۲-۱-مقدمه 12
۲-۲-فلسفه و تاریخچه CRM 13
۲-۳-تعریف CRM 16
۲-۴-مؤلفههایCRM 21
۲-۶-پیادهسازی CRM 25
۲-۶-۱- هزینه و مکان 26
۲-۶-۲-عوامل مهم در پیادهسازی 26
۲-۷-اهداف CRM 28
۲-۸-مزایایCRM 32
۲-۹- ارائه یک مدل مقدماتی CRM 36
10-2- راهبُردهای برقراری روابط با مشتریان 39
۲-۱۱- چارچوبی برای ارزیابی میزان مشتری مداری 40
۲-۱۲- رضایت مشتری هسته فعالیتهای بازاریابی 41
۲-۱۶-مسائل CRM 46
۲-۱۷-بهکارگیریCRM 49
۲-۱۸-عوامل کلیدی موفقیت CRM 54
۲-۱۹-ارزیابی موفقیت عوامل کلیدیCRM 66
۲-۲۰- فاکتورهای مهم در طراحی نرمافزار مدیریت ارتباط با مشتری 66
۲-۲۱-بانک و سیستم CRM 68
۲-۲۳- مقیاسی برای سنجش میزان مشتری مدار بودن 70
۲-۲۴- اهمیت دستیابی به رضایتمندی مشتری 71
۲-۲۶- مدل های موجود در زمینه آمادگی مدیریت ارتباط با مشتری 75
2-۲۶-1- مدل هم راستایی سه بعدی آمادگی مدیریت ارتباط با مشتری 75
2-۲۶ -2 – مدل آمادگی مدیریت ارتباط با مشتری الکترونیکی (e- CRM) 76
2-۲۶-3- مدل کنسرسیوم کاتر(Cutter) 76
2-25-5- مدل شرکت فایرست ویو 79
2-۲۶-6- مدل شرکت TGO 79
2-۲۶-7- مدل شرکت Atfocus 80
2-۲۶-8- مدل پاین و فرو 80
2-۲۶-9- مدل سنجش قابلیت CRM (CRM – CA) 81
2-۲۶-10- مدل بلوغ مدیریت ارتباط با مشتری گارتنر 82
2-۲۶-11- الزامات مدل بلوغ CRM 83
2-۲۶-12- مدل پیادهسازی مرحلهای سیستمهای کسبوکارEnterprise Systems. 83
2-۲۶-12- مدل ارائهشده توسط فرزانه 84
2-۲۶-12- مدل ارائهشده توسط سید جوادین و همکاران 84
۲-۲۷-پیشینه تحقیقات 85
2-27-1- تحقیقات انجامشده در ایران 85
2-27-2- تحقیقات انجامشده در خارج از کشور 88
فصل سوم : روش تحقیق
3- 1. مقدمه 90
3- 2. نوع تحقیق 90
3-3. روشها و ابزار گردآوری اطلاعات 91
3-3-1. روش بررسی اسناد و مدارک 91
3-6.طرح تحقیق 92
3-6-1. هدف مطالعه 93
3-6-2. نوع مطالعه 93
3-6-3.میزان دخالت محقق در پژوهش 93
3-6-4. مکان بررسی: طبیعی و ساختگی 93
3-6-5. واحد تجزیه و تحلیل:افراد ، زوجها، گروهها، سازمانها 94
3-6-6. افق زمانی: بررسی مقطعی در برابر بررسی دورهای 94
2-6-7.جامعه و نمونه آماری مورد پژوهش : 94
3- 6- 10. روش تجزیه و تحلیل دادهها 95
3- 6- 11. روشها و فنون آماری مورد استفاده برای تجزیه وتحلیل مشاهدات 95
3-7. پایایی (Reliability) 95
3- 7- 1. ثبات سنجهها 95
3-7 -2 . سازگاری درونی سنجه ها 96
این مطلب را هم بخوانید :
3-8 . روایی ( Validity) 97
3- 8- 1. روایی محتوا : 97
3- 8- 2. روائی وابسته به معیار : 97
3- 8- 3. روائی سازه ( مفهومی) : 97
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل دادهها
4-1)مقدمه 99
4-2) بررسی ویژگیهای جمعیت شناختی 99
4-2-1 )جنسیت 99
4-2-2) تاهل 101
4-2-3 )سن 102
4-2-4 )تحصیلات 103
4-2-5 )سابقه کاری 105
4-3) آزمون فرض نرمال بودن متغیرها: 106
4-4) آزمون فرضیات 108
4-4-1) آزمون فرضیه اول 108
4-4-2 )آزمون فرضیه دوم 109
4-4-3 )آزمون فرضیه سوم 110
4-4-4 )آزمون فرضیه چهارم 111
4-4-5 )آزمون فرضیه پنجم 112
4-4-5 )آزمون فرضیه ششم 113
4-4-6 )آزمون فرضیه هفتم تحقیق 114
فصل پنجم : نتیجهگیری و پیشنهادات
5-1)مقدمه 117
5-2)نتایج حاصل از آزمون فرضیات تحقیق 117
5-2-1) نتایج حاصل از آزمون فرضیه اول: 117
5-2-2) نتایج حاصل از آزمون فرضیه دوم: 118
5-2-3) نتایج حاصل از آزمون فرضیه فرعی سوم: 118
5-2-4) نتایج حاصل از آزمون فرضیه چهارم: 119
5-2-5) نتایج حاصل از آزمون فرضیه پنجم: 119
5-2-7) نتایج حاصل از آزمون فرضیه هفتم تحقیق: 120
5-3) پیشنهادات تحقیق 120
5-3-1) پیشنهادات برای بانک 120
5-4) محدودیت های تحقیق 121
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول۲-۱: خلاصه مطالعات انجامشده درخصوصCRM… 57
جدول۲.2 طبقهبندی عوامل کلیدی موفقیتCRM… 63
جدول2-3- برنامه وآمادگی مدیریت ارتباط بامشتری. 77
جدول2-۳- مدل بلوغ مدیریت ارتباط با مشتری گارتنر(خانلری، 1385) 82
جدول 4-1: توزیع فراوانی جنسیت پاسخگویان. 100
جدول 4-2: توزیع فراوانی وضعیت تاهل پاسخگویان. 101
جدول 4-3: توزیع فراوانی سن پاسخگویان. 102
جدول 4-4: توزیع فراوانی سطح تحصیلات پاسخگویان. 104
جدول 4-5: توزیع فراوانی سابقه کاری پاسخگویان. 105
جدول4-6: بررسی توزیع نرمال متغیرهای پرسشنامه ( آزمون کلوموگروف اسمیرنوف). 107
جدول 4-9: نتایج حاصل ازآزمونtبرای فرضیهی سوم. 110
جدول 4-010: نتایج حاصل ازآزمونt برای فرضیهی چهارم. 111
جدول 4-11: نتایج حاصل ازآزمونt برای فرضیهی پنجم. 112
جدول 4-12: نتایج حاصل از آزمونt برای فرضیهی ششم. 113
جدول 4-13: نتایجحاصلازآزمونt برای فرضیهی اصلی تحقیق. 115
چکیده
مدیریت ارتباط با مشتری یا همان CRM،راهبردی تجاری است که به جذب، حفظ و ارتقای مشتری می پردازد. با اجرای صحیح مدیریت ارتباط با مشتری، سازمان ها قادر خواهند بود با هزینه کمتر به سه وظیفه فوق بپردازند و در نتیجه مزیت رقابتی اصلی خود را که همان مشتری است، حفظ نمایند. عوامل کلیدی موفقیت مدیریت ارتباط با مشتری، در بانک عبارتند از زمینه هایی که بانکها را به سمت دستیابی به اهداف و موفقیت شرکت هدایت می کند، بدیهی است بانکها با شناخت این عوامل و درک آنها میتوانند مدیریت ارتباط با مشتری را هر چه موفق تر در شرکت پیادهسازی کنند. در این تحقیق محقق می کوشد تا با شناسایی عوامل اثرگذار در موفقیت طراحی و استقرار نظام مدیریت ارتباط با مشتری مسیر راه مناسبی برای مدیران بانک سپه در این خصوص را طراحی نماید. هدف از این کار ارائه پیشنهاد مؤثر به مدیریت ارشد بانک جهت استقرار مدیریت ارتباط با مشتری بوده که باعث افزایش وفاداری مشتریان این بانک می گردد.پژوهش حاضر از نظر هدف کابردی، و از لحاظ روش در دسته پژوهشهای توصیفی-پیمایشی قرار میگیرد. جامعه آماری تحقیق حاضرمدیران ومعاونان شعب شرق تهران بانک سپه بودهاند که تعداد آنها بالغ بر 111 نفر بوده است.باتوجه به محدود بودن و امکان برقراری ارتباط آسان با شعب، پرسشنامه بین تمام اعضای جامعه آماری توزیع گردید. پایایی پرسشنامه از روش آلفای کرونباخ، مقدار 821/0 بدست آمد. همچنین برای بررسی توزیع نرمال متغیرهای پرسشنامه از آزمون کلوموگروف-اسمیرنوف و برای آزمون فرضیهها، از آزمونهای فرض آماری و آزمون t-test استفاده شده است. نتایج پژوهش بوضوح اشاره به صحت و تایید هر هفت فرضیه انتخابی دارد که سه فرضیه، اولعوامل مرتبط با طراحی، شناخت وضع موجود، کیفیت فرایندها و برنامه های تدوین شده و تدوین جدول زمانی دقیق برای اجرا، و چهار فرضیه بعدی ویژگی های ساختاری بانک، فرایندهای موجود در بانک، توانایی و مهارت مجریان و انگیزه ی آنها در استقرار موفقیت آمیز این نظام، میباشد. در نهایت راهکارها و پیشنهادهایی از طرف محقق به مدیران بانک سپه، در راستای موفقیت نظام مدیریت ارتباط با مشتری ارائه شده است.
واژگان کلیدی : استقرار CRM، جذب مشتری، حفظ مشتری،طراحی CRM، مدیریت ارتباط با مشتری، موفقیت CRM
۱-۱-مقدمه
در طی قرن گذشته در آمریکا قبل از پیدایش سوپرمارکت، مراکز خرید و اتومبیل، مردم برای خرید کالا به مغازههای کوچک در همسایگی خود میرفتند. صاحبان و کارکنان این مغازههای کوچک مشتریان را به اسم میشناختند و حتی خواسته ها و ترجیحات آنها را نیز میدانستند. مشتریان نیز نسبت به آن مغازه ها وفادار مانده و مرتباً خریدهایشان را تکرار میکردند. این ارتباط با صفا وصمیمانه با مشتری به تدریج با رشد جمعیت و زیاد شدن اقوام مختلف و با مهاجرت مردم از مزرعهها به نواحی شهری بزرگ از بین رفت و مشتریان متحرک شدند و سوپرمارکتها و فروشگاههای بزرگ برای صرفه جوئی در وقت و هزینه از طریق بازاریابی انبوه، دائر شدند. اگرچه قیمتها پائینتر بوده و کالاها از نظر کیفیت بسیار یکدست بودند، اما رابطه بین مشتری و فروشنده بسیار گمنام و بی نام و نشان شد و تنها به صورت چیزی در خاطرات گذشته باقی ماند. در نتیجه مشتریان، بی ثبات شده و به سوی تامین کنندگانی که کالاهای مطلوب با هزینه کمتر و اشکال مختلف و متنوع ارائه میدادند کشیده شدند.به عنوان یک رویکرد تجاری مهم بدین ترتیب بود که در چند سال اخیر، مدیریت ارتباط با مشتری مطرح گردید، و هدف اصلی آن بازگشت به دنیای بازاریابی فردی بود که مفهوم ساده آن بازاریابی و فروش کالا برای هر مشتری به طور خاص و منحصر به فرد به جای بازاریابی و فروش انبوه برای همه مردم یا شرکتها میباشد. در این دیدگاه فرد به فرد، اطلاعات درباره یک مشتری از قبیل خریدهای قبلی، نیازها و احتیاجات، خواسته ها و ترجیحات برای عملکرد آینده سازمان، مورد استفاده قرار میگیرد. این رویکرد با پیشرفتهایی در تکنولوژی اطلاعات، امکان پذیر خواهد شد.
با گذر از اقتصاد سنتی و شدت یافتن رقابت در ابعاد نوین، مشتری به صورت رکن اصلی و محور تمام فعالیتهای سازمان درآمده است؛ به نحوی که از دیدگاه رقابتی، بقا و تداوم سودآوری سازمانها در گرو شناسایی و جذب مشتریان جدید و حفظ مشتریان موجود بیان می شود. از طرفی پیشرفت ارتباطات، سازمان ها را با انبوهی از مشتریان متفاوت و آنها را با گزینه های انتخابی بسیاری مواجه ساخته است که نتیجه آن اختیار بیشتر مشتریان و بی ثباتی بازار است. در دهه های اخیر، چالشهای زیادی در جهت بهینه کردن فرایندهای تولید جهت پاسخگویی به رشد سریع تقاضا و استفاده از تکنیک های بازاریابی برای بدست آوردن مشتریان بیشتر بوجودآمده است. در محیط سخت رقابتی کنونی استفاده از روشهای بازاریابی سنتی، نارسایی زیادی را برای تولید کنندگان و شرکت ها ایجاد می کند. در نتیجه، مدیریت ارتباط با مشتری برای ایجاد یک رابطه خاص با مشتری و ایجاد ارزش بیشتر برای کالاها و خدمات ارائه شده، توصیه می شود. وفاداری مشتری و بازاریابی رابطه ای پایه های این نگرش را می سازند و مدیریت ارتباط با مشتری(CRM)1را به دیدگاه و استراتژی برای شرکتها تبدیل می کنند. بر اساس تعریف گرن روس2 مدیریت ارتباط با مشتری عبارت است از”مدیریت بازاریابی رابطه ای که برای مشتریان(یا کسب و کار) بکارگرفته شده باشد”.رابطه قوی با مشتریان مهمترین رمز مؤفقیت هر کسب وکار است. اصل و ریشه مفهوم «مدیریت ارتباط با مشتری»این اصل قدیمی است که «همیشه حق با مشتری است». در چند سال اخیر، افراد دانشگاهی، فروشندگان نرم افزار، مشاوران کسب و کارها در این زمینه در گیر شده اند و مفهوم مدیریت ارتباط با مشتری که به معنی تلاش های سازمان جهت ایجاد و ارایه ارزش بالاتر به مشتری است را توسعه دادهاند (Stone & Foss, 2001 و فرزانه، 1385، ص1).
سازمان ها تشخیص داده اند که مشتریان مهم ترین داراییشان هستند و به روابط با مشتریان به عنوان مبادلاتی سودمند و متقابل ونیز فرصت هایی که نیاز به مدیریت دارد، می نگرند (Plakoyi annaki, 2005 و فرزانه، 1385، ص1).
۱-۲-بیان مسئله
فن آوری موجب شده تا سازمان ها بتوانند محصولات و خدمات خود را با کیفیت بالا و قیمت پائین در اختیار مشتریان خود قرار دهند. به این دلیل تنها با استفاده از فن آوری پیشرفته یا قیمت ارزان تر نسبت به رقبا نمی توان به مزیت رقابتی دست یافت. در این شرایط، مشتری تنها مزیت رقابتی قابل اتکاء برای سازمان ها می باشد. مدیریت ارتباط با مشتری[1] راهبردی تجاری است که به جذب، حفظ وارتقای مشتری می پردازد. با اجرای صحیح مدیریت ارتباط با مشتری، سازمان ها قادر خواهند بود با هزینه کمتر به سه وظیفه فوق بپردازند و در نتیجه مزیت رقابتی اصلی خود را که همان مشتری است، حفظ نمایند. این کار در عصر جهانی سازی و در زمانی که یک سازمان ممکن است میلیون ها مشتری داشته باشد، بدون به کارگیری فن آوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) امکان پذیر نخواهند بود(بون، 2002). فن آوری اطلاعات ابزاری برای پیاده سازی مدیریت ارتباط با مشتری در دسترس قرار داده تا بوسیله آن سازمان ها بتوانند با تک تک مشتریان به گونه ای ارتباط داشته که گویی آن مشتری، تنها مشتری سازمان است. به عنوان مثال اگر یک بانک به خواسته های مشتریان توجه کند قطعاً در تأمین مقاصد مادی و معنوی مشتریان خود موفق خواهد بود. وقتی مشتری در شعبه یک بانک با مانع روبرو می شود سعی می کند خواستۀ خود را در بانک دیگری تأمین نماید و باتوجه به رقابت شدید در عرصه بانکداری، بانکی که بتواند رضایت مشتری را تأمین کند موفق تر خواهد بود. مفهوم مدیریت ارتباط با مشتری به نیازهای امروزی مدیران برای رقابت پاسخ می دهد. با این وجود گزارشات بسیاری مبنی بر شکست مدیریت ارتباط با مشتری وجود دارد که شرکت ها را برای سرمایه گذاری در این مورد به شک وا می دارد. پتانسیل بالای “مدیریت ارتباط با مشتری”، با عدم اطمینان بالایی که ناشی از شکست های قبلی می باشد توام است، که این امر تعیین عوامل موثر بر یک شرکت برای تصمیم به کاربرد مدیریت ارتباط با مشتری را مطرح نموده است.بنابراین اهمیت انجام تحلیلی عمیق از آمادگی شرکت برای به کارگیری مدیریت ارتباط با مشتری و بهبود آن ضروری به نظر می رسد. این ارزیابی پاسخ های مفصلی به دو سوال اساسی است: آمادگی جاری شرکت برای مدیریت ارتباط با مشتری به چه میزان است؟ و چه تغییراتی باید برای بهبود و ارتقاء مدیریت ارتباط با مشتری در شرکت انجام شود؟ نتایج نشان می دهد که 30 تا 50 درصد فعالیتهای مدیریت ارتباط با مشتری اهداف شرکت را برآورده نمی سازند و با شکست همراه می گردند و 20 درصد آنها واقعاً به روابط با مشتری صدمه می زند(تحقیقات ای ام آر،2002). به نظر می رسد یک سری از شرایط، موقعیت ها و چالش ها منجر به موفقیت یا شکست نهایی یک فعالیت مدیریت ارتباط با مشتری می شود، بنابراین قبل از اینکه از منابع کمیاب سازمان در چنین تکنولوژی پر ریسکی سرمایه گذاری شود، مدیریت باید به دنبال ابزاری باشد تا عدم اطمینان مدیریت ارتباط با مشتری را کاهش دهد. اگر چه تحقیقات گسترده ای در مورد عوامل حیاتی موفقیت در مورد به کارگیری تکنولوژی اطلاعات ، توسعه وپیاده سازی سیستم های اطلاعات و مدیریت تکنولوژی اطلاعات انجام شده است، نیاز است تا این عوامل و عوامل دیگر جهت تعیین سطح بلوغ مدیریت ارتباط با مشتری و جایگاه سازمان در زمینه مدیریت ارتباط با مشتری تعیین شده و مسیر پیشرفت و بهبود آن ارائه شده و با شناخت بیشتر برای رسیدن به سطوح بالاتر هزینه کمتری صرف گردد(کرنر، 2002).
این پژوهش به دنبال شناسایی ابعاد و عواملی است که بانک سپه در تدوین و اجرای نظام مدیریت ارتباط با مشتری باید در نظر گیرد. به همین منظور با بررسی متون و ادبیات مدیریت ارتباط با مشتری ابتدا مدل مفهومی ترسیم شده و سپس از دیدگاه مدیران شعب بانک سپه مورد سنجش قرار خواهد گرفت.
۱-۳-اهمیت و ضرورت تحقیق
در دهه ١٩٨٠ برای نخستین بار مفهوم سی.آر.ام مطرح شد که مبنای آن جذب، حفظ و افزایش رضایتمندی مشتریان بود، سپس در دهه ١٩٩٠ شکل نوین سی.آر.ام با مضمون “راهبرد کاریای برای انتخاب و مدیریت ارزشمندترین نوع ارتباط با مشتری” مجدداً مطرح و از آن زمان به طور جدی مطالعات و تحقیقات وسیعی پیرامون سی.آر.ام آغاز گردید و در سالهای اخیر نیز شرکتهای نرم افزاری بزرگ دنیا، نرمافزارهای متعددی در این زمینه طراحی و به بازار عرضه نموده اند.( Sarah L. Roberts-Witt,2000)
آنچه مسلم است در دنیای امروز با توجه به نقش پر قدرت مشتری در عرصه اقتصادی جهان، نیاز مبرم به مدیریت صحیح ارتباط با مشتری در هر سازمانی از جمله سازمانهای داخل کشورو متعاقباً نیاز به طراحی نرم افزاری برای اجرای این استراتژی ضرورت پیدا میکند. همچنین با توجه به اینکه سی.آر.ام یک مفهوم نوین در صنعت تکنولوژی اطلاعات است، هر سازمان یا شرکتی برای دوام و پایداری در بازار رقابت و سودآوری بیشتر نیاز به پیاده سازی چنین طرح نوینی خواهد داشت.
در کشور ما نیز، در چند سال اخیر، بحث مشتری مداری و مدیریت ارتباط با مشتری به تدریج پر رنگتر شده و در سازمانهای مختلف بر روی استفاده از این استراتژی، اقدامات و برنامه ریزیهایی صورت گرفته و سازمانها، لزوم حرکت از محصول محوری به سوی مشتری محوری و قرار دادن مشتری در مرکز تمام فعالیتهای سازمان را احساس نموده اند. برخی شرکتهای کامپیوتری نیز در داخل کشور تلاش در جهت تولید نرم افزارهای سی.آر.ام را با انجام مطالعاتی پیرامون این مبحث مهم آغاز نموده اند، که البته هنوز نرم افزاری در این زمینه به بازار عرضه نشده است. لازم به ذکر است که در کشور ما با توجه به شرایط اقتصادی موجود، تولید نرمافزار سی.آر.ام ، شرایط دشوارتری خواهد داشت چرا که بازار سی.آر.ام هنوز به خوبی شناخته نشده و جای خود را باز نکرده است و مسلماً تنها با الگو برداری از پروژه های نرم افزاری سی.آر.ام انجام شده در سایر کشورها نمیتوان به الگوی مناسبی برای طراحی یک نرم افزار مفید و کاربردی دست پیدا کرد اما میتوان از تجربیات حاصل از پروژه های انجام گرفته و نتایج آنها با در نظر گرفتن شرایط خاص کشور، استفاده نمود. مدیریت ارتباط با مشتریان یک راهبرد کسب و کاری است که به ماورای افزایش میزان معامله با مشتری گسترش مییابد. هدف مدیریت ارتباط با مشتریان افزایش سودآوری و درآمد شرکت و افزایش رضایت و وفاداری مشتریان است. برای مدیریت ارتباط با مشتریان، مجموعه گستردهای از ابزارها، فناوریها و رویهها با هدف ارتقاء رابطه با مشتریان و به منظور افزایش فروش مورد استفاده قرار میگیرند. هر شرکتی که با مشتری سر و کار دارد، حتماَ سطحی از مدیریت ارتباط با مشتری را نیز دارد اما برخی از شرکت ها در این زمینه از سایرین بسیار جلوتر هستند. این شرکت ها با بهرهگیری و استقرار انواع مفاهیم، روشها و ابزارها – مانند سیستمهای مبتنی بر فناوری اطلاعات پیشرفته – ارزش بسیاری بیشتری از روابط خود با مشتریان خلق مینمایند.
گرچه اثبات میشود که ابتکارات مربوط به مدیریت ارتباط با مشتریان بر عملکرد سازمان تاثیر دارد، اما بسیاری از شرکت ها در توسعه و استقرار ابتکارات مدیریت ارتباط با مشتریان شکست میخورند. این شکست ها ناشی از موانع و مشکلاتی است که از دستیابی شرکت ها به اهداف این ابتکارات جلوگیری مینمایند. در واقع شواهد زیادی میتوان از شکست سرمایهگذاری های شرکت ها در مدیریت ارتباط با مشتریان – عدم ایجاد بازده مناسب – ارائه داد. این موضوع در مورد بانکها نیز میتواند مصداق داشته باشد. بنابراین این شرکت ها به منظور کاهش احتمال و ریسک تلاشهای خود برای مدیریت ارتباط با مشتریان نیازمند پاسخگویی به این سوال کلیدی هستند که عوامل کلیدی موفقیت مدیریت ارتباط موفق با مشتریان در حوزه خدمات بانک چه عواملی هستند؟ – عوامل کلیدی موفقیت آن عوامل یا فعالیتهایی هستند که تمرکز بر آنها دستیابی به اهداف را بسیار تسریع و تسهیل میکنند و عدم توجه به آنها مانع دستیابی برنامه ها به اهداف میشود – بدیهی است آگاهی از این عوامل این شرکت ها در برنامه ریزی و استقرار ابتکارات مدیریت ارتباط با مشتریان یاری رسانده و ریسک شکست را کاهش میدهد. عوامل کلیدی موفقیت CRM در بانک عبارتند از زمینه هایی که بانکها را به سمت دستیابی به اهداف و موفقیت شرکت هدایت می کند، بدیهی است بانکها با شناخت این عوامل و درک آنها می توانند CRM را هر چه موفق تر در شرکت پیاده سازی کنند. این پژوهش به دنبال شناسایی ابعاد و عواملی است که بانک سپه در تدوین و اجرای نظام مدیریت ارتباط با مشتری باید در نظر گیرد. به همین منظور با بررسی متون و ادبیات مدیریت ارتباط با مشتری ابتدا مدل مفهومی ترسیم شده و سپس از دیدگاه مدیران ستادی بانک سپه مورد سنجش قرار خواهد گرفت.
۱-۵-اهداف تحقیق
در این تحقیق محقق می کوشد تا با شناسایی عوامل اثرگذار در موفقیت طراحی و استقرار نظام مدیریت ارتباط با مشتری مسیر راه مناسبی برای مدیران بانک سپه در این خصوص را طراحی نماید. هدف از این کار ارائه پیشنهاد مؤثر به مدیریت ارشد بانک جهت استقرار مدیریت ارتباط با مشتری بوده که باعث افزایش وفاداری مشتریان این بانک می گردد.
۱-۶-سوالات تحقیق
این پژوهش در پی دست یابی به این پاسخ میباشد که چه ابعاد و عواملی در موفقیت نظام مدیریت ارتباط با مشتری دربانک سپه باید در نظر گرفته شود؟
۱-۷- فرضیههای تحقیق
نتایج به دست آمده از بررسی ادبیات و پروژه های موجود در حوزه طراحی و اجرای پروژه ها (با اتخاذ رویکردی استقرایی) وبه عبارت مدیریت پروژه در مدیریت نشان داد که دو گروه از عوامل اصلی بر موفقیت استقرار این نظام اثر گذارند.(2001, Cohlin،2007 , Struky، 1999, Caiden، ,2000 Kitakiro،2008 و Antwi et al). دسته ی اول عوامل مرتبط با طراحی این نظام و دسته ی دوم عوامل مرتبط با اجرای این نظام. درواقع مدل حاضر براساس مطالعاتی که درخصوص تدوین واجرای طرح ها و پروژه ها در محیط های اداری انجام شده شکل گرفته است.
بررسی ها نشان داد در گروه عوامل مرتبط با طراحی، شناخت وضع موجود، کیفیت فرایندها و برنامه های تدوین شده و تدوین جدول زمانی دقیق برای اجرا حائز اهمیت است.
ادبیات پژوهش 13
2-1-1- مقدمه 15
2-1-2- استراتژی و مدیریت 16
2-1-3- برنامهریزی بلند مدت 21
2-1-4- برنامهریزی استراتژیک 22
2-1-5- مدیریت استراتژیک 23
2-1-6- وجه تمایز برنامهریزی استراتژیک از سایر برنامهریزیها 25
2-1-6-1- تأثیر آینده در تصمیمات جاری: 25
2-1-6-2- فرآیند: 25
2-1-6-3- فلسفه/ آرمان/ منشور: 26
2-1-6-4- ساختار: 26
2-1-7- تفاوت برنامهریزی بلندمدت و مدیریت استراتژیک 27
2-1-8- مفاهیم مرتبط با برنامهریزی استراتژیک 29
2-1-8-1- استراتژیستها: 29
2-1-8-2- بیانیه مأموریت: 30
2-1-8-4- نقاط قوت و ضعف داخلی: 30
2-1-8-5- تحلیل استراتژیک: 31
2-1-9- سیاستها و خطمشیها: 31
2-1-10- مأموریت سازمان 31
2-1-10-1- فرآیند تدوین مأموریت سازمان 32
2-1-11- سیر تکاملی برنامهریزی استراتژیک 34
2-2-1 مقدمه 36
2-2-2- نیاز شناسی ارزش ها 37
2-2-3- نسبی و مطلق بودن ارزش ها 41
2-2-3-1- نظر علامه طباطبایی 42
2-2-4 ارزش های محوری 43
2-2-5- ضرورت وجود ارزش ها 45
2-2-6- انواع ارزش ها 46
2-2-7- ویژگی ارزش ها 52
2-2-8- دامنه ارزش 52
2-2-9- منبع ارزش ها 53
2-2-10-کارکرد ارزش ها 57
2-2-11-ارزش های فردی و اجتماعی 59
2-2-12- ارزیابی ارزش های اجتماعی 60
2-2-13-دین و نهادینه سازی ارزش های اجتماعی 62
2-2-14-ارزش و فرهنگ 63
2-3-1- مقدمه 69
2-3-3- فرآیند 72
2-3-4- مدیریت فرآیند های کسب و کار 76
2-3-5- بهبود فرآیند کسب و کار 76
2-3-6- بهینه کاوی 78
فصل سوم: 80
روش تحقیق 80
3-1-مقدمه 81
3-2-نوع و روش پژوهش 81
3-3-جامعه آماری 81
3-4-حجم نمونه 81
3-4-1-شیوه نمونه گیری 82
3-5-روش و ابزار گردآوری اطلاعات 82
3-5-1-پرسشنامه سنجش عملکرد کارکنان 82
3-5-2-پرسشنامه ارزش های محوری سازمان 83
3-6-تعیین قابلیت اعتبار یا روایی ابزار پژوهش و قابلیت اعتماد یا پایایی پژوهش 84
3-6-1-اعتبار یا روایی ابزار پژوهش 84
3-6-1-1-اعتبار محتوای پژوهش 84
3-6-2-قابلیت اعتماد یا پایایی ابزار پژوهش 85
3-7-روش تجزیه و تحلیل داده ها 85
این مطلب را هم بخوانید :
فصل چهارم: 86
تجزیه وتحلیل 86
تحقیق 86
4-1-مقدمه 87
فصل پنجم: 110
نتیجه 110
و 110
پیشنهادات 110
5-2-ﺑﺤﺚوﻧﺘﻴﺠﻪﮔﻴﺮی 112
5-3- محدودیت های پژوهش 118
5-4-پیشنهادات 119
5-4-1-پیشنهادات پژوهشی 119
5-4-2-پیشنهادات کاربردی 120
منابع و مأخذ 122
الف-منابع فارسی : 122
ب-منابع لاتین : 123
ضمائم 127
و 127
پرسشنامه ها 127
چکیده
پژوهش حاضر با هدف شناسایی تأثیر ارزش های محوری بر عملکرد کارکنان در فرآیندهای سازمانی (مورد مطالعه بانک انصار،مدیریت شعب استان مرکزی) انجام گرفت. جامعه آماری پژوهش کلیه کارمندان مشغول به کار در بانک انصار استان مرکزی می باشند که به دلیل استفاده از نمونه گیری تمام شمار کلیه ی کارمندان یعنی تعداد 80 نفر مورد آزمون قرار گرفتند ابزار مورد استفاده در این پژوهش، پرسشنامه «سنجش عملکرد کارکنان» و «ارزش های محوری سازمان» می باشد که در پرسشنامه ارزش های محوری سازمان ابعاد اخلاقی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و زیبایی مورد سنجش قرار گرفتند فرضیه های این پژوهش با استفاده از نرم افزار SPSS 18 و از طریق آزمون تی استیودنت مورد بررسی قرار گرفت نتایج بدست آمده از پژوهش نشان داد که ارزش های محوری بر عملکرد کارکنان در فرآیند سازمانی تاثیر دارد.
کلید واژه ها :
ارزش های محوری، عملکرد کارکنان، فرآیندهای سازمانی
فصل اول
کلیات تحقیق
1-1مقدمه
ارزش ها در زمره ی مشخصه های مهم جوامع هستند که مبانی فکری تعاملات فردی واجتماعی هر جامعه را رقم می زنند.همچنین به مثابه ی پدیده های اجتماعی ،نقش اساسی ذر شکل گیری ،کنترل وپیش بینی کنش ها وگرایش های افراد جامعه داشته وعنصری محوری در ساختار فرهنگی جوامع به شمار می روند.در حیطه بررسی علوم رفتاری ،ارزش ها یکی از مفاهیم محوری در مطالعات علوم اجتماعی وانسانی به شمار می روندو توجه صاحب نظران بسیاری را از حوزه های مختلف علوم انسانی و اجتماعی به خود جلب نموده اند برخی دیگر، ارزش ها را از مقوله ی واقعیت های ذهنی ،روانشناختی و اخلاقی دانسته اند و بنابراین بررسی آن ها را خارج از مدارعلوم اجتماعی می دانند.اماامروزه اکثر جامعه شناسان ارزش ها را به دلیل آن که منشأ اثر اجتماعی هستند، به عنوان ((پدیده هی اجتماعی )) در نظر می گیرند. در حوزه علم سازمان و مدیریت نیز این ارزش ها به ویژه در سالیان اخیر از جایگاه خاصی برخوردار گردیده اند، به گونه ای که اغلب سازمان های امروزی در بیانیه مأموریت ،در کنار چشم انداز و رسالت سازمان ،از ارزش های سازمان خویش سخن به میان آورده اند.
1-2- بیان مسأله
هر سازمان هنگامی که پا عرصه وجود می گذارد،بایستی اقدام به تدوین بیایه ماموریت خود نماید.ماموریت سازمان مقاصد سازمان است یا در واقع فلسفه ی وجودی آن (هانگر،مبانی مدیریت استراتژیک ،1381).بیانیه ماموریت سندی است که یک سازمان را ازسایر سازمان های مشابه متمایز می نماید(دیوید،مدیریت استراتژیک ،1379).آن چه مسلم است این که بسیاری از سازمان های عصر حاضر رو به سوی ارزش هایی آورده اند که معمولا با نام ارزش های محوری شناخته می شوند.این ارزش ها از جمله مهمترین اجزای بیانیه مأموریت سازمان وشاید بتوان گفت که مهمترین آن ها می باشند.
«شوارتز»و«بیلیسکی»(1987)تعریفی مفهومی از ارزش ها ارائه کرده اند که پنج وجه اصلی ارزش ها را که به دفعات متعدد در ادبیات تحقیق آمده بود را به هم مرتبط می کرد:الف )مفاهیم یا باورهایی هستند که ب)مرتبط با رفتار یا حالت غایی مطلوب بوده ج)فراتر از موقعیت های خاص قرار می گیرد د)راهنمای انتخاب و ارزیابی رفتار وحوادث به شمار می روندو ه )بر اساس اهمیت نسبی شان رتبه بندی می شوند(شوارتز،مترجم فرامرزی 1378،ص 115)«روکیچ » ارزش را چنین تعریف می کند: «ارزش باور پایداری است که فرد با تکیه بر آن ، یک شیوه خاص رفتار یا حالت غایی را که شخصی یا اجتماعی است ،به یک شیوه رفتاری یا یک حالت غایی که در نقطه مقابل حالت برگزیده قرار دارد،ترجیح می دهد.»(بوگارتا ،1993؛فیدر،1975).
ارزش های محوری یک سازمان آن دسته از ارزشهایی هستد که به وسیله آنها پایه های انجام کارها وهدایت خویش را شکل می دهیم ،ارزشها هنگامی به عنوان ارزش های محوری شناخته می شوند که تاثیرشان بر روی افراد به قدری است که در سیستم ارزشی آنها جایگزین دیگر ارزش ها می شوند.(پانت و لاچمن ،1998).در سازمانهای موفق، راهنمای واقعی ، ارزش ها هستند . ارزش ها رفتار وسبک مدیران و کارکنان را هدایت می کنند. در چنین سازمانهایی ،ارزش ها دربرنامه ریزی ،سیاستگذاری ،تصمیمات و عملیات نقش مهمی را ایفا می کنند.(بلانچارد،1383).
فرایند سازمانی مجموعه ای از اقدامات ،وظایف و رویه هاست که اگراجرا شوند موجب دستیابی به اهداف سازمان می گردند . (اولسون وهمکاران ،1990).
حال این سؤال مطرح است که این ارزش ها چرا به وجود آمده اند و دلیل اصلی توجه به آن ها چیست ؟آیا سازمان ها صرفا به صورت نمادین این کار را انجام داده اند یا این که درپس آن هدفی نهفته است ؟ اگر جواب این باشد که سازمان ها به صورت هدفمند به سراغ ارزش های محوری رفته اند ، پس می بایست جایی در سازمان نشانه هایی مبنی بر توجه به این ارزش ها یافت شود. ما در این تحقیق به دنبال آنیم تابا توجه به بیانیه ماموریت بانک انصار و ارزشهای محوری ذکر شده در آن اولا ارزش های ادعا شده توسط سازمان مورد مطالعه را شناسایی نماییم و ثانیا اثرات این ارزش ها را بر عملکرد کارکنان در فرآیندهای سازمانی ،مورد بررسی قرار دهیم . ادگار شاین ،روانشناس اجتماعی معروف، ارزش ها را در کنار هنجارها در طبقه دوم فرهنگ سازمانی قرار می دهد و آن ها را ناشی از پیش فرض های بنیادین افراد می داند. حال این سوال مطرح می گردد که بر اساس آموزه های دینی ما این ارزش ها باید دارای چه جایگاهی باشند؟ با توجه به مطالب فوق سوالات اصلی تحقیق به شکل زیر طرح می گردند:
1.چه ارزش های محوری در سازمان مورد مطالعه ادعا شده اند ؟
1-3-فرضیه های تحقیق
تحقیق پیش رو شامل 1فرضیه اصلی و7 فرضیه فرعی میباشد
فرضیه اصلی
ارزش های محوری بر عملکرد کارکنان درفرآیندسازمانی تاثیر دارد.
فرضیه های فرعی
1- پایبندی به اصل رضایت مشتریان واخلاق حرفه ای بر عملکرد کارکنان در فرآیند سازمانی تاثیر دارد.
2- نهادینه سازی کیفیت خدمات در مراحل طراحی واجرا بر عملکرد کارکنان در فرآیند سازمانی تاثیر دارد.
3- بهره گیری ارآخرین دستاوردهای سخت افزاری ونرم افزاری بانکی بر عملکرد کارکنان در فرآیند سازمانی تاثیر دارد.
4- نهادینه سازی و توسعه فرهنگ قرض الحسنه بر عملکرد کارکنان در فرآیند سازمانی تاثیر دارد.
5- سرمایه گذاری مولد وسالم با بازده مناسب بر عملکرد کارکنان در فرآیند سازمانی تاثیر دارد.
6- صیانت همه جانبه از سرمایه انسانی بانک بر عملکرد کارکنان در فرآیند سازمانی تاثیر دارد.
7- بکارگیری نظام نظارت وکنترل کارآمد واطمینان بخش بر عملکرد کارکنان در فرآیند سازمانی تاثیر دارد.
1-4-متغییرهای تحقیق
متغییرهای تحقیق عبارتند از
شکل 1-1 چهارچوب تحقیق
مدل مفهومی نیز بر مبنای سه موضوع ارزش ها، عملکرد و ترکیب ارزش ها به منظور بهبود عملکرد در سه طبقه مفاهیم ، ابعاد و شاخص ها طراحی ،تدوین و استخراج گردیده است . مدل بیانگر این است
1-6-2 نوع تحقیق و روش گردآوری داده ها………. 7
1-6-3 جامعه و نمونه آماری ………………… 7
1-6-4 روش تجزیه و تحلیل داده ها ………….. 7
1-7 تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرها…………… 8 1-7-1 متغیر های توضیح دهنده منتخب برای ظرفیت جذب دانش …………… 8 1-7-2 متغیر ظرفیت جذب دانش………………………………… 9
1-7-3 متغیر قابلیت پاسخگویی سریع …………….. 9
1-8 محدودیتهای تحقیق……………………….. 10 1-9 ساختار تحقیق 10
فصل دوم: پیشینه تحقیق
2-1 مقدمه………………………………. 11 2-2 پیشینه نظری 11
2-2-1 ظرفیت جذب دانش…………………….. 13
2-2-2 تعیین کننده های ظرفیت جذب دانش……….. 26
2-2-3 سازمان های پاسخگوی سریع…………….. 30
2-3 پیشینه تجربی…………………………. 33 2-3-1 مطالعات خارجی……………………………………….. 33 2-3-2 مطالعات داخلی………………………………… 40 2-4 خلاصه و جمعبندی……………………………………… 42
فصل سوم: روششناسی تحقیق
3-1 مقدمه………………………………. 44 3-2 نوع تحقیق 44
3-3 مدل تحقیق…………………………… 45 3-4 فرضیه های تحقیق 45
3-5 تعریف عملیاتی متغیرها…………………… 46 3-5-1 تعیین کننده های ظرفیت جذب دانش………………………. 46 3-5-2 ظرفیت جذب دانش 49
3-5-3 قابلیت پاسخگویی سریع………………….. 51
3-6 جامعه و نمونه آماری…………………….. 52 3-7 روش گردآوری دادهها………………………………………. 52 3-8 روایی و پایایی پرسشنامه………………………………. 56 3-9 روش تجزیه و تحلیل دادهها…………………………………. 57
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل دادهها
4-1 مقدمه…………………………………. 62 4-2 بررسی تاثیر تعیین کننده های ظرفیت جذب دانش بر میزان ظرفیت جذب دانش 62
4-3 بررسی تاثیر میزان ظرفیت جذب دانش بر قابلیت پاسخگویی سریع سازمان 69 ……………………………….. 4-4 آزمون فرضیه ها 72 4-5 جمعبندی فصل چهارم…………………………….. 73
فصل پنجم: نتیجهگیری و پیشنهادها
5-1 مقدمه………………………………. 75
5-2 مروری بر چارچوب کلی تحقیق…………….. 75 5-3 یافتههای مهم تحقیق……………………………………….. 76 5-4 بحث و
نتیجهگیری……………………………………. 78 5-5 پیشنهادهای تحقیق……………………………… 85 5-5-1 پیشنهادهای کاربردی……………………………. 85 5-5-2 پیشنهاد برای تحقیقهای آتی……………………… 89
منابع و مأخذ ……………………………. 91
ضمائم 95
مقدمه
در محیط پر تلاطم و پویای امروزی، دانش به منبعی ضروری برای ایجاد ارزش به جهت خلق و حفظ مزیت رقابتی تبدیل گشته است. اما در کنار این اهمیت روزافزون، تغییرات سریع محیط، تکنولوژی و جریانهای رقابتی مشکلات سازمانها را در حفظ خودکفایی از نظر ایجاد دانش و اطلاعات دوچندان نموده است. به نظر می رسد نگاه به درون و جستجوی محیط داخلی برای ایجاد دانش که روش مبتنی بر منابع داخلی در این موضوع می باشد، روش راهبردی قدیمی و محتاطانه است. چرا که در چنین مواردی شرکتها اثرات پویای دانش داخلی و خارجی را نادیده می گیرند.
امروزه دیگر سازمانهای بزرگ برتر محسوب نمی شوند و این برتر بودن از آن سازمانهایی میشود که سریعتر عمل می کنند. سازمانها در محیطی پر تنش، غیر قابل پیشبینی، پیچیده و به سرعت در حال تغییر برای کسب سود بیشتر، حفظ بازار و به طور کلی بقا و رشد خویش در رقابتند و برای رسیدن به این اهداف باید توانایی واکنش سریع در برابر تهدیدات و فرصتهای موجود در چنین محیط پویایی را داشته باشند. در چنین محیطهایی ضعف سازمانها در یادگیری سازمانی عاملی است که باعث کاهش توان رقابت پذیری سازمان میگردد چرا که آنها در فرایند جذب و بکارگیری تکنولوژیهای جدید به آرامی حرکت می کنند. ظرفیت جذب نوعی یادگیری سازمانی از محیط است و سازمانها با استفاده از این ظرفیت می توانند با تشخیص ارزشهای جدید مانند روشهای جدید در ارائه خدمات و تولیدات و بکارگیری آنها در فرایندهای کاری خود به تغییرات محیطی پاسخ سریعتر و موثرتری بدهند.
در این فصل به کلیات تحقیق میپردازیم. بدین منظور پس از بیان مساله و اهمیت موضوع، اهداف، سوالات و فرضیههای تحقیق بیان میشوند. سپس به ترتیب روششناسی تحقیق، مدل تحقیق، تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرها و محدودیتهای تحقیق مورد بررسی قرار میگیرد. در انتهای این فصل ساختار تحقیق بیان خواهد شد.
1-2) بیان مساله و اهمیت موضوع
دنیای امروز دنیای تحولات و تغییرات مداوم و عصر عدم تداوم هاست. سازمانها برای بقا و رشد خویش در رقابتند و برای رسیدن به این اهداف باید توانایی واکنش سریع در برابر تهدیدات و فرصت های موجود در چنین محیط پویایی را داشته باشند. از طرفی در اقتصاد امروزی سرمایه و نیروی کار نمی تواند به تنهایی متضمن بقا و موفقیت یک سازمان باشد و دانش بعنوان منبع کلیدی سازمان در بقاء و رشد آن مبدل گشته است. آنچه که تمامی مدیران در آن اتفاق نظر دارند این موضوع است که بدون دانش و اطلاعات کافی از محیط داخلی و خارجی سازمان، ادامه حیات یک سازمان با مشکلات فراوانی روبرو خواهد بود.
با توجه به اهمیت ذکر شده در مطالب فوق، کسب و به کارگیری دانش به یکی از مهمترین دغدغههای مدیران تبدیل گشته و در ساختار سازمانی وظیفه ای است که به عهده تک تک اعضای سازمان نهاده شده است. کسب و بکارگیری دانش در دو محیط داخلی و بیرونی سازمان انجام می پذیرد و در همین راستا شناسایی عوامل موثر بر بهبود توانایی سازمان در انجام این وظیفه به یکی از موضوعات جذاب علمی و تجاری تبدیل گشته است.
موضوع مهمی که می توان بدان اشاره نمود این است که کسب دانش متضمن بکارگیری و تجاری سازی آن نمی باشد. چرا که کسب دانش بیشتر از محیط خارجی سازمان صورت می پذیرد و این موضوع در حالی است که بکارگیری آن در داخل سازمان پدید می آید. بنابراین باید علاوه بر کسب دانش از محیط خارجی به موضوع هماهنگ کردن آن با دانش و محیط داخلی نیز توجه کافی را داشته باشیم.
به عبارت دیگر در محیط نوین کسب و کار که دو مشخصه اصلی آن ابهام و پیچیدگی است، افزایش رقابت پذیری و سرعت عمل در پاسخگویی به تغییرات محیطی بیش از اینکه به منابع فیزیکی وابسته باشد به دانشی که در اختیار سازمانهاست بستگی دارد. خارج از مرزهای سازمانی منابعی از دانش وجود دارند که سازمان ها با بهره گیری از آنها می توانند قابلیت های رقابتی خود را توسعه دهند یا قابلیت های نوینی را خلق کنند و با افزایش سرعت و دقت خود در پاسخگویی به نیازهای مشتریان در مسیر پیشرفت سازمانی گام بردارند.
ظرفیت جذب دانش و قدرت ایجاد ارتباط با محیط به جهت کسب اطلاعات بروز و جدید، سازمان را قادر می سازد که علاوه بر کسب ارزش و دانش جدید، قابلیت بکارگیری و تجاری سازی آن را هم دارا باشد. ظرفیت جذب سازمان و به تبع آن توانایی سازمان در جهت کسب و به کارگیری دانش جدید به عوامل مختلف فردی، گروهی و سازمانی بستگی دارد. یک سازمان با خاصیت پاسخگویی سریع که بر پایه ابعاد رقابتی همچون قیمت، کیفیت، قابلیت اطمینان، انعطاف پذیری، زمان و خدمات بنا نهاده شده است می تواند محلی برای بکارگیری دانش کسب شده از محیط بیرونی باشد.
با توجه به اهمیت پاسخگویی سریع به تغییرات و چالشهای محیطی و با توجه به نتایج تحقیقات قبلی مبنی بر تاثیر مثبت ظرفیت جذب بر نوآوری سازمانها و همچنین کسب مزیت رقابتی، مسئله اصلی پژوهش حاضر به این موضوع اشاره دارد که اولاً آیا توانایی شرکت در جهت کسب دانش و بکارگیری آن(ظرفیت جذب) بر افزایش قابلیت پاسخگوی سریع سازمان موثر است؟ و ثانیاً اینکه چه عوامل فردی، گروهی و سازمانی بیشترین تاثیر را بر این توانایی شرکت دارد و با توجه به کدامین عوامل میتوان این توانایی را ارتقاء داد؟
ظرفیت جذب در بیست سال گذشته یکی از مهمترین موضوعات مورد بحث بوده است زیرا منابع دانش خارجی از اهمیت بالایی برخوردار است. ظرفیت جذب ظرفیتی پویاست که شرکتها را قادر می سازد تا ایجاد ارزش کرده و از طریق مدیریت دانش خارجی، مزایای رقابتی کسب نموده و آن را حفظ نمایند.(Camison & Fores, 2008, p 9)
این مطلب را هم بخوانید :
امروزه توجه به دانشهای جدید و به کارگیری آن در فرایند تولید به یکی از اجزاء لاینفک مدیریت سازمانها تبدیل شده است. به نظر می رسد با استفاده از این ابزار توان رقابتی و قابلیت واکنش سریع سازمانها افزایش می یابد که برآورد میزان این تاثیرگذاری از جمله موضوعات مورد علاقه مدیریت می باشد و می تواند در هدایت سازمان به آنها یاری رساند. از طرف دیگر موضوع کسب و بکارگیری دانش یا به عبارت دیگر ظرفیت جذب از عوامل متعدی نشات می گیرد که شناسایی این عوامل و تعیین میزان تاثیر آنها بر این قابلیت می تواند راهنمایی برای مدیران در جهت سرمایه گذاری برای گسترش و توسعه این عوامل باشد.
با توجه به تغییرات سریع و عمیق در سلایق مشتریان از یک طرف و تغییرات تکنولوژیکی و فنی از طرف دیگر، لزوم واکنش سریع سازمانها در برابر تغییرات از الزامات موجود در عرصه مدیریت سازمانها می باشد. از طرفی خاصیت پاسخگویی سریع رویکرد استراتژیک به سمت موفقیت در خصوص قوانین و شرایط جدید و متفاوت کسب و کار قلمداد می شود که شناخت عوامل موثر بر افزایش قابلیت واکنش سریع سازمانها می تواند مدیران را جهت حفظ مزایای رقابتی سازمان کمک نماید.
محدود بودن سرمایه موضوعی است که همواره مدیریت با آن روبروست و این مسئله لزوم شناسایی عوامل با اهمیت از عوامل کم اهمیت را دو چندان می نماید. در همین راستا و در ارتباط با موضوع ظرفیت جذب و قابلیت پاسخگویی سریع نیز نتایج حاصل می تواند به صورت گسترده در امر تدوین برنامه های کلان سازمان به لحاظ ارئقاء سطح پاسخگویی سریع و در سطح خرد به جهت افزایش ظرفیت جذب دانش مورد استفاده مدیران سازمانی قرار گیرد.
1-3) هدفهای تحقیق
هدف اصلی این تحقیق بررسی تاثیر ظرفیت جذب دانش بر قابلیت پاسخگویی سریع سازمانها در شرکتهای تولیدی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار ایران میباشد. در راستای این هدف، هدف فرعی زیر نیز دنبال میشود:
1-4) سوالهای تحقیق
بر اساس هدف های تعیین شده برای تحقیق، سوال های تحقیق بصورت زیر بیان میشود.
1-5) فرضیههای تحقیق
به جهت پوشش هدف تعیین شده برای تحقیق حاضر و در راستای سوالات تحقیق، دو فرضیه اصلی و چهار فرضیه فرعی به صورت زیر تدوین میگردد.
1-6) روش شناسی تحقیق
1-6-1: مدل تحقیق
در مدل این تحقیق متغیر توضیح دهندگان ظرفیت جذب به عنوان متغیر مستقل تعریف شده است که دارای چهار بعد میباشد. این ابعاد عبارتند از: دانش قبلی مرتبط با کسب و کار اعضای سازمان، جو ارتباطات حاکم بر سازمان، اعمال پیمایش محیطی و فعالیتهای تحقیق و توسعه سازمان. همچنین در مدل ارائه شده، قابلیت پاسخگویی سریع به عنوان متغیر وابسته انتخاب شده است که ذیل شش جنبه قیمت، کیفیت، قابلیت اطمینان، انعطاف پذیری، زمان و خدمات در نظر گرفته شده است. همچنین متغیر ظرفیت جذب دانش به عنوان متغیر واسطه ای انتخاب گردیده است.. چارچوب مدل پژوهش حاضر در شکل 1-1 ارائه شده است.
1-6-2 : نوع تحقیق و روش گردآوری دادهها
تحقیق حاضر از نظر هدف کاربردی بوده و از نظر نحوه گردآوری دادهها جزء تحقیقات توصیفی و از نوع پیمایشی است. با توجه به موضوع تحقیق و متغیرهای مورد بررسی در آن، اطلاعات مورد نیاز جهت آزمون فرضیات از طریق پرسشنامه جمعآوری میشود. مخاطب پرسشنامه مدیریت ارشد سازمانها می باشد.
1-6-3 : جامعه و نمونه آماری
جامعه آماری تحقیق حاضر شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار ایران میباشد. تحقیق در شش ماهه اول سال 1389 انجام میشود. از جامعه آماری مذکور تعداد نمونه مناسب براساس رابطه کوکران انتخاب و مورد بررسی قرار میگیرد.
1-6-4 : روش تجزیه و تحلیل دادهها
پس از جمعآوری دادهها با استفاده از فنون آمار توصیفی به توصیف دادهها پرداخته و در این راستا از جداول توزیع فراوانی و توافقی، رسم نمودار و محاسبه شاخصها استفاده خواهد شد. همچنین در این پژوهش به دلیل استفاده از متغیرهای چندگانه برای آزمون فرضیه ها از روش تحلیل مسیر با استفاده از نرم افزار SPSS استفاده خواهد شد.
1-7) تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرها
این تحقیق به دنبال بررسی تاثیر عوامل توضیح دهنده منتخب برای ظرفیت جذب دانش بر ظرفیت جذب سازمان و تاثیر آن بر قابلیت پاسخگویی سریع سازمان میباشد. بنابراین، متغیرهای مستقل پژوهش عوامل توضیح دهنده منتخب و متغیر وابسته آن قابلیت پاسخگویی سریع سازمان است. همچنین در این پژوهش ظرفیت جذب شرکت به عنوان متغیر واسطهای در نظر گرفته شده است. با مرور کارهای قبلی مشخص شد که متغیر مستقل پژوهش از عواملی همچون فعالیتهای R&D، دانش مرتبط قبلی، روش پیمایش محیط، جو ارتباطات تشکیل می شود. در ادامه منظور از هر یک از متغیرها ذکر شده در این پژوهش بیان میشود.
1-8 روش انجام تحقیق 13
1-9 روش گردآوری اطلاعات 13
1-10 قلمرو تحقیق 16
1-11 تعریف واژه ها و اصطلاحات تخصصی تحقیق 16
1-12 سابقه تحقیقات و مطالعات انجام شده 17
فصل دوم بررسی ادبیات و پیشینه تحقیق
2-1 مقدمه 19
2-2 بین المللی شدن 20
2-3 روش های ورود به بازار بین الملل 22
2-3-1 صادرات 23
2-3-2 همکاری مشترک 25
2-3-3 سرمایه گذاری مستقیم 26
2-4 ماهیت بازاریابی بین الملل 27
2-5 بازاریابی صادراتی 28
2-5-1 تعاریف بازار یابی صادراتی 28
2-5-2 آمیخته بازاریابی صادراتی 29
2-5-3 تحقیقات در حوزه بازاریابی صادراتی 31
2-6 عوامل تعیین کننده عملکرد صادراتی 32
2-6-1 مدل بالدوف، کراونس و واگنر برای اقتصادی های کوچک 32
2-6-2 مدل ابی واسلتر 36
2-6-3 مدل اکاس وجولیان 40
2-6-4 مدل کاوسگیل وزو برای استراتژی جهانی 41
2-6-5 مدل کالنتون،کیم، اچمیدت و کاوسیگل 42
2-6-6 مدل لئونیدو، کتسیکس وسامی 46
2-7 شناسایی عوامل تعیین کننده عملکرد صادراتی براساس بازنگری و ترکیب ادبیات تحقیقی 50
2-7-1 معیارهای عملکرد صادراتی 51
2-7-2 عوامل تعیین کننده عملکرد صادراتی 52
2-7-2-1 عوامل قابل کنترل – درونی 55
2-7-2-2 عوامل غیر قابل کنترل –داخلی 56
2-7-2-3 عوامل غیر قابل کنترل – خارجی 57
2-8 مدل مفهومی پایان نامه 58
2-8-1 استراتژی بازاریابی صادراتی 58
2-8-1-1 استراتژی محصول صادراتی 58
2-8-1-2 استراتژی قیمت گذاری صادراتی 59
2-8-1-3 استراتژی کانال صادراتی 59
2-8-1-4استراتژی ترفیعات صادراتی 60
2-8-2 ویژگی های عینی شرکت 60
2-8-2-1 اندازه شرکت 60
2-8-2-2 تجربه صادراتی 61
2-8-3 متغیرهای ادراکی مرتبط با صادرات 61
2-8-3-1محرک صادراتی 61
2-8-3-2 مشکلات صادراتی 61
2-8-3-3 مزیت های رقابتی 62
2-8-4 تعهد صادراتی 62
2-8-5 مشکلات موجود در ارزیابی عملکرد صادراتی 64
2-8-5-1 شیوه ارزیابی عملکرد صادراتی 64
2-8-5-2 انتخاب ابعاد عملکرد 65
2-9 صنعت مواد غذایی 66
2-9-1 نقش صنایع غذایی در میان صنایع کشور 66
2-9-2 صادرات صنایع غذایی 67
2-9-2-1 اهمیت و نقش صادرات در اقتصاد کشور 67
2-9-2-2 آمار و ارقام صادرات مواد غذایی 68
2-10 سابقه تحقیقات و مطالعات انجام شده 74
2-10-1 تحقیقات انجام گرفته درداخل کشور 74
2-10-2 سایر تحقیقات انجام گرفته 74
این مطلب را هم بخوانید :
فصل سوم روش تحقیق
3-1 مقدمه 79
3-2 روش تحقیق 79
3-2-1 نقش تحلیل رگرسیون درتحقیقات مبتنی بر هدف پیش بینی 80
3-3 متغیرهای تحقیق 81
3-4 روش های گردآوری اطلاعات 81
3-4-1 پایایی ابزار اندازه گیری 85
3-4-2 روایی ابزار اندازه گیری 88
3-4-2-1 تحلیل عاملی تأییدی 88
3-4-2-2 برازش مدل اندازه گیری 89
3-5 جامعه و نمونه آماری 91
3-5-1 جامعه آماری 91
3-5-2 قلمرو مکانی 91
3-5-3 قلمرو زمانی 91
3-5-4 نمونه آماری 91
3-6 تعاریف عملیاتی 92
فصل چهارم تجزیه و تحلیل داده ها
4-1 مقدمه 96
4-2 یافته های توصیفی 96
4-3 ماتریس همبستگی متغیرهای تحقیق 100
4-4 فرضیه های تحقیق 104
فصل پنجم نتایج و پیشنهادها
5-1 مقدمه 119
5-2 بررسی نتایج تحقیق 119
5-2-1 شناسایی عوامل تعیین کننده 119
5-2-2 سنجش عوامل تعیین کننده 121
5-3 ارائه پیشنهادها 122
5-3-1 پیشنهادهای اجرایی و کاربردی 122
5-3-2 محدودیت های تحقیق 125
5-3-3 پیشنهادها برای تحقیقات آینده 126
پیوست 127
منابع و مآخذ 135
چکیده:
به علت افزایش گرایش کشورمان به اقتصاد جهانی و توجه به توسعه صادرات غیر نفتی، عملکرد بازاریابی صادراتی شرکت ها یکی از موضوعات کلیدی در این حیطه محسوب می شود . در بین صنایع مختلف صادراتی غیر نفتی ، صنعت مواد غذایی از اهمیت و جایگاه ویژه ای برخوردار است و یکی از صنایع مهم ایران بشمار می رود بطوریکه در سبد کالاهای صادراتی غیر نفتی بعد از صنعت پتروشیمی با 18 درصد سهم صادرات رتبه دوم را به خود اختصاص داده است . با توجه به افزایش تولیدات این صنعت، صادرات مواد غذایی از ظرفیت بالقوه بالایی برخوردار است و متوسط رشد 50 درصدی صادرات را از لحاظ ارزش طی سال 84 به خود اختصاص داده است . در این صنعت تولیدکنندگان زیادی در کشور وجود دارد اما سهم صادرات این شرکت ها نسبت به تولیدات آنها کم است . که این موضوع ناشی از عوامل متعددی است که بر عملکردبازاریابی صادراتی موثر است. دراین تحقیق به بررسی چهار عامل کلی اثرگذار بر عملکرد صادراتی پرداخته می شود تا عوامل اثر گذار بر عملکرد بازاریابی صادراتی شرکتها از میان این مجموعه عوامل شناسایی شود و همچنین میزان اثر آنها مورد سنجش قرار گیرد .
در تحقیق حاضر، از روش توصیفی از نوع همبستگی برای گردآوری داده استفاده شده است و چون جامعه ما محدود به شرکتهای تولید کننده صادراتی مواد غذایی مرتبط به شرکت تهران گوار در استان تهران بود بنابراین از روش سرشماری استفاده گردید و سپس پرسشنامه ها میان این شرکت ها توزیع گردید و داده های مورد نیاز جمع آوری گردید و سپس به کمک مدل یابی معادلات ساختاری (تحلیل مسیر تأییدی) این داده ها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت تابدین ترتیب به بررسی وضعیت هر یک از عوامل دهگانه مدل برای صنعت مواد غذایی پرداخته گردیده است .
یافته ها و نتایج این تحقیق نشان داد که همه عوامل فوق الذکر، به عنوان عوامل تعیین کننده در عملکرد صادراتی صنعت مواد غذایی شرکت تهران گوار مطرح شده بود ، براساس این پژوهش ترتیب اثرگذاری عوامل بر روند صادرات مواد غذایی در ایران به صورت زیر بوده است .
1- محرکهای صادراتی 2- کانال های توزیع 3- مشکلات صادراتی 4- تجربه صادراتی 5- تعهد صادراتی 6- محصول 7- تبلیغات 8- اندازۀ شرکت 9- قیمت 10- مزیت رقابتی
در پایان این پژوهش، پیشنهادها و راهکارهایی برای بهبود و ارتقای وضعیت عملکرد صادراتی در صنعت مواد غذایی ارائه شده است .
کلید واژگان : بازاریابی موثر ، عملکرد صادراتی ، کارخانه مواد غذایی تهران گوار
1-1. مقدمه
در برنامه سوم و چهارم ، صادرات به عنوان یک عنصر موثر و کلیدی در توسعه اقتصادی کشور محسوب می گردد و بر آمادگی زیرساختهای فرهنگی و اجتماعی جهت بکارگیری استراتژی های صادراتی تأکیدمی گردد.
توسعه صادرات و ورود صحیح به بازارهای جهانی و حفظ شرایط ماندگاری در آن حاصل نمی شود مگر با ایجادیک راهبرد مشخص و پایدار صادراتی که بصورت قانون غیر قابل تغییر درآمده و هر کدام از دستگاههای اجرایی مرتبط با امر صادرات و همچنین اتحادیه ها و تشکلهای صادراتی و سازمانهای خدمات رسانی تجاری از قبیل بانکها ، بیمه ، حمل و نقل و . . . به وظایف خود به خوبی عمل نمایند و در جامعه نیز آمادگی فرهنگی تولید بهترین کالا برای صادرات بوجود می آید .
در این گزارش بطور مختصر و مفید به مفهوم صادرات و بازاریابی می پردازیم با این
شعار که :
« در دنیای آینده ، بازاریابی جهانی و جهان بازاری شدن ملاک عمل قرار می گیرد . »
در این پایان نامه ما به بررسی عملکرد بازاریابی صادراتی شرکت تهران گوار می پردازیم لذا این پایان نامه در پنج فصل تنظیم می گردد که در فصل اول به بیان کلیات تحقیق شامل تشریح موضوع،فرضیه های اساسی، ضرورت و اهمیت انجام تحقیق، جامعه آماری، نمونه گیری و روشهای تحلیل پرداخته خواهد شد.
در فصل دوم به پیشینه پژوهش می پردازیم که در نظر داریم با توجه به پیشینه گذشته تحقیق موردی سعی در کامل کردن آن می پردازیم .
در فصل سوم به بررسی روش تحقیق می پردازیم که در آن از چه نوع روش تحقیقی می خواهیم استفاده کنیم و معرفی حجم نمونه و جامعه آن می پر دازیم .
در فصل چهارم به بیان تحلیل داده ها می پردازیم و در انتها در فصل پنجم به بررسی نتیجه گیری و پیشنهادات می پردازیم .
1-2. مسأله تحقیق
به علت افزایش گرایش کشورمان به اقتصاد جهانی و توجه به توسعه صادرات غیر نفتی، عملکردبازاریابی صادراتی شرکت ها یکی از موضوعات کلیدی در این حیطه محسوب می شود . در بین صنایع مختلف صادراتی غیر نفتی ، صنعت مواد غذایی از اهمیت و جایگاه ویژه ای برخوردار است و یکی از صنایع مهم ایرا ن بشمار می رود بطوریکه در سبد کالاهای صادراتی غیر نفتی بعد از صنعت پتروشیمی با 18 درصد سهم صادرات رتبه دوم را به خود اختصاص داده است . با توجه به افزایش تولیدات این صنعت، صادرات مواد غذایی از ظرفیت بالقوه بالایی برخوردار است و متوسط رشد 50 درصدی صادرات را از لحاظ ارزش طی سال 84 به خود اختصاص داده است . در این صنعت تولیدکنندگان زیادی در کشور وجود دارد اما سهم صادرات این شرکت ها نسبت به تولیدات آنها کم است . که این موضوع ناشی از عوامل متعددی است که بر عملکردبازاریابی صادراتی موثر است. دراین تحقیق به بررسی چهار عامل کلی اثرگذار بر عملکرد صادراتی پرداخته می شود تا عوامل اثر گذار بر عملکرد بازاریابی صادراتی شرکتها از میان این مجموعه عوامل شناسایی شود و همچنین میزان اثر آنها مورد سنجش قرار گیرد .
1-3. تشریح و بیان موضوع
تعداد زیادی از مطالعات بازاریابی صادراتی به شناسایی عوامل داخلی و خارجی که عملکرد و رفتار شرکت را در بازارهای صادراتی تحت تأثیر قرار میدهند پرداختهاند. که تعدادی از این مطالعات عبارتند از: ابیواسلتر[1](1989)، بیلکی[2](1978)، جموندن[3](1991)، کاوسگیل وزو[4](1994)، دومینگوزوسکویرا[5](1993) و والترز و سامی[6](1990). در این مطالعات مجموعه عواملی، به عنوان عوامل اثر گذار شناسایی شدهاند که عبارتند از:
کتسیکس، پیرسی وایوننیدیز[16] و همچنین لی و گریفیس[17] طی تحقیقاتی در سالهای 1995 و 2003 عواملی را به عنوان تعیین کننده های عملکرد صادراتی معرفی کردند که مبنای اصلی پژوهش در این پایان نامه است. در زیر به طور خلاصه به معرفی این عوامل خواهیم پرداخت.
1. اندازه شرکت
سه عامل اساسی که منجر به شکلگیری انتظاراتی مبنی بر اینکه اندازه شرکت به طور مثبت با عملکرد بازاریابی صادراتی مرتبط است عبارت است از: منابع سازمانی، صرفهجویی نسبت به مقیاس و برداشت از خطرات موجود در فعالیتهای بینالمللی. اندازه شرکت در این تحقیق براساس تعداد افرادی که در شرکت درگیر با فعالیتهای صادراتی هستند مورد سنجش قرار گرفته است.
2. تجربه صادراتی
با افزایش تجربه صادراتی، شرکتها اطمینان بیشتری از فعالیتهای صادراتیشان دارند و درک بهتری از مکانیزم بازار خارجی دارند و شبکه ارتباطات وسیعی با مشتریان ایجاد میکنند؛ در نتیجه طراحی وانجام برنامههای صادراتی را بطور مؤثرتر دنبال خواهند کرد. انتظار می رود که صادرکنندگان با تجربه در مقایسه با دیگران بهتر عمل کنند.
3. محرک صادراتی
در تمرکز بر روی تلاشهای شرکتها در شناسایی و بهرهگرفتن از فرصتهای بازار خارجی، محققین بازاریابی صادراتی محرکهای صادراتی اثرگذار و منفعل را از هم جدا کردهاند. محرک اثرگذار در ارتباط با رفتار جسورانه شرکت و تعهد آن به انجام تحقیق برای فرصتهای صادرات است (عوامل کششی). محرک انفعالی در ارتباط با عکسالعمل شرکت به تغییرات شرایط و بازتاب کننده گرایش منفعل در جستجوی فرصتهای صادراتی است. (عوامل فشاری) پس تصمیمگیری صادراتی به طور همزمان با عناصر اثرگذار و انفعالی درگیر است.
4. مشکلات صادرات
وجود مشکلات توانایی جستجو کردن، مشخص کردن و بهره گرفتن از فرصتهای بازار صادراتی را محدود میکند و به نو به خود منجر به عملکرد پایین صادراتی میگردد.
5. مزیت رقابتی
میل و ظرفیت شرکتی برای ایجاد و حفظ فعالیت صادراتی منظم به موقعیت رقابتی آن در بازارهای خارجی مورد هدف بستگی دارد. شرکتها ممکن است قادر به انتخاب تعدادی از شیوههای مختلف برای رقابت کردن در بازارهای صادراتی باشند. ویژگی بازار صادراتی مقصد یک عامل اثر گذار در پذیرش موضع رقابتی مناسب است که منجر به بقا و موفقیت صادراتی میشود. با توجه به این موضوعات ارتباطی مستقیمی بین مزیتهای رقابتی و عملکرد بازاریابی صادراتی وجود دارد.
6. تعهد صادراتی
تعهد مدیریت به فعالیتهای صادراتی یک اثر قوی بر روی موفقیت و رفتار صادراتی تولید کنندگان دارد. برای اطمینان از بقا صادرات و حفظ عملیات منظم صادراتی درک نگرشهای خریداران خارجی و انجام فعالیتهای بازاریابی پیشرفته اساسی است که به منظور ایجاد چنین ظرفیتی، تعهد مدیریت به انجام چنین فعالیت هایی اهمیت بسزایی دارد.
7. استراتژی محصول صادراتی
استراتژی محصول صادراتی به درجهای که یک شرکت محصولاتش را یکسان سازی یا مطابقت میدهد، بر میگردد. برای صادر کنندگان ارائه کردن محصولات یکسان به بخشهای مختلف مشتریان در سراسر دنیا موجب بیاعتنایی مشتریان خارجی و رفتن آنها سراغ محصولات رقبا خواهد شد.
اما شرکتهایی که محصولات خود را مطابقت میدهند در برآوردن نیازها و خواستههای مشتریان متفاوت موفق خواهند شد که آن منجر به افزایش عملکرد شرکت میگردد.
8. استراتژی قیمت گذاری صادراتی
استراتژیهای قیمتگذاری صادراتی در این تحقیق به یکسان سازی یا مطابقت سیاستهای قیمتگذاری بینالمللی بر میگردد. تحقیقات اظهار کرده اند که تطابق در قیمتگذاری به شرکت اجازه میدهد که شرایط رقابتی محلی خود را تنظیم کند. بنابراین توانایی خود را در ایجاد موقعیت در بازار افزایش دهد و باعث موفقیت صادراتیش گردد.
9. استراتژی کانالهای صادراتی
استراتژیهای کانالهای صادراتی به دو قسمت مستقیم و غیرمستقیم طبقهبندی میگردد. در صادرات مستقیم، صادر کنندگان به طور مستقیم کالا را به وارد کننده یا خریداری که در بازار خارجی قرار دارد میفروشد. صادرات مستقیم چندین مزیت دارد. برای مثال، آن به دانش بهتر از بازارهای صادراتی که نتیجه تماس مستقیم است منجر میگردد. صادرکنندگانی که استراتژی کانال مستقیم را به کار میبرند میتواند اطلاعات زیادی از بازار جمع کنند و بتوانند نسبت به تغییرات بازار صادراتی سریع عکسالعمل نشان دهند.
10. استراتژی ترفیعات صادراتی
تبلیغات و ترفیعات تجاری دو طبقه از ترفیعات صادراتی هستند.
1-4. ضرورت انجام تحقیق
با توجه به ضرورت و اهمیت توسعه فعالیتهای صادراتی، شرکتها برای بقاء و موفقیت در این فعالیتها نیازمند به شناسایی عوامل اثر گذار و همچنین سنجش میزان تأثیر این عوامل بر عملکردبازاریابی صادراتی شان هستند و با توجه به اینکه در این حیطه تحقیقات جامع و کاملی در صنعت موادغذایی صورت نگرفته است ضروری است که به منظور بهبود عملکرد صادراتی بررسی کاملی از عوامل اثرگذار بر عملکرد صادراتی صورت گیرد.
1-5. فرضیه های انجام تحقیق
1-6. اهداف تحقیق:
1-6-1 روشهای جمعآوری اطلاعات.. 11
1-6-2 قلمرو پژوهش.. 11
1-6-3 جامعه آماری.. 11
1-6-4 نمونه آماری.. 11
1-6-5 روشهای نمونهگیری.. 12
1-7 تعریف مفاهیم و اصطلاحات.. 12
فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق.. 15
بخش اول: ماهیت خدمات.. 16
2-1 مقدمه.. 16
2-2 ماهیت خدمات.. 17
2-3 تعریف خدمات.. 18
2-4 طبقهبندی خدمات.. 19
2-5 رابطه با مشتری در سازمانهای خدماتی.. 20
2-6 مفهوم جدید خدمت به مشتری.. 21
2-7 اهمیت ارائه خدمات به مشتریان.. 24
2-8 روندهای اخیر در ارائه خدمات به مشتریان.. 27
2-9 بازاریابی خدمات.. 28
2-10 بازاریابی خدمات در مقابل بازاریابی کالاهای فیزیکی 29
2-11 مدیرت منسجم و جامع خدمات.. 29
2-12 برخوردهای خدماتی: سه سطح تماس با مشتری.. 31
2-13 مثلث بازاریابی خدمات.. 32
2-14خدمات بهعنوان سیستم.. 33
1-15 منحنی عمر خدمات.. 34
2-16 راهبرد رضایت مشتری.. 36
2-17 مدلی برای کسب رضایت مشتریان خدمت.. 40
2-18 چگونه خدمات روی بازاریابی اثر میگذارد.. 42
2-19 خدمات اصلی و خدمات جانبی.. 44
2-20 ویژگی امور خدماتی.. 45
بخش دوم: مدیریت و بازاریابی خدمات.. 51
2-21 آمیخته بازاریابی.. 51
2-22 مفهوم کیفیت.. 58
2-23 کیفیت خدمات.. 59
2-24 ابعاد کیفیت خدمات.. 61
2-25 سنجش کیفیت خدمات.. 63
2-26 مدیریت و بازاریابی خدمات.. 65
2-27 مدیریت بر کیفیت خدمات.. 66
2-28 مدیریت بر بهرهوری خدمات.. 67
2-29 مدیریت کارکنان خدمت.. 67
2-30 مدلی برای مدیریت و بازاریابی خدمات.. 68
2-31 رفتار مصرفکننده در خرید خدمات.. 72
گفتار سوم: بورس و بازاریابی خدمات کارگزاریها.. 76
2-32 بورس کالا.. 76
2-33 تاریخچه بورس کالا و سایر بو رسهای کالایی در دنیا.. 77
2-34 ضرورت تشکیل بورس کالا در ایران.. 78
2-35 تدابیر قانونی برای ایجاد بورس کالای ایران.. 79
2-36 بورس کالای ایران.. 79
2-37 تاریخچه بورس کالا در ایران.. 79
2-38 اهداف بورس کالای ایران.. 80
2-39 ارکان شرکت بورس کالای ایران.. 81
2-40 قراردادهای قابل معامله در بورس کالا.. 81
2-41 مراحل دادوستد در بورس کالا.. 83
2-43 کارگزاران بورس کالای ایران.. 84
2-44 وظایف کارگزاریها در برابر مشتریان.. 85
2-45 تولیدکنندگان پذیرششده در بورس کالا.. 85
2-46 سابقه تحقیقات و مطالعات انجامگرفته.. 86
فصل سوم: روش تحقیق.. 89
این مطلب را هم بخوانید :
مقدمه.. 90
3-1 نوع تحقیق.. 91
3-2 ابزار و روشهای جمعآوری دادهها.. 92
3-2-1 مطالعات کتابخانهای.. 92
3-2-2 روشهای میدانی.. 92
3-3 جامعه آماری و نمونه تحقیق.. 92
3-3-1 جامعه آماری:.. 92
3-3-2حجم نمونه و روش نمونهگیری :.. 93
3-4 پرسشنامه.. 94
3-4-1 متغیرهای تحقیق و ترکیب سوالات پرسشنامه: 94
3-4-2 روش توزیع پرسشنامهها:.. 98
3-4-3 روایی و پایایی پرسشنامه:.. 98
3-5 آزمون های آماری:.. 100
3-5-1 آزمون دوجملهای.. 101
3-5-2 آزمون فریدمن.. 102
فصل چهارم: تجزیهوتحلیل دادهها.. 104
4-1 تحلیل دادههای جمعیت شناختی.. 106
4-2 بررسی سوالات و فرضیات تحقیق.. 109
4-2-1 آمار توصیفی.. 110
4-2-2 آزمون فرضیات.. 130
4-3 مقایسه تأثیر هر یک از فرضیات بر انتخاب مشتری.. 138
4-3-1 رتبهبندی فرضیات اصلی.. 138
4-3-2 رتبهبندی فرضیات فرعی.. 139
4-3-3 رتبهبندی 20 متغیر مطرحشده در پرسشنامه 139
فصل پنجم: نتیجهگیری و پیشنهادها.. 141
مقدمه.. 142
5-1 تحلیل یافتههای تحقیق.. 143
5-1-1 توصیف و تحلیل دادههای جمعیت شناختی.. 143
5-1-2 توصیف و تحلیل فرضیهها.. 143
5-2 نتیجهگیری.. 145
5-3 پیشنهادهای مبتنی بر یافتههای تحقیق.. 146
5-4 پیشنهادهایی برای تحقیقات آتی :.. 148
5-5 مشکلات و محدودیتهای تحقیق:.. 149
پیوست ………………………………………………………………………………………………………………………
پرسشنامه …………………………………………………………………………………………………………………..152
منابع و مآخذ ……………………………………………………………………………………………………………………
فهرست منابع فارسی: ………………………………………………………………………………………………….158
فهرست منابع لاتین: ……………………………………………………………………………………………………160
چکیده
بورس کالای ایران بهعنوان بزرگترین بازار عرضه محصولات خام در ایران با ارزش مالی چند صد هزار میلیارد ریالی عنصری نوپا در اقتصاد کشور است و با توجه به سیاستهای کشور پتانسیل رشد این بورس در قسمت های مختلف از جمله بازارهای نقد، آتی و سلف بسیار است. از سوی دیگر کارگزاران بورس کالا بهعنوان عنصر ارتباطی مابین بورس و مشتریان عمل میکنند و وظیفه خریدوفروش از جانب مشتری در بورس را عهده دار هستند. یکی از وظایف کارگزاران جذب مشتریان و ارائه خدمات مطابق با قوانین بورس کالای ایران است. مطابق با گزارشهای سالیانه بورس کالا تنها تعداد کمی از کارگزاران توانستهاند نیازهای مشتریان را درک و آنها را مرتفع سازند و در زمینه بازاریابی و ارائه خدمات به مشتریان ناتوان بودهاند. لذا هدف اصلی این تحقیق تلاش در جهت شناسایی عوامل مؤثر بر انتخاب یک کارگزاری از کارگزاریهای بورس کالای ایران توسط مشتریان است که از سه محور ساختار ارائه خدمات، فرهنگ مشتریگرایی و کیفیت ارائه خدمات موضوع بررسی گردید.
لازمه رقابت در این بازار مهم و استراتژیک شناخت نیازهای مشتریان است و تلاش در جهت برآورده کردن نیازهای آنها و در نهایت رسیدن به یک مزیت رقابتی در بازار است. لذا برای دستیابی به این مهم دادههای مورد نظر به روش میدانی از جامعه آماری پژوهش شامل مشتریان فعال در بورس کالای ایران، دریافت و سپس با استفاده از نرمافزار SPSS مورد تجزیهوتحلیل قرارگرفته است.
پس از تجزیهوتحلیل مطالب جمعآوری شده و نتایج حاصل از پرسشنامه، سه فرضیه اصلی و دوازده فرضیه فرعی تحقیق تأیید شدند که بر اساس آن کارگزاران میتوانند از طریق برنامهریزی در سه محور مطرحشده و رتبهبندی آنها در شناخت نیازهای مشتریان و جذب آنها موفق تر عمل کنند.
کلید واژه: بورس کالای، کارگزار بورس، بازاریابی خدمات کارگزاران بورس، خدمات کارگزاران بورس، ساختار، فرهنگ مشتریگرایی، کیفیت ارائه خدمات.
مقدمه
از زمانی که اصول و مفاهیم بازرگانی بهصورت علمی و مدرن درآمده است از بازاریابی نیز تعاریف مختلفی ارائهشده است و این مفهوم بهعنوان یک فعالیت بازرگانی، یک قالب فکری، یک هدف تجاری، یک فرایند اقتصادی، فرآیند مبادله، فرآیند عرضه و تقاضا و نظایر آن مطرحشده است. اگرچه هر یک از تعاریف یاد شده جنبه خاصی از عملیات بازاریابی را مورد تأیید قرار میدهد اما تعریف جامعتری در این زمینه میتوان ارائه داد. بر اساس نظریه جوئل ایوانس و باری برگمن(marketing،1997) وظایف بازاریابی عبارت است از: شناسایی نیاز مشتری، خرید ملزومات یا تجهیزات، فروش محصول یا خدمات، برنامهریزی محصول یا خدمت، قیمت گذاری، توزیع، تحقیقات بازاریابی، تجزیهوتحلیل فرصتها و مسئولیت اجتماعی. از طرفی نیاز به ایجاد بازاری متشکل و سازمانیافته برای تقابل آزاد عرضه و تقاضا و دستیابی به اثرات مثبت این مهم در اقتصاد تولید و مصرف، دولت را بر آن داشت تا بستر قانونی لازم جهت تأسیس و راهاندازی بورسهای کالایی را در ایران فراهم سازند. در پی این امر از ابتدای سال 1386 با ادغام بورس فلزات و بورس کالای کشاورزی شرکت بورس کالای ایران فعالیت خود را آغاز نمود. طبق قانون بازار اوراق بهادار، معاملات در بورس کالای ایران تنها از طریق شرکتهای کارگزاری عضو صورت میگیرد.
با ورود محصولات استراتژیک به فهرست کالاهای پذیرفتهشده در بورس کالای ایران یکی از بزرگترین بازارهای عرضه و تقاضا ایران در زمینه محصولات نفتی، فولادی، پتروشیمی، کشاورزی، سیمان و طلا به وجود آمد و به تبع آن کارگزاران برای کسب با یکدیگر به رقابت میپردازند. کارگزاران وظیفه دارند خریداران محصولات از بورس کالا را پذیرش کنند که معاملاتی برای آنها اخذ کنند و بر اساس عرضهها و تقاضای مشتریان برای آنها مطابق قوانین و مقررات بورس کالای ایران خرید انجام دهند و بر اساس خرید و فروشهای خودکار فرد دریافت نمایند.
با توجه به مفاهیم جدید بازاریابی، دامنه کاربرد آن تنها به فعالیتهای بازرگانی محدود نشده و ابعاد گستردهتر دیگری را در تمام زمینهها از قبیل خدمات بورس، آموزش، بینالملل و … در بر میگیرد. از این عناوین و تعاریف مختلفی از آن همچون بازاریابی خدمات، بازاریابی تبلیغاتی، بازاریابی آموزشی، بازاریابی بینالمللی و تعاریف دیگر ارائهشده است.
بر اساس مطالب ذکرشده بازاریابی خدمات کارگزاریها عبارت است از شناسایی نیاز مشتریان و جلب رضایت آنان و از طرف دیگر طراحی و ارائه خدمات باکیفیت و مناسب و متنوع در چهارچوب قوانین و مقررات بورس کالا جهت تأمین نیازهای مختلف آنان و با توجه به عوامل آمیخته بازاریابی خدمات سیستمهایی مانند نظام کارگزاریهای بورس به دلیل عدم آشنایی مشتریان با بازارهای نوین مبادله کالا مانند بورس کالا نسبت به رفتار بازاریابی بسیار حساساند، از زمان شروع به فعالیت بازاریابی با افزایش آگاهی مشتریان بالقوه، تقاضا برای خرید از این بازار افزایش مییابد ولی به خاطر عمر بسیار کوتاه بورس کالا و تازه تأسیس بودن اکثر کارگزاران آن با مشکل نبود شناخت کافی از نیازهای مشتری مواجه گردید و در جذب آنان با مشکل روبرو میشوند. عمده دلیل به وجود آمدن بورس کالا به وجود آمدن مکانی شفاف، راحت، بدن ریسک و نظام مند جهت مبادله کالا مابین خریداران و فروشندگان بوده است. نقش کارگزاران در گرد هم آوردن این دو گروه بسیار بارز است. با توجه به نوپا بودن سیستم و عدم آشنایی خریداران و فروشندگان با قوانین و روشهای معامله، قابلیتها، ریسک ها و این وظیفه برای کارگزاران بسیار پررنگ تر خواهد شد. از سوی دیگر حجم مبادلات در بورس کالا روز به روز در حال افزایش است. بازار با اقبال تولید کنندگان، وارد کنندگان و مصرفکنندگان مواجه گردید. در آمد کارگزاران بر اساس کارمزد ایجاد شده آنها بر طبق خرید و فروشهای آنها میباشند.
بنابراین کارگزاران به دنبال جذب حفظ مشتری بیشتر میباشند تا تخصص بیشتری کسب نمایند. ولی بر اساس گزارش های آماری بورس کالا دیده میشود که تناسبی بین مشتری کارگزار وجود ندارد. در پژوهش حاضر سعی بر این بوده که عوامل مؤثر بر انتخاب یک کارگزاری از کارگزاریهای بورس کالای ایران توسط مشتریان از دیدگاه بازاریابی خدمات مورد شناسایی قرار گیرد. البته به دلیل عدم فعال بودن بورسهای کالای استانهای دیگر قلمرو مکانی تحقیق مشتریان بورس کالای ایران، مشهد، تهران است. لذا این تحقیق دارای دو بخش، تحقیقات کتابخانهای و تحقیقات میدانی است که به ترتیب در فصول دو و سه مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
در این فصل شالوده پژوهش به طور اجمالی مورد بررسی قرار میگیرد. ابتدا موضوع پژوهش و مسأله اصلی پژوهش به طور خلاصه بیان شده و سپس ضرورت انجام پژوهش و سابقه تحقیقات انجامگرفته ذکر میشود. بخش بعدی فرضیههای پژوهش است و نهایتاً کلیاتی در زمینه روشهای آماری تجزیهوتحلیل فرضیات و جامعه مورد بررسی و نمونه آماری ذکر میگردد.
فصل اول: کلیات تحقیق
1-1 بیان مساله
مطابق گزارش هیئت مدیره بورس کالای ایران[1] که در پایان سال مالی 91 به مجمع عمومی صاحبان سهام بورس کالا ارائه گردیده، ملاحظه میشود ارزش معاملات صورت گرفته در بازار بورس کالای ایران در سال 91 مبلغی بالغ بر 677 هزار میلیارد ریال بوده است که در این میان حدود 65 درصد از ارزش کل معاملات تنها توسط 10 شرکت کارگزاری از میان 77 شرکت کارگزار فعال در بورس کالا ایران صورت گفته است.نکته قابل توجه در این گزارش موفقیت چشم گیر برخی از شرکتهای کارگزاری تازه تأسیس در جذب مشتری است که توانستهاند با شناخت و تأمین نیاز مشتریان گوی سبقت را از کارگزاران باسابقه ربوده و در رتبه برتری نسبت به آنان قرار گیرد. اگرچه برخی کارگزاران جدید نیز نتوانستهاند عملکرد موفقی از خود نشان دهند و در سال گذشته حجم معاملاتی چندانی به نام آنان ثبت نگردیده است.
از سوی دیگر با بررسی عملکرد هر شرکت کارگزاری به طور مجزا و مستقل از سایر شرکتهای کارگزاری مشخص میشود هر شرکت عملکرد متفاوتی در بخشهای مختلف از خود به نمایش گذارده است. گاه یک شرکت در بخش خرید موفق بوده و گاه در بخش فروش حجم معاملات بیشتری به خود اختصاص داده است. یا در بخش معامله یک کالای خاص آمار قابل قبولی داشته و در معامله کالای دیگر نتوانسته چندان که باید انتظار مشتریان را برآورده سازد.و این نشان دهندهی این است که مشتریان هر بخش نیازها و خدمات مختلفی را احتیاج دارند که متأسفانه شرکتهای کارگزاری شناخت مناسبی نسبت به تفاوت نیازهای مشتریان در بخشهای مختلف ندارند.
باید گفت که تمرکز بر نیازهای مصرفکنندگان عامل اصلی گرایش بازاریابی است. امروزه بسیاری از شرکتها و سازمانهای غیرانتفاعی نیز مفاهیم جدید بازاریابی را پذیرفتهاند و طبق آن عمل میکنند. آنها متوجه شدهاند که تمرکز بر نیازهای مشتریان به معنی توجه به کیفیت محصول و ارائه خدمات به مشتریان است. در نتیجه این دو موضوع از جدیدترین مفاهیم بازاریابی است و هر سازمانی که کوشش میکند مشتریگرا باشد باید با این مفاهیم آشنا شود.[2]همچنین با توجه داشت بازاریابی خدمات کارگزاریها در ایران نیز فعالیتی جدید است و نیاز به تحقیقات در این زمینه دیده میشود.
به طور کلی در این پژوهش، شناسایی عوامل مؤثر بر انتخاب یک کارگزاری از کارگزاری بورس کالای ایران در سه مرحله انجام خواهد شد:
الف) تحقیق در مورد رابطه بین ساختار ارائه خدمات و انتخاب کارگزاری
ب) تحقیق در مورد رابطه بین فرهنگ مشتری گری و انتخاب کارگزاری
ج) تحقیق در مورد رابطه بین کیفیت ارائه خدمات و انتخاب کارگزاری
مسأله اصلی پژوهش عبارت است از شناسایی و تبیین عواملی که بر اساس آن عوامل مشتریان و استفاده کنندگان از خدمات تسهیلات یک کارگزاری را به بقیه کارگزاریهای بورس کالای ایران ترجیح میدهند. رویکرد تحقیق نیز بر اساس باز راهاندازی است، بدین معنی که چقدر کارگزاریها بورس کالای ایران در شناسایی نیازها، مشتریان و پاسخگویی به آن موفق بودهاند. در واقع مسأله اصلی این است که چه عواملی باعث انتخاب یک کارگزاری جهت خرید و فروش در بورس کالای ایران میگردد.
1-2 اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
در سالهای اخیر تأکید بر بازاریابی مورد توجه قرارگرفته است و در واقع داشتن مشتری از داشتن چیزی برای فروش مهمتر است. از سوی دیگر در حال حاضر نسبت بهکارگزاریهای بورس کالا نگرش شناختی و واقع بینانه ای از جانب مشتریان وجود ندارد. علت این امر را میتوان به طور مستقیم ناشی از ضعف مدیریت و عدم پیروی از فلسفه بازاریابی در تقریباً تمام فعالیتهای کارگزاریها دانست. در بورس کالای ایران حدود 65% از مشتریان تنها با 10% از کارگزاریها کار میکنند و این به معنی این است که 90% از کارگزاریها در جذب مشتریان ناموفق بودهاند. شناسایی و رفع نیازهای مشتریان عامل پیروزی در میدان رقابت است. کارگزاران باید بهتدریج توجه به بازار، مشتری مداری و خدمات فراگیر و بالا بردن کیفیت خدمات از شعار به رفتار گرایش یابد. با توجه به مطالب ذکرشده دلیل پژوهشگر برای انتخاب مسئله و ضرورت انجام پژوهش در جهت شناسایی عوامل مؤثر بر انتخاب یک کارگزاری از کارگزاریهای بورس کالای ایران توسط مشتریان به خودی خود، مورد تأکید واقع میگردد.
1-3 اهداف اساسی از انجام تحقیق
1-4 فرضیههای تحقیق
الف) فرضیات اصلی
ب) فرضیات فرعی
1-5 نتایج مورد انتظار پس از انجام تحقیق
کارگزاریها باید با نیازهای گروههای مختلف مشتریان وضعیت بازار آشنا و نزدیک باشد تا بتواند در کوتاهترین زمان عکسالعمل لازم را در مورد پاسخگویی نسبت به ارضاء نیازهای مشتریان به عمل آورد. چرا که با ورود کارگزاریهای جدید به عرصه فعالیت تأمین نیازهای مشتریان با مشکل مواجه خواهد شد. به طور کلی هدف محقق از انجام این تحقیق شناسایی مهمترین عواملی است که بر اساس آن عوامل مشتریان یک کارگزاری را جهت استفاده از خدمات بورس کالای ایران انتخاب میکنند. دسترسی به هدف مذکور بهنوبه خود باعث میشود کارگزاران در فرایند جذب مشتری سهم مناسبی را در این بازار کسب کنند و بازار را از حالت نامتعادل در جذب مشتری و فعالیت کارگزاران خارج گردانند و به تبع آن زمینه رقابتی در خدمات کارگزاران به وجود خواهد آمد و بورس کالای ایران بهعنوان بزرگترین بازار مبادله کالاهای پایهای کشور به گونهای اثربخشتر به فعالیت خود ادامه خواهد داده و به اهداف خود نزدیک خواهد شد.
1-6 روش تحقیق
از نظر دسته بندی تحقیقات برچسب نحوه گردآوری دادهها (روش تحقیق)، این تحقیق را میتوان تحقیق توصیفی دانست. تحقیق توصیفی[3] شامل روشهایی است که هدف آن توصیف کردن شرایط پدیدههای مورد بررسی است. به عبارت دیگر این تحقیق وضع موجود را بررسی میکند و توصیف منظم و نظامدار وضعیت فعلی آن میپردازد و ویژگیها و صفات آن را مطالعه و در صورت لزوم ارتباط بین متغیرها را بررسی میکند.[4]
1-6-1 روشهای جمعآوری اطلاعات
برای گردآوری اطلاعات از دو روش کتابخانهای و روش میدانی استفاده خواهد گردید. عمده بار تحقیق بر روی نظریاتی خواهد بود که از مصرفکنندگان خدمات کارگزاریهای بورس کالای ایران دریافت خواهد شد که برای دریافت این نظرات از پرسشنامههایی که به همین منظور طراحی و بین گروههای مصرفکننده توزیع خواهد شد بهره خواهیم برد. بنابراین برای جمعآوری اطلاعات از روشهای زیر استفاده خواهد شد.
1- مطالعات نظری برای تدوین مباحث تئوریک پایاننامه شامل مطالعه کتب تخصصی، مقالات، مجلات و نشریات حرفهای و تخصصی و وب سایتهای مرتبط و موارد مشابه
2- استفاده از پرسشنامه در روش میدانی برای بهرهگیری از نظرات گروههای مصرفکننده خدمات کارگزاریهای بورس کالای ایران
1-6-2 قلمرو پژوهش
قلمرو این تحقیق موضوع بازاریابی کارگزاریهای بورس کالای ایران است که در مورد شناسایی عوامل مؤثر بر انتخاب یک کارگزاری از کارگزاریهای بورس کالای ایران از طریق گروههای مصرفکننده بحث خواهد شد.
1-6-3 جامعه آماری
جامعه آماری مشتریان فعال در بورس کالای ایران میباشند است و به اختصار همان مشتریان کارگزاری نامیده میشود.
1-6-4 نمونه آماری
از جامعه آماری به روش تصادفی طبقهای اقدام به اخذ نمونه میکنیم. در فصل سوم به طور کامل به حجم محاسبه نمونهگیری اشاره خواهد شد.
1-6-5 روشهای نمونهگیری
نظر به اینکه در این تحقیق، جمعیت جامعه آماری دارای تعداد بسیار زیاد است و پرسش از تمام افراد جامعه پرهزینه، وقتگیر و تقریباً غیرممکن است از روش نمونهگیری استفاده میشود. نمونه برداری تصادفی طبقهای نتایج دقیقتری از نمونهبرداری ساده بهدست میدهند. روشهای مورد نظر برای تجزیهوتحلیل اصلاحات و آزمون فرضیهها در این تحقیق از آمار استنباطی و توصیفی استفاده میکنیم. آمار توصیفی خلاصه برخی اندازهگیریها درخصوص نمونه را ارائه میدهند و آمار استنباطی به ما اجازه میدهد که درباره کل جمعیت آماری بر اساس نتایجی که از نمونه بهدست آمده است قضاوت کنیم و به یک نتیجه کلی برسیم. نظر به اینکه در این تحقیق رابطه بین ساختار ارائه خدمات، کیفیت ارائه خدمات، فرهنگ مشتریگرایی کارگزاریها و انتخاب یک کارگزاری مورد تجزیهوتحلیل قرار میگیرد و به دلیل مقیاس مورد استفاده در پرسشنامه، مقیاس لیکرت[5] است. در آزمون فرضیات نسبتهای مربوط به نظرات موافق با گزینههای مختلف مورد آزمون قرار میگیرد. سطح تعیین شده برای رد یا قبول آزمون فرضیات، سطح 95 درصد در نظر گرفتهشده است.
1-7 تعریف مفاهیم و اصطلاحات
بورس کالا: