مهم است. فضای اداری اغلب به عنوان حیطه یک فعالیت با حدودش تعریف می شود. ممکن است این فضا فعالیت های متعدد و متفاوتی را در بر گیرد. فعالیت هایی که بطور همزمان و یا در پی هم انجام میگیرند و حدود آن را مجموعه ای از دیوارهای حجیم و با خطوط موجود در کف سازی تعیین می کند.
در این میان ساختمان های دولتی و عمومی یکی از مهمترین ارگان های یک شهر می باشند، از این رو طراحی خاص و مکان یابی چنین پروژه هایی از اهمیت بالایی برخوردار می باشد. هر ساختمان عمومی در یک شهر می تواند نماد آن نهاد بوده و نقش عملکردی ایفا کند، از بین این ساختمان های اداری و دولتی ساختمان شهرداری نقشی ویژه و متفاوت دارد، زیرا محل رجوع بسیاری از مردم جهت حل مسائل شهری و ساختمانی خود می باشد. شهرداری ها نیز در زیر مجموعه فضاهای اداری طبقه بندی می شوند و تابع قوانین و مقرارت فضاهای اداری می باشند.
امروزه سهولت و سرعت در انجام وظایفی که همواره در حال تغییر است، در طراحی نقش تعیین کننده را بر عهده دارد. فعالیت های اداری می بایست به منظور ابقای خود تغییر کند. به همین ترتیب می بایست مراحل طراحی بر اساس این تغییرات و نیز بر اساس قوانین موجود برای کارمندان و روابط کاری میان آنها تغییر کند، بنا بر این در جهت تطبیق این فعالیت های نوین باید فضاها وسیع تر فرض شوند.

پروژه حاضر با عنوان « طراحی ساختمان شهرداری شهر خامنه با رویکرد فرم گرا » در شهر خامنه در استان آذربایجان شرقی به فاصله ۷۰ کیلومتری از غرب تبریز واقع است که مساحت آن ۶۷۰۰. متر مربع و برای ۷۰ نفر کارمند می باشد. با توجه به اهمیت شهر خامنه چه از لحاظ سیاسی و چه از لحاظ فرهنگی و تاریخی،فرم و شکل ساختمان 

مطلب دیگر :

مخوف ترین مکان‌های آمریکا که جاذبه توریستی شده‌اند - کاوشگران جوان

شهرداری این شهر حائز اهمیت می باشد که ساختمان فعلی به هیچ وجه این نیازها را پاسخ نداده است. لذا در طراحی ساختمان شهرداری شهر خامنه رویکرد فرم گرایی در نظر گرفته شد تا بتوان در طراحی این ساختمان بهترین نتیجه را از نظر فرم و شکل بنا گرفت.

فصل اول: کلیات
۱-۱- بیان مسئله
شهر مانند یک موجود زنده محتاج نظم و ترتیب سیستمی و فعال و پویاست، در صورتیکه هریک از سلولهای این پیکر بدرستی کار نکند مطمئنا موجبات ناراحتی یا بیماری را فراهم ساخته و در نتیجه نا آرامی و بیقراری و فرسودگی و خمودگی و . . . . را به دنبال داشته و زندگی را سخت و دشوار میکند.
به قول حکیم ابوالقاسم فردوسی
” چو عضوی به درد آورد روزگاردگر عضوها را نماند قرار تو کز محنت دیگران بی غمی نشاید که نامت نهند آدمی “
نظم و تربیت شهری شهروندان در شهر باعث راحتی و آسایش و زندگی آنان است.
برقراری این نظم نیازمند وجود مراکز و سازمانهای مختلفی است که از اصلی ترین این سازمانها، شهرداری هر شهر می باشد. شهرداری ها بمانند مغز یک شهر طراحی هر شهر را کنترل می کنند. تاریخچه تاسیس شهرداری در ایران که نخست نام بلدیه را بر خود داشت  به سال  ۱۲۸۳(ه. ش) بر می گردد که قانون بلدیه در این سال به تصویب مجلس شورای ملی رسید.
این سازمان علاوه بر کنترل طراحی شهر وظایف دیگری نیز دارند که برخی از این وظایف به شرح زیر است:
– پاکیزه نگاه داشتن شهر
– جمع آوری و حمل زباله شهری
– صدور مجوزهای ساخت و ساز شهری
– دریافت عوارض شهری
– برقراری نظم در شهر
مشخص است که این وظایف رفت و آمد مراجعه کنندگان بسیاری را در طول روز در پی خواهد داشت. بصورتی که میتوان گفت تمامی شهروندانی که اقدام به ساخت مسکن در شهر میکنند گذری بر شهرداری شهر خواهند داشت. از سوی دیگر در عرف جامعه مهمترین ساختمان اداری یک شهر ساختمان شهرداری شهر می باشد. لذا این موارد نقش نوع طراحی ساختمان شهرداری هر شهر در شناسایی فرهنگ و اهمیت و پیشرفت آن شهر را نشان میدهد.
پروژه حاضر با عنوان ” طراحی ساختمان شهرداری شهر خامنه با رویکرد فرم گرایی ” در محدوده شهر خامنه در شهرستان شبستر به مساحت۶۷۰۰ متر مربع و برای ۷۰ نفر کارمند می باشد.
از آنجا که شهر خامنه از قدیمی ترین شهرهای استان آذربایجانشرقی می باشد که تاریخ تاسیس شهرداری این شهر به سال ۱۳۱۴ هجری شمسی باز میگردد که از این لحاظ در رتبه  دوم بعد از شهر تبریز قرار دارد که این بر اهمیت شهرداری این شهر افزوده است. از دیگر ویژگیهای شهر خامنه می توان به شخصیتهای مهم و سیاسی منتسب به این شهر و همچنین فرهنگ بالای مردم این شهر که بیش از ۹۸ درصد مردم این شهر باسواد می باشند و پسوند  فرهنگی را به شهر خامنه اختصاص داده اند اشاره نمود.
بنابراین، این ویژگی ها که اهمیت این شهر و در پی آن اهمیت شهرداری این شهر را نشان می دهد وجود یک ساختمان فاخر را می طلبد، اما در واقع این چنین نمی باشد. ساختمان یک طبقه حال حاضر شهرداری خامنه ساختمانی نسبتا قدیمی است که در سال ۱۳۶۶ هجری شمسی تجدید بنا گردیده است که به هیچ عنوان در خور وشأن شهر خامنه نمی باشد. لذا با توجه به مطالب ذکر شده احداث ساختمانی شکیل و دارای معماری مناسب و به روز برای شهرداری شهر خامنه بسیار ضروری به نظر می رسد. نوع طراحی نیز بایستی بگونه ای باشد که هم چشم نواز، هم زیبا و هم بر پایه سبکهای معماری روز باشد.
۲-۱- اهداف تحقیق
بطور کلی هدف از تحقیق و ارائه این رساله عبارتست از:
۱- طراحی ساختمانی با کاربری اداری و فرهنگی برای شهرداری
۲-طراحی بنایی فاخر به عنوان نماد شهر جهت شناساندن اهمیت شهر
۳- استفاده از ویژیگیهای فرهنگی و اجتماعی مردم شهر در طراحی ساختمان شهر خامنه
۳-۱- جامعه آماری
نمونه های مشابه اجرا شده در دنیا
۴-۱- بهره وران
– شهرداری
– سازمان محیط زیست استان
– استانداری

دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد گروه هنر و معماری پایان‌نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد رشته شهرسازی ...

۴-۶-۵- مبدأ مهاجرت ساکنین. ۷۴
۴-۶-۶- بررسی مدت اقامت مهاجرین در محل قبلی سکونت. ۷۵
۴-۶-۷- مدت زمان سکونت (سابقه سکونت) ساکنین۷۶
۴-۶-۸- توزیع مکانی اجتماعات غیررسمی  در محدوده قانونی منطقه ۱۹ ۷۶
۴-۷ جمع­بندی. ۷۷
فصل پنجم: تجزیه و تحلیل اطلاعات
مقدمه ۸۰
۵-۱- یافته‌های توصیفی تحقیق۸۰
۵-۱-۱- مشخصات عمومی پاسخگویان. ۸۰
۵-۱-۱-۱- جنس. ۸۰
۵-۱-۱-۲- سن۸۱
۵-۱-۱-۳- تحصیلات. ۸۱
۵-۱-۱-۴- مدت اقامت در محل. ۸۲
۵-۱-۲- سؤالات توصیفی مرتبط با فرضیه تحقیق. ۸۳
۵-۱-۲-۱- تمایل به ترک محل ۸۳
۵-۱-۲-۲- مشارکت اجتماعی و ظرفیت سنجی ۸۴
۵-۱-۲-۳- شبکه اجتماعی. ۸۵
۵-۱-۲-۴- تعامل اجتماعی. ۸۶
۵-۱-۲-۵- پیوندهای همسایگی ۸۷
۵-۱-۲-۶- اعتماد اجتماعی ۸۸
۵-۱-۳- جمع­بندی و نتیجه ­گیری از یافته­ های توصیفی ۸۹
۵-۲- یافته های استنباطی تحقیق. ۹۰
۵-۲-۱- آزمون فرضیه اول. ۹۰
۵-۲-۲- آزمون فرضیه دوم. ۹۲
۵-۲-۲-۱- شبکه اجتماعی ۹۲
۵-۲-۲-۲- تعامل اجتماعی. ۹۳
۵-۲-۲-۳- مشارکت اجتماعی ۹۳
۵-۲-۲-۴- میزان اعتماد اجتماعی. ۹۴
۵-۲-۳- آزمون فرضیه سوم ۹۴
۵-۳- جمع­بندی. ۹۵
فصل ششم: نتیجه ­گیری و ارائه پیشنهادات
مقدمه. ۹۷
۶-۱- نتایج تحقیق ۹۷
۶-۱-۱- نتایج تئوریک. ۹۷
۶-۱-۲- نتایج تجربی. ۹۸
۶-۱-۳- ارزیابی مسائل و مشکلات ۹۹
۶-۱-۳-۱- مسائل و مشکلات از دید اهالی ساکن در محل ۹۹
۶-۱-۳-۲- مسائل و مشکلات و امکانات از دید کارشناسان. ۱۰۰
۶-۲- ارائه راهبردها و سیاست‌های پیشنهادی. ۱۰۳
۶-۲-۱- راهبردها و سیاست های مرتبط با مسکن. ۱۰۴
۶-۲-۲- راهبردها و سیاست های مرتبط با مبحث اجتماعی ـ اقتصادی. ۱۰۴
۶-۲-۳- راهبرد و سیاستهای مرتبط با مبحث کاربری زمین. ۱۰۴
۶-۲-۴- راهبرد و سیاست های مرتبط با مبحث حمل و نقل. ۱۰۴
۶-۲-۵- راهبرد و سیاست های مرتبط با مبحث محیط زیست ۱۰۵
۶-۲-۶- راهبردها و سیاست‌های مرتبط با مبحث مدیریت و مشارکت ۱۰۵
۴-۳ـ جمع­بندی ۱۰۶
پیوست ۱۰۷
پیوست (شناسنامه سکونتگاه‌های غیر رسمی)
منابع وماخذ ۱۰۸
چکیده:
اسکان غیررسمی، از پیامدهای نامطلوب شهرنشینی در جهان معاصر است که به ویژه در نتیجه صنعتی شدن شتابان و نابرابری‌هاى منطقه‌ای شکل گرفته و شهرها و خصوصاً کلا نشهرهاى کشور را با مسائل عدیده‌ای مواجه ساخته است. طبق آمار ارائه شده در برنامه اسکان بشری سازمان ملل (۲۰۰۳) از هر سه نفر در جهان یک نفر در خلال ۳۰ سال آینده، زندگی خود را در مناطق حاشیه شهرها و سکونت گاه‌های غیرقانونی طی می‌کند. این تحقیق به بررسی علل شکل‌گیری سکونتگاه‌های غیررسمی در منطقه ۱۹ شهر تهران می‌پردازد.آمارهای پایه‌ای داده‌ها مربوط به سال ۱۳۹۰ و پیمایش میدانی می‌باشد و جهت مطالعه و بررسی بهتر بین خانوارهای نمونه اجراء گردید. اعتبار آزمون با کمک فرمول آلفای کرونباخ ۶۲/۰: α بدست آمد. روش تحقیق توصیفى- تحلیلى است. جامعه آماری تحقیق کل خانوارهای موجود در محلات هدف بوده است که با بهره گرفتن از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای ۱۰۷ نفر انتخاب و پرسشنامه‌ها بین آنها توزیع گردید. جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم افزار SPSS استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که یکی از راهکارهای مهم و اصلی جهت ساماندهی و حل بسیاری از مشکلات خانوارهای اسکان یافته، توانمندسازی ساکنان و احیای بافت کالبدی و ارتقاء فعالیت‌های اقتصادی، اشتغال‌زایی، ایجاد فرصت‌های شغلی جدید و افزایش درآمد است. راهکار دیگری که می‌بایست مورد توجه مسئولین قرار گیرد بهسازی مساکن قابل تخریب است که به علت عدم امکان تملک توسط ساکنین در آنها نیاز به بررسی و اتخاذ روشی جهت بهبود اسکان در سکونتگاه‌های دارای مساکن درحال تخریب است.
پیشگفتار:
در ایران، از ابتدای سده اخیر، در پی رشد روابط و مناسبات سرمایه‌داری، موجبات تشدید فاصله شهر و روستا و درنتیجه مهاجرت بخشی از روستائیان به شهرها، تشکیل و گسترش فضاهای اسکان غیررسمی فراهم آمد. در بین شهرهای ایران، تهران جایگاه ویژه‌ای دارد؛ شکل‌گیری اسکان غیررسمی در بافت داخلی و بلافصل شهر تهران دارای سابقه‌ای طولانی است. اما اسکان غیررسمی به عنوان پدیده‌ی گسترده و فراگیر کلان‌شهری در حواشی و پیرامون شهر تهران مربوط به تحولات سیاسی و اجتماعی– اقتصادی کشور در دهه‌های ۱۳۴۰ و بعد از آن است؛ در مقطع پیروزی انقلاب اسلامی نیز به دلیل عدم ثبات سیاسی و امنیتی کشور، برخی افراد به تصرف بعضی از زمین‌های واقع در محدوده داخلی و حواشی شهرها که فاقد مالکیت مشخص بوده یا مالکین آنها از کشور گریخته و غایب بوده‌اند و یا بر مشروعیت مالکیت آنها خدشه وارد بوده پرداختند و به ایجاد یک شبه مساکن آلونکی در آنها اقدام نمودند که در پی آن بر گستره اسکان اجتماعات غیررسمی کشور و از جمله شهر تهران افزوده شده است. علاوه بر روند مذکور در سه دهه اخیر نیز به جهت افزایش بهای خدمات و هزینه زندگی در کلان شهر تهران بخشی از جمعیت اقشار پائین ساکن در آن نیز به سمت حواشی و حومه‌های آن روی آوردند که بر گستره اسکان غیررسمی در سکونتگاه‌های اقماری کلان‌شهر تهران افزوده است. این امر موجب مرحله‌ای جدید در شکل‌گیری اسکان غیررسمی در منطقه کلان‌شهری تهران شده است.
بنابراین اگرچه امروزه شهر تهران در داخل محدوده قانونی خود با پدیده اسکان غیررسمی گسترده­ای مواجه نیست اما از فضاهای اسکان غیررسمی پیرامون خود تاثیر می­پذیرد. از این رو هر چند پرداختن به موضوع فوق فراتر از حوزه مدیریتی شهرداری تهران به حساب می­آید، ولی با توجه به شرایط موجود و اهمیت موضوع، لازم است که شهرداری تهران با همکاری وزارت مسکن و شهرسازی و سایر دستگاه­های مرتبط، در این زمینه اقدام عاجل نماید. لازمه هرگونه تصمیم و اقدام به ساماندهی در خصوص اجتماعات مذکور، مستلزم مطالعه و شناخت دقیق و یکپارچه این اجتماعات است که به راهبردها، سیاست­ها، الگوهای هنجاری و ساز و کارهای اجرائی مشخصی برای مدیریت شهری منتهی گردد. از آنجائی که تاکنون هیچ گونه مطالعه فراگیر و یکپارچه‌ای که ضمن جمع­بندی مطالعات پراکنده موجود و سوابق اجرائی ساماندهی این اجتماعات بتواند به هماهنگی راهبردی در این زمینه منتهی گردد، انجام نگرفته است، اهمیت موضوع روشنتر می‌شود. بنابراین قبل از هر چیز باید طرح دقیق مطالعات ساماندهی اجتماعات مذکور تدوین و برنامه ساماندهی چنین سکونتگاه‌هائی با توجه به نتایج مطالعات کلیه ابعاد آن (زیست محیطی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، کالبدی، مسکن، مدیریتی و .) طراحی گردد.
با نگاهی به چگونگی فرایند شکل‌گیری و سازماندهی منطقه ۱۹ شهرداری تهران و نیز موقعیت جغرافیایی و تاریخچه تحولات کالبدی آن، به نظر می‌رسد مشکل اصلی اسکان غیررسمی در این منطقه، نیازمندی به افزایش جذب خدمات، امکانات، تأسیسات و تجهیزات شهری می‌باشد، لذا مطالعه نظام توزیع مکانی اسکان غیررسمی در این منطقه ضروری به نظر می‌رسد و با توجه به موقعیت جغرافیایی منطقه(موقعیت مطلق ونسبی آن) یعنی قرارگیری در بستری طبیعی و کشاورزی در جنوب شهر تهران و قرارگیری در میان چهار بزرگراه مهم که حدود اربعه این منطقه را تشکیل می‌دهند امکان گسترش پدیده اسکان غیررسمی در حریم وسیع منطقه ۱۹ وجود دارد و به دلیل اینکه این منطقه، بصورت سکونتگاه‌های خودرو بوده و در دوره زمانی ۱۳۶۶ تا به امروز بصورت یک منطقه شهرداری جذب شهر تهران بزرگ گردیده، با معضلات و مشکلات توسعه شهری رو‌به‌رو بوده است، بنابراین مطالعه عوامل مؤثر بر ساماندهی آن نیز ضروری به نظر می‌رسد.
فصل اول: کلیات تحقیق
مقدمه:
هدف از ارائه این فصل، طرح مسأله و ضرورت انجام تحقیق، ارائه فرضیه و تعیین اهداف تحقیق است که متعاقب آن ادبیات موضوع و روش انجام تحقیق مورد بحث قرار می‌گیرد و در نهایت مشکلات پیش‌روی تحقیق عنوان می‌گردد. این فصل، در حقیقت، هدایت و جهت‌گیری پایان‌نامه را تا نتیجه‌گیری به ‌عهده دارد.
۱-۱- تعریف مسئله

مسأله اسکان‌های غیررسمی درمناطق شهری کشورهای جهان سوم یکی از عوارض رشد فزآینده شهرنشینی و افزایش جمعیت شهرها و فقدان نظام یکپارچه و موثر مدیریت شهری تلقی می‌شود (رفیعیان،۱۳۸۹ : ۱۲). آمارهای ارائه شده از جانب سازمان‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که حدود یک ششم از جمعیت جهان در مناطق زاغه‌ای و حاشیه‌ای زندگی می‌کنند.(هادی زاده، ۱۰:۱۳۹۰) در آخرین گزارش مرکز اسکان بشر ملل متحد آورده شده است که بین یک سوم تا یک چهارم جمعیت شهری جهان در فقر مطلق به سر می‌برند(Mumtaz,B.,2010). در همین ارتباط کمیسیون جهانی آینده شهرها در قرن بیست و یکم میلادی نیز هشدار داده است که به موازات رشد ابر شهرها فقر شهری در کشورهای جهان سوم افزایش یافته و این درحالی است که بخش عمده‌ای از شهرنشینی بر پایه اقتصاد غیررسمی و همراه با گسترش سکونتگاه‌های غیررسمی صورت گرفته و در آینده نیز صورت خواهد گرفت. این گرایش را غیررسمی شدن شهرنشینی می‌نامند(صرافی، ۱۳۸۱: ۵) که بدنبال خود موجب بروز سکونت غیرقانونی در زمین، کمبود مسکن، خدمات شهری، بیکاری و مسائل دیگرگردیده است (Gilderbloom,I,2011). شکست سیاست‌های مبتنی‌بر خانه‌سازی اجتماعی (دهه ۱۹۶۰) و طرح زمین – خدمات (دهه ۱۹۷۰) و نیز افزایش تعداد زاغه‌ها و سکونتگاه‌های تصرفی و غیرقانونی در حاشیه شهرها، سر آغاز شکل‌گیری “رهیافت توانمندسازی” در اواخر دهه ۱۹۸۰ می‌باشد. (هادی زاده،۱۳۹۰: ۲۸) براساس این رهیافت، روش‌های مقابله‌ای و ستیزه جویانه با اسکان‌های غیررسمی و حاشیه‌نشینی، راه حل مناسبی برای رفع مشکلات موجود در پیدایش اسکان‌های غیررسمی نیست و حل آن نیازمند مشارکت‌های مردمی و توسعه ظرفیت‌های اجتماعات محلی در همه جنبه‌های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و انسانی است(پیران،۱۳۹۱: ۹). در ایران نیز اسکان‌های غیرقانونی و ناهنجار، نوعی اسکان درون یا مجاور شهرها هستند که دارای سیمایی ناخوشایند و بافتی نا متعارف با شهر بوده و با نام‌هایی چون حاشیه‌نشینی، اسکان غیررسمی، سکونتگاه‌های خودرو، بدون برنامه، نامنظم و فاقد مقررات از آنها نام برده می‌شود(Perlman, J,2012). ساکنان این سکونتگاه‌ها را اقشار کم درآمد و گاه مهاجرینی رانده شده از سوانح طبیعی و انسانی مانند جنگ و یا مهاجرینی روستایی با سابقه کم شهرنشینی تشکیل می‌دهند. (UN-HABITAT,2009) برآورد می‌شود که یک هشتم جمعیت شهری کشور (حدود چهار و نیم میلیون نفر) در اینگونه سکونتگاه‌های غیررسمی مستقر باشند و تداوم روند موجود نسبت آن را در ابتدای دهه آینده به یک چهارم و تعداد آن را به بیش از دو برابر خواهد رساند(زاهد 

زاهدانی،۱۳۸۷:۱۳). این پدیده امروز نه تنها در شهرهای بزرگ بلکه در شهرهای متوسط نیز در کشور ما مشاهده می‌شود. با نگاهی به چگونگی فرایند شکل‌گیری و سازماندهی منطقه ۱۹ شهرداری تهران و نیز موقعیت جغرافیایی و تاریخچه تحولات کالبدی آن، به نظر می‌رسد مشکل اصلی اسکان غیررسمی در این منطقه، نیازمندی به افزایش جذب خدمات، امکانات، تأسیسات و تجهیزات شهری می‌باشد، لذا برنامه توانمندسازی اجتماعات اسکان غیررسمی در این منطقه ضروری به نظر می‌رسد و با توجه به موقعیت جغرافیایی منطقه (موقعیت مطلق ونسبی آن) یعنی قرارگیری در بستری طبیعی و کشاورزی در جنوب شهر تهران و قرارگیری در میان چهار بزرگراه مهم که حدود اربعه این منطقه را تشکیل می‌دهند امکان گسترش پدیده اسکان غیررسمی در حریم وسیع منطقه ۱۹ شهر تهران وجود دارد. به دلیل اینکه این منطقه، بصورت سکونتگاه‌های خودرو بوده و در دوره زمانی ۱۳۶۶ تا به امروز بصورت یک منطقه شهرداری جذب شهر تهران بزرگ گردیده، با معضلات و مشکلات توسعه شهری روبرو بوده است، بنابراین مطالعه عوامل مؤثر بر ساماندهی آن نیز ضروری به نظر می‌رسد.

۲-۱- پیشینه تحقیق
پس از سال‌های ۱۳۴۱ و ۱۳۴۲ رشد اسکان غیررسمی به حدی رسید که لزوم تحقیقات و پژوهش‌های مختلف در باب اسکان‌های غیررسمی توسط مراجع دولتی، دانشگاه‌ها و پژوهشگران اجتماعی مورد تاکید قرار گرفت و از آن زمان به بعد پژوهش‌ها و تحقیقات متعددی جمع‌ آوری شده است. در این تحقیق سعی شده است به چند مورد از این تحقیقات و نتایج آنها در طی دهه اخیر اشاره شود.

اسکان غیررسمی از جمله مسائل شهری است که مانند دیگر مشکلات شهری از دید پژوهشگران پنهان نمانده است و به روش‌های مختلفی مورد بررسی قرار گرفته است و حتی کمتر کتاب یا نوشته‌ای در زمینه مسایل شهری می‌توان یافت که حداقل چند سطری را به این موضوع اختصاص نداده باشد. کلینارد(۱۹۶۶)با مطالعه بر روی این پدیده در زمینه نظریه‌های پیدایش آن معتقد به دیدگاه بوم‌شناسی شهری است؛ اندیشمندانی چون تورنر (از نظریه پردازان مکتب لیبرال) نیز در کتاب و مقالات مختلف خود این پدیده را موردبررسی قرار داده است (۱۹۶۷،۱۹۷۶، ۱۹۷۸، ۱۹۸۲) و اندیشمندان دیگری که درابعادمختلف این پدیده شهری راموردبررسی قرار داده‌اند ولی با توجه به اینکه اسکان غیررسمی در هر مکان جغرافیایی برخاسته از شرایط محیطی جامعه خود می‌باشد، لذا اندیشمندان ایرانی نیز این مساله شهری را مورد توجه قرار داده و از زوایای مختلفی بررسی نموده‌اند.آغاز این مطالعات را با توجه به شروع شهرنشینی شتابان در ایران بایستی دهه‌های ۴۰ و ۵۰ شمسی دانست. به دلیل تعداد زیاد نوشته‌ها و تشابه بسیار مطالعات صورت گرفته در این مورد، می‌توان به موارد مهمتری چون: ۱- مطالعات موردی (مونوگرافی) اسکان غیررسمی مانند: تحقیقاتی مربوط به موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران (۱۳۵۱) و مطالعات اندیشمندانی چون رهین، عظیم (۱۳۵۴)؛ منصوریان، محمد کریم و سید علیرضا آیت‌اللهی 

مطلب دیگر :

پایان نامه درمورد چابکی سازمانی//مدل مفهومی چابک سازی

(۱۳۵۶)؛ شکویی، حسین (۱۳۵۵)؛ حسین زاده دلیر، کریم (۱۳۶۱)؛ دانش، ابوالحسن (۱۳۶۲)؛ پیران، پرویز (۱۴ مقاله از سال ۱۳۶۶ به بعد در مجله اطلاعات سیاسی _ اقتصادی و ۳ مقاله در سال‌های ۷۴-۷۳ در همان مجله)؛ زاهد زاهدانی، سید سعید (۱۳۶۹)؛ زنجانی، حبیب‌ا.(۱۳۸۲)؛ سیف‌الدینی، فرانک (۱۳۸۳)؛ نیز مجموعه مقالاتی که تحت‌عنوان مجموعه مقالات دو جلدی حاشیه‌نشینی و اسکان غیررسمی توسط اساتید و پژوهشگران صاحب نظر کشورمان در زمینه اسکان غیر رسمی (نظیر حاج یوسفی، اطهاری، صرافی، حاتمی نژاد و خاتم و . . .) می‌باشد.

ـ زهره داوودپور (۱۳۸۴) در تحقیقی تحت عنوان کلانشهر تهران و سکونتگاه­های خودروی به بررسی سکونتگاه­های غیر رسمی در اطراف این کلانشهر پرداخته است. وی برای بررسی وضعیت ساکنین این سکونتگاه­های از ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و کالبدی استفاده نموده است (داود پور، ۱۳۸۴).
ـ شاه حسینی (۱۳۸۴) در تحقیقی با عنوان سکونتگاه خودرو و امنیت اجتماعی، به بررسی سکونتگاه خودرو پاکدشت پرداخت و به این نتیجه رسید که سطح معیشت مردم و کاهش کنترل دول دو عامل در شکل­ گیری این سکونتگاه شده است ( شاه حسینی، ۱۳۸۴: ۱۷۲ـ ۱۵۷).
ـ ربانی و همکارانش ( ۱۳۸۵) در تحقیقی تحت عنوان “بررسی عوامل مؤثر بر شکل­ گیری مسأله حاشیه نشینی و پیامدهای اجتماعی آن در شهر اهواز” به این نتایج دست یافت که مهاجرت از محیط های کوچک روستایی و شهری اطراف به شهر اهواز، مهمترین عامل ایجاد و گسترش مناطق حاشیه نشین است که خود تحت تاثیر دافعه های اقتصادی و اجتماعی- فرهنگی محل سکونت قبلی و جاذبه های اقتصادی و اجتماعی – فرهنگی شهر است. همچنین، در بحث پیامدهای اجتماعی مشخص شد که بین شدت حاشیه نشینی و افزایش میزان محرومیت نسبی حاشیه نشینان رابطه وجود دارد که در نهایت، باعث حاکم شدن فرهنگ فقر در منطقه حاشیه نشین شده است (ربانی و همکاران، ۱۳۸۴: ۱۱۴ـ۸۹).
ـ ایران دوست و صرافی (۱۳۸۶) در تحقیقی تحت عنوان “یأس و امید در سکونتگاه­های غیر رسمی (نمونه: شهر کرمانشاه)” تفاوتهای بنیادی میان سکونتگاه‌های غیررسمی “در حال ترقی ” و “در حال زوال” مشاهده می شود که ناشی از روند تکوین و تکامل آنها در شرایط اجتماعی- اقتصادی، کالبدی، محیطی و نیز رویکرد مدیریتی حاکم بر آنهاست (ایراندوست و صرافی، ۱۳۸۶، ۲۰۱ـ ۲۱).
ـ زیاری و نوذری (۱۳۸۸) هم در تحقیقی تحت عنوان ” ساماندهی و توانمندسازی اسکان غیررسمی کوی منبع آب شهر اهواز” ضمن بررسی مشخصات این سکونتگاه راهبردهای مناسب را ارائه نموده ­اند (زیاری و نوزری، ۱۳۸۸: ۳۶ـ۲۱).
ـ ربانی و همکارانش ( ۱۳۸۸) در تحقیقی تحت عنوان تحلیلی بر علل شکل­ گیری مناطق حاشیه نشین در شهر اصفهان، وجود ارتباط مستقیم و معنادار میان عوامل اقتصادی با امکانات، سهولت تهیه مسکن و زمین، قومیت گرایی، نوع شغل را از مهمترین عوامل به حساب آورد (ربانی و همکاران، ۱۳۸۸: ۱۲۵ـ ۹۳).
-صرافی(۱۳۸۱) پرداختن به مسئله اسکان غیر رسمی نه تنها ضرورتی بر آمده از ارزش ای اعتقادی و انسانی ، بلکه سازگار با منافع اجتماعی و پایداری سکونتگاه ها وتوسعه ملی است. نباید فراموش کرد که فقر در هر جا تهدیدی برای کل است (صرافی ، ۱۳۸۱ :۶).
ـ سرور و جعفری (۱۳۸۸) در تحقیقی تحت عنوان ” تحلیل شهرنشینی و آینده نگری رشد سکونتگاه­های غیررسمی در منطقه کلانشهری تهران”، تداوم مهاجرت و رشد جمعیت شهری منطقه کلانشهری تهران، تعدد و ناهماهنگی در مدیریت منطقه کلانشهری و کند بودن ماهیت اصلاحات ساختاری را از مولفه های موثر در گسترش ابعاد اسکان غیررسمی در تهران و اجرایی ساختن سند ساماندهی مهاجرت از تهران، سند توانمندسازی سکونتگاه‌های غیررسمی، مدیریت یکپارچه و واحد مجموعه شهری، رویکرد به عدالت در فضا و سیاست باز توزیع ثروت به موازات رشد اقتصادی را از جمله راهبردهای موثر در برون­رفت از وضعیت و حل این مساله دانسته ­اند (سرور و همکاران، ۱۳۸۸: ۹۳ـ ۷۷).
ـ عبدی و همکاران (۱۳۸۸) در تحقیقی تحت عنوان ” ارائه راهکارهای جلب مشارکت ساکنان مناطق اسکان غیر رسمی” راهکارهای جلب مشارکت ساکنان مناطق اسکان غیررسمی در فرایند تهیه و اجرای طرح‌های توسعه شهری ارائه کرده­اند (عبدی و همکاران، ۱۳۸۸: ۸۲ـ۷۱).
ـ اسماعیل­پور (۱۳۸۹) در تحقیقی تحت عنوان ” بررسی وضعیت مسکن در سکونتگاه‌های غیررسمی و ارائه راهبردهای ساماندهی آنها (نمونه موردی: محله حسن آباد یزد) به این نتایج رسید که بخش عمده مساکن در سکونتگاه غیررسمی حسن­آباد، مرمتی و با مصالح کم دوام و دست دوم و فاقد پروانه ساخت هستند. همچنین، استقرارگروه­های درآمدی پایین موجب حاکمیت ساخت وسازهای غیرحرفه­ای، طولانی شدن دوره ساخت و کاهش توان تولید مسکن در این محدوده شده است. لذا، هرگونه تلاش در جهت زدودن چهره فقر از محله می ­تواند گامی موثر در راستای کاهش مشکلات مسکن مجموعه تلقی شود؛ – ساکنان، دارای احساس تعلق خاطر نسبت به سکونتگاه خود بوده، آمادگی مشارکت برای بهبود وضعیت مسکن و محیط سکونت خود را دارند؛ – راهبرد توانمندسازی در راستای قادرسازی اهالی برای عرضه واحدهای مسکونی جدید در کنار بهبود کمی و کیفی واحدهای موجود؛ و راهبرد ارتقای سکونت با هدف ساماندهی محیط سکونت آنها می ­تواند بخش عمده مشکلات موجود را برطرف نماید (اسماعیل­پور، ۱۳۸۹: ۱۱۲ـ۹۵).
ـ شیعه و همکاران (۱۳۸۹) در مقاله­ای تحت عنوان ” الگوی شناسایی سکونتگاه‌های غیررسمی با بکارگیری مدل AHP در محیط GIS (نمونه: شهر کرج) اذعان داشتند که یکی از مهمترین مسائلی که شهرهای کشورهای در حال توسعه را با بحران مواجه کرده است، مسئلۀ گسترش سکونتگاه­های غیررسمی در آنها می­باشد. این سکونتگاه­ها با تفاوت در تعریف به عنوان مسکن­های کنترل نشده، غصبی، در حال تغییر و تحول، حاشیه­ای و خود ساخته خوانده می­شوند. طبق برآوردهای صورت گرفته در حدود یک میلیارد نفر، در سرتاسر جهان در این سکونتگاه­ها زندگی می­ کنند. این پهنه­ها بستری برای بروز و گسترش ناهنجاری­ها و ناپایداری­ها هستند ( شیعه و همکاران، ۱۳۸۹: ۸۵ـ۷۷).

پایان نامه ­ دوره­ کارشناسی ارشد سازه های هیدرولیکی عنوان: بررسی آزمایشگاهی اثر طوقه های لبه ...

کریمیسینوف و همکاران(۱۹۸۷) در یک تقســیم بــــندی دیگــــر آب شســتگی را به دو نوع کلی آب شستگی کلی و آب شستگی ناحیه ایی[۲] تقسیم بندی کرده است که این تقسیم بندی در دیاگرام ۲-۱ نشان داده شده است.
آب شستگی کلی
این نوع از آب شستگی باعث تغییر در ارتفاع و تراز بستر رودخانه بخاطر علل انسانی یا طبیعی و همچنین باعث پایین رفتن پروفیل طولی در کل رودخانه می‌شود. این نوع از آب شستگی در اثر تغییر در رژیم رودخانه به وجود می آید. همان طور که از دیاگرام ۲-۱ پیداست آب شستگی کلی به دو نوع طولانی مدت وکوتاه مدت تقسیم می‌شود که آب شستگی کوتاه مدت در اثر یک یا چند سیلاب نزدیک به هم و در مدت زمان کوتاه به وقوع می پیوندد در حالیکه آب شستگی طولانی مدت در زمان طولانی تر (معمولاً در حدود چند سال) به وقوع می پیوندد و شامل فرسایش سواحل کناری رودخانه می‌شود.
آب شستگی ناحیه ایی
بر خلاف آب شستگی کلی، آب شستگی ناحیه ایی در اثر حضور پل یا هر سازه دریایی و رودخانه ای دیگر به وجود می آید. این نوع آب شستگی به دو نوع آب شستگی انسدادی و آب شستگی موضعی تقسیم می‌شود.
آب شستگی انسدادی
این نوع آب شستگی در اثر تنگ شدگی جریان ( که ممکن است بصورت طبیعی یا در اثر فعالیت های انسانی به وجود آید) رخ می دهد. در اثر این تنگ شدگی فضایی که جریان آب می تواند از آن عبور کند کاهش می‌یابد و در نتیجه سرعت متوسط جریان آب افزایش می‌یابد. در اثر این افزایش سرعت، نیروی فرساینده ای که از طرف جریان آب به بستر وارد می‌شود افزایش می‌یابد در نتیجه بستر رودخانه تحت فرسایش قرار می‌گیرد و سطح آن پایین تر می رود. آب شستگی در اطراف پایه های پل که بر روی بستر رودخانه قرار می گیرند نمونه خوبی از آب شستگی انسدادی می باشند.
آب شستگی موضعی
این نوع از آب شستگی به فرسایش قسمتی از بستر رودخانه که در مجاورت پایه پل قرار گرفته است اطلاق می‌شود. در اثر برخورد جریان آب با پایه پل، شتاب جریان آب افزایش می یابد و باعث به وجود آمدن گرداب های کوچک می‌شود که در اثر تشکیل این گردابه ها ذرات از اطراف پایه های شسته می‌شوند و آب شستگی موضعی به وجود می آید. آب شستگی در مجاورت پایه های پل نمــونه خوبی از آب شســتگی موضعی می باشد که در شکل ۲-۱ این نوع از آب شستگی به وضوح نمایان می باشد.
از آنجایی که موضوع اصلی این تحقیق راجع به آب شستگی موضعی می باشد، این نوع از آب شستگی در قسمت های بعدی بیشتر مورد بررسی قرار می‌گیرد. در ادامه این رساله منظور از آب شستگی، آب شستگی موضعی می باشد.
۴-۲- مکانیزم های آب شستگی موضعی

بر اساس تحقیقات انجام گرفته مکانیزم های اصلی که باعث به وجود آمدن آب شستگی درپایه های پل می‌شود شامل جریان رو به پایین (که در وجه بالا دست پایه پل رخ می دهد) و گردابه ها[۱] (که در بستر تشکیل می‌شوند) می باشد.[۲۸]گردابه ها به دو گونه گردابه های پشت پایه[۲] و ورتکس نعل اسبی[۳] تقسیم می شوند که هر 

یک به تفصیل توضیح داده می‌شوند.

زمانی که پایه یک پل در رودخانه و یا پایه یک سازه دریایی در ساحل دریا قرار می‌گیرد، جریان آب هر چه قدر به پایه نزدیک تر می‌شود سرعت آن کاهش می‌یابد تا هنگامی‌که به وجه بالادست پایه برخورد می کند و سرعت آن به صفر می رسد که نتیجه آن افزایش فشار در وجه بالادست پایه می باشد. افزایش فشار در نقاط نزدیک به سطح بیشتر از افزایش فشار در نقاط نزدیک به بستر می باشد چون کاهش سرعت جریان در نقاط نزدیک به سطح آب بیشتر از کاهش سرعت در نقاط نزدیک به بستر می باشد. علت این امر شکل پروفیل سرعت جریان آب می باشد که در نقاط نزدیک به سطح سرعت جریان آب بیشتر از نقاط نزدیک به بستر می باشد. به عبارت دیگرهمان طور که سرعت جریان از بالا به پایین کاهش می‌یابد فشار ایستایی هم متناظراً از بالا به پایین کاهش می‌یابد که این به معنای به وجود آمدن یک گرادیان فشار رو به پایین می باشد که در اثر این گرادیان فشار یک جت آب قائم رو به پایین تشکیل می‌شود. در نتیجه برخورد جت به وجود آمده با بستر رودخانه یک گودال در اطراف پایه پل به وجود می آید که به گودال آب شستگی معروف است. برخورد جریان رو به پایین با بستر مکانیزم اصلی ایجاد آب شستگی می باشد[۲۳]. در شکل ۲-۲ الگوهای آب شستگی دراطراف یک پایه دایره ای شکل به نمایش در آمده است. همان طور که در شکل نشان داده شده است یک حرکت گردابی قوی ذرات را از اطراف پایه پل به آرامی دور می کند[۲۰]. زمانیکه جریان رو به پایین به بستر می رسد شروع به ایجاد حفره ای در نزدیکی پایه می کند. در اثر برخورد جریان رو به پایین با جریان نزدیک شونده 

مطلب دیگر :

دانلود پایان نامه بررسی عامل توان و دانش فنی برای انتخاب تامین کنندگان کالاهای صنعتی و پالایشگاهی

به سمت پایه، یک سیستم گردابی به وجود می آیدکه با گذشت زمان از بالادست پایه و از طریق طرفین پایه به سمت پایین دست کشیده می‌شودکه بخاطر شباهتش به نعل اسب به ورتکس نعل اسبی معروف است. پس ورتکس نعل اسبی نتیجه جدایی جریان در بالادست حفره آب شستگی (که بوسیله جریان رو به پایین ایجاد شده است) می باشد. نقش اصلی ورتکس نعل اسبی انتقال ذرات جدا شده از بستر به پایین دست پایه پل می باشد. ورتکس نعل اسبی نتیجه پدیده آب شستگی می باشد و نه دلیل به وجود آمدن آن.[۳] هر چه قدر عمق گودال آب شستگی بیشتر می‌شود قدرت ورتکس نعل اسبی کاهش می‌یابد که در نتیجه باعث کاهش سرعت جدایی رسوبات از بستر پایه پل می‌شود. همان طور که در شکل ۲-۲ نمایش داده شده است علاوه بر ورتکس نعل اسبی که در پیرامون بستر پایه پل اقدام به جابجایی ذرات بستر می کند، گردابه هایی در پایین دست پایه پل نیز اقدام به جابجایی ذرات بستر می کنند که به این گردابه ها،گردابه های پشت پایه گفته می‌شود. گردابه های پشت پایه در نتیجه جدایی جریان در سمت چپ و راست پایه پل به وجود می‌آیند. گردابه های پشت پایه پایدار نمی‌باشند و متعاقباً از یک سمت پایه به سمت دیگر آن منتقل می‌شوند. به این نکته باید توجه شود که ورتکس نعل اسبی و گردابه های پشت پایه دو مکانیزم اصلی در فرسایش ذرات بستر می‌باشند.

قدرت گردابه های پشت پایه با دور شدن و فاصله گرفتن از پایه پل به شدت کاهش می‌یابد به طوری که از یک فاصله معین به بعد ذرات شسته شده بارگذاری می‌شوند[۳۴].
۵-۲- آغاز حرکت ذرات بستر
اطلاع از شرایط هیدرولیکی که در آن ذرات بستر با یک اندازه معلوم در آستانه فرسایش و جابجایی قرار می‌گیرند در مطالعات مربوط به آب شستگی از اهمیت خاصی برخوردار است. به این شرایط، آستانه حرکت ذرات[۱] گفته می‌شود. بیشترین عمق آب شستگی در شرایط جریان آب صاف زمانی حاصل می‌شود که ذرات در آستانه حرکت یا فرسایش قرار بگیرند. مرسوم است که نوع آب شستگی موضعی بر اساس اینکه آیا ذرات بستر در بالادست پایه پل در حالت سکون قرار دارند یا خیر تعیین می‌شود که در این زمینه آستانه فرسایش ذرات نقش مهمی را بازی می‌کند. روش های مختلفی برای تعیین آستانه حرکت ذرات وجود دارد که از مهم‌ترین آنها می‌توان به روش نیروی کششی بحرانی اشاره کرد.
[۱] : Threshold of Motion
[1] : vortices
[2] : lee vortices (wake vortices)
[3] :Horse shoe vortex
[1] : Contraction scour
[2] : Localized Scour