1-5-1 فرضیههای فرعی 8
1-6- تعاریف متغیرها و واژه های کلیدی 9
1-6-1 تعاریف نظری………………………………………………………………………………………………………….9
1-6-2 تعاریف عملیاتی……………………………………………………………………………………………………..11
1-7 قلمرو تحقیق……………………………………………………………………………………………………………..12
1-8 مدل مفهومی پژوهش…………………………………………………………………………………………………..12
1-7-ساختار تحقیق 14
فصل دوم: ادبیات تحقیق
2-1- مقدمه 15
2-2 کیفیت زندگی کاری 16
2-3 تاریخچه کیفیت زندگی کاری 19
2-4 برنامههای کیفیت زندگی کاری 20
2-5 اهداف برنامههای کیفیت زندگی کاری 21
2-6-موانع برنامههای کیفیت زندگی کاری 22
2-7- استراتژی و راهبردهای کیفیت زندگی کاری 23
2-8 کیفیت زندگی کاری از دید توریسنهای مدیریت 25
2-8-1 نظریه دلسر 25
2-8-2 نظریه کاست 26
2-8-3 نظریه لوین 27
2-8-4 نظریه لاولر 28
2-8-5 نظریه ملیز 28
2-8-6 نظریه ورتر 29
2-8-7 نظریه والتون 30
2-9- مشتری و رضایتمندی مشتری 31
2-10- مدیریت ارتباط با مشتری 33
2-11- ماهیت مفهوم مدیریت ارتباط با مشتری 39
2-12- انواع مدیریت ارتباط با مشتری 43
2-13- عناصر کلیدی مدیریت ارتباط با مشتری 44
2-14- تحلیل سودآوری مشتری در مقایسه با ارزش دوره عمر مشتری 50
2-15- مفهوم جدید خدمت به مشتری 51
2-16- بانکداری امروزی و جایگاه مدیریت ارتباط با مشتری نظام بانکی 52
2-17- اهداف مدیریت ارتباط با مشتریان 54
2-18- اهداف اصلی اجرای مدیریت روابط مشتریان 57
2-19- مزایای مدیریت ارتباط با مشتریان 57
2-20- مزایای مهم مدیریت ارتباط با مشتری برای بانک ها 59
2-21- دیگر مزایای مدیریت ارتباط با مشتری برای بانک ها 60
2-22-اصول مدیریت ارتباط با مشتری 61
2-23- مدیریت ارتباط یکپارچه با مشتری 62
2-24- روشهای مشتری مداری و بازاریابی آن در بانکداری 63
2-25- نقاط ضعف و قوت مدیریت ارتباط با مشتری در بانک های ایرانی……………………………………. 65
2-26-اقدامات بانکها برای اجرای مدیریت ارتباط با مشتریان…………………………………………………….. 66
2-27- ارزیابی آمادگی موسسات مالی و بانکها برای اجرای تکنیک مدیریت ارتباط با مشتریان ……… 66
2-28- پیشینه پژوهش 68
فصل سوم: روششناسی پژوهش
3-1- مقدمه 102
3-2- روش تحقیق 102
3-3- جامعه آماری،روش نمونهگیری و حجم نمونه 103
3-4- نمونه آماری 103
3-5- ابزار جمعآوری دادهها و اطلاعات….. 104
3-5-1 منابع داده ها…………………………………………………………………………………………………………………..104
3-5-2 ابزار گردآوری داده ها…………………………………………………………………………………………………..104
3-6 آلفای کرونباخ…………………………………………………………………………………………………………………….105
این مطلب را هم بخوانید :
3-7- روش تجزیه و تحلیل دادهها……………………………………………………………………………………………….106
3-8- خلاصه فصل……………………………………………………………………………………………………………………106
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها
4-1- مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………..107
4-2- تحلیل توصیفی جمعیت شناختی داده ها………………………………………………………………………………….108
4-2-1 جنسیت………………………………………………………………………………………………………………….108
4-2-2 توزیع فراوانی بر حسب سن……………………………………………………………………………………..109
4-2-3 سطح تحصیلات……………………………………………………………………………………………………..111
4-2-4 سابقه خدمت………………………………………………………………………………………………………….112
4-3- تحلیل استنباطی دادهها 113
4-3-1- بررسی نرمال بودن توزیع متغیرها 114
4-3-2- بررسی آزمون فرضیه اصلی 115
4-4 یافتههای جانبی تحقیق……………………………………………………………………………………………………..124
4-3-1 آزمون تحلیل همبستگی……………………………………………………………………………………………124
فصل پنجم: بحث و نتیجهگیری
5-1- مقدمه. 136
5-2- نتایج و دستاوردهای حاصل از تحقیق 136
5-2-1- فرضیهی اصلی 136
5-2-2- فرضیهی اول 137
5-2-3- فرضیهی دوم 138
5-2-4- فرضیهی سوم 138
5-2-5- فرضیهی چهارم 139
5-2-6- فرضیهی پنجم 139
5-2-7- فرضیهی ششم 140
5-2-8- فرضیهی هفتم 141
5-2-9- فرضیهی هشتم 141
5-3- پیشنهادات برای مدیران 142
5-4- پیشنهادهایی برای محققان آینده 145
5-5- محدودیتهای تحقیق.. 145
منابع و مآخذ
منابع فارسی 147
منابع لاتین 151
ضمائم و پیوست……………………………………………………………………………………………………….160
چکیده
هدف این تحقیق « تعیین رابطه بین کیفیت زندگی کاری و مدیریت ارتباط با مشتری شعب بانک ملت استان قم » میباشد. روش تحقیق مورد استفاده در این تحقیق، توصیفی و از نوع همبستگی- کاربردی بوده است. جامعه آماری این تحقیق شامل کلیه کارکنان بانک ملت میباشد که تعداد 217 نفر کارکنان به عنوان نمونه انتخاب و پرسشنامه توزیع شد. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه استاندارد بوده که روایی آن را اساتید متخصص تأیید کرده و پایایی آن با استفاده از آلفای کرونباخ 0.87 بدست آمده است که نشانگر تائید پایایی پرسشنامه مورد نظر میباشد. نهایتاً مجموعه دادهها به کمک نرمافزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفت. نتایج پژوهش نشان دادند که بین ابعاد کیفیت زندگی کاری و مدیریت ارتباط با مشتری رابطه مثبت و معنادار وجود دارد
واژگان کلیدی: کیفیت زندگی کاری، مدیریت ارتباط با مشتری
فصل اول
کلیات تحقیق
1– 1 مقدمه
کیفیت زندگی کاری، نمایانگر نوعی فرهنگ سازمانی و شیوه مدیریت است که کارکنان براساس آن احساس مالکیت، خودگردانی، مسئولیت و عزتنفس میکنند. سازمانهائی که بر کیفیت زندگی کاری کارکنانشان تأکید میورزند از اثربخشی سازمانی بیشتری برخوردارند، خستگی ملالتآور کار از طریق ایجاد تنوع بیشتر در کار کاهش یافته و با ایجاد طیفی از مهارتها در درون کارکنان باعث افزایش توان انجام کار در آنها میشود. در واقع توجه به کیفیت زندگی کاری بهطور معمول یعنی تأکید بر روشهائی که سازمان را دگرگون میسازد تا رضایت شغلی و بهرهوری کارکنان را افزایش دهد، مشارکت در کار و عملکرد آنان را فزونی بخشد، فشار عصبی، ترک خدمت و غیبت را کاهش دهد، نهایتاً همگی اینها تلاشهائی تلقی میشود که به ایجاد یک کار پرمعنادارتر و رضایتبخشتر منتهی میشود.
سودمندترین و مناسبترین استراتژی برای بانکها مشتری مداری است. سیستم مدیریت روابط با مشتری میتواند کمک کند تا مشتریان موجود حفظ شوند و مشتریان جدیدی جذب شوند. در نظام بانکی، مشتریان محور اصلی بوده و در واقع همه کارها برای طلب رضایت، توجه و جذب آنهاست. اهداف مشتری باید در راهبرد مدیریت روابط با مشتری تحقق یابد. مدیریت روابط با مشتری (CRM) مسئولیتپذیری هر کسب و کاری است. بانکداری امروز شیوههای نو، بازاریابی و مشتری مداری موثر، ارائه تکنولوژیهای نو، سرویسدهی و خدمات مورد نظر مشتری را میطلبد که هر بانکی در این امور موفقتر عمل کند در بازار رقابتی موجب جذب منابع بالا و ماندگاری منابع و در نتیجه دوام و بقای دائمی آن بانک با بهرهوری بالا خواهد شد(شفیع جنگلی، 1392).
در فصل اول این تحقیق کلیات تحقیق تشریح می گردد. در ابتدا تاریخچه مطالعاتی موضوع پژوهش به طور مختصر بیان می شود و سپس مطالبی در خصوص بیان کلی مسئله و اهمیت آن آورده شده است. در ادامه، فرضیه های تحقیق، اهداف و قلمرو تحقیق معرفی شده و در پایان برخی از اصطلاحات کاربردی در این پژوهش تعریف می شوند.
1-2 بیان مسأله
موفقیت در هرسازمانی بستگی به تخصیص مناسب ابزار،تجهیزات،پول،مواد خام ومنابع انسانی آن سازمان در برنامه های آن دارد و این امر درصورتی امکان پذیر خواهد بود که این سازمان ها بتوانند مهارت ها،توانایی ها و خصوصیات فردی و جمعی کارکنان خود را در راستای اهداف سازمان بکار گیرند.دانشگاه ها،انجمن های علمی و ادبی،نهادهای دولتی و…سازمان هستند وهمه آنها دارای مشخصه های مشترکی از قبیل دارا بودن منابع انسانی می باشند(دباغ و همکاران، 1392).
امروزه در سازمان ها توجه به منابع انسانی از ابعاد مختلف مدنظر قرار گرفته است.آموزش وارتقاء سطح توانایی ها و مهارت ها،کیفیت زندگی کاری[1]،حفظ انگیزش واخلاق کاری،مدیریت ارتباط با مشتری،رضایت شغلی،ارتقاء وشیوه های پاداش دهی و موارد مشابه آن به موضوعات مهم وجاری تبدیل شده است(احمدی رنانی، 1389).
امروزه در مدیریت معاصر مفهوم کیفیت زندگی کاری به موضوع اجتماعی عمده ای در سراسر دنیا مبدل شده است.درحالیکه در دهه های گذشته فقط بر زندگی شخصی(غیرکاری) تاکید می شد.طرفداران نظریه کیفیت زندگی کاری در جستجوی نظام های جدیدی برای کمک به کارکنان هستند تا آنها بتوانند بین زندگی کاری و زندگی شخصی خود تعادل برقرار کنند(شیرآشیانی، 1392).
ازطرف دیگر نیل به زندگی شغلی باکیفیت،مستلزم کوشش هایی منظم از سوی سازمان است که به کارکنان فرصت های بیشتر برکارشان وتشریک مساعی در اثربخشی کل سازمان می دهد.به این ترتیب هرسازمانی بابهره وری و کارآیی مطلوب وموثر،درجستجوی راه ایی است تاکارکنان را به درجه ای از توانایی برساند که هوشمندی خود را بکار کیرند،که این امر بوسیله کیفیت زندگی کاری مناسب یعنی مشارکت وسهیم کردن بیشتر کارکنان در فرآیند تصمیم گیری صورت می گیرد.کیفیت زندگی کاری نمایانگر نوعی فرهنگ سازمان یا شیوه های مدیریت است که کارکنان براساس آن احساس مالکیت خودگردان،مسئولیت و عزت نفس می کنند(جلیل پور و همکاران، 1392).
موضوع کیفیت زندگی کاری و رابطه آن با مدیریت ارتباط با مشتری دراین تحقیق مورد بررسی است،مدیریت ارتباط با مشتری به همه فرآیندهایی اطلاق می شود که سازمان برای شناسایی،انتخاب،ترغیب،گسترش،حفظ وخدمت به مشتری به کار می گیرد.
مدیریت ارتباط با مشتری[2] یک استراتژی است که برای کسب آگاهی بیشتر درمورد نیازها و رفتار مشتریان برای ارتباط بیشتر با آنان استفاده می شود.روابط خوب با مشتری رمز موفقیت در فرآیندهای سازمانی است.بخشی ازاستراتژی یک سازمان جهت شناسایی مشتری ها،راضی نگه داشتن آنها وتبدیل آنها به مشتری دائمی می باشد.همچنین CRM درراستای مدیریت ارتباط با مشتری با سازمان و به منظور به حداکثر رساندن ارزش هر مشتری،سازمان را یاری می نماید.وظیفه اصلی CRM تسهیل در برقراری ارتباط مشتری با سازمان،بدون محدودیت زمانی،مکانی و ملیتی می باشد به نحوی که مشتری احساس نماید با سازمان واحدی در تماس می باشد،که اورا می شناسد وبرایاو ارزش قائل است،نیازهای اورا با سرعت و آسان ترین روش ارتباطی مرتفع می نماید(حکاک و همکاران، 1391).
بنابراین پی بردن به عوامل موثر ومرتبط با مدیریت ارتباط با مشتری دارای اهمیت زیادی است،زیرا برنامه کیفیت زندگی کاری شامل هرگونه بهبود ارتباط با مشتری است که حامی رشد و تعالی سازمان می باشد.لذا نظام ارزشی کیفیت زندگی کاری و مدیریت ارتباط با مشتری را به عنوان مهم ترین متغیر در مطالعه مدیریت راهبردی مورد توجه قرار می دهد.به این معنی که برآورده نمودن نیازهای مشتریان به بهسازی و کارآیی بلندمدت سازمان منجر خداهد شد(الوندی و کریمی، 1388).
لذا در این پژوهش، به بررسی رابطه کیفیت زندگی کاری و مدیریت ارتباط با مشتری در شعب بانک ملت استان قم خواهیم پرداخت؟
1-3 اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
نیروی انسانی شاغل در سازمان با قابلیت ها و توانمندی های بالقوه خود چنانچه به خوبی مورد توجه قرار گیرد، نقش مهم و حساسی را در راستای رضایت مندی مشتری از سازمان ایفا خواهد نمود.
در این مسیر، تکنیکها و روشهای مختلف بهبود کیفیت زندگی کاری[3] می تواند مفید واقع شود. استفاده از تکنیکها و روشهای مختلف بهبود کیفیت زندگی کاری هنگامی با موفقیت توام است که با شناخت دقیق همراه باشد و بتوان عملا آنها را مورد استفاده قرار داد و در در عرصه سازمان از آنها بهره جست(چوبینه و همکاران، 1392).
اولین دلیل اهمیت کیفیت زندگی کاری از این جهت است که در مباحث مدیریتی از اصطلاحی به نام کیفیت زندگی کاری سخن می گویند.منظور ازاین اصطلاح آنست که یک سوم زندگی هر کارمند در محیط کار او چگونه می گذرد؟ویا به بیان دیگر تلقی او از محیطی که در آن فعالیت می کند چیست؟وآن را به چه صفاتی می شناسد واین دلیل اهمیت کیفیت زندگی کاری از این جهت است که نیروی انسانی کمیاب ترین و گران ترین سرمایه هر نوع سازمان محسوب می شود و توسعه و پیشرفت و بهره وری هر سازمانی منوط به تلاش و کوشش نیروهای آن سازمان می باشد.
دلیل دیگر اهمیت موضوع ازاین جهت می باشد که عدم توجه دقیق و کافی به کیفیت زندگی کاری،باعث هدر رفتن سرمایه،تلف شدن وقت و انرژی زیاد در کشور خواهد شد(دباغ و همکاران، 1392).
همچنین مدیریت ارتباط با مشتری[4]، به عنوان یک ضرورت راهبردی در تمامی سازمان هاست که اجرای مؤثر آن می تواند افزایش رضایت مشتری، وفاداری و جذب آنها و در نتیجه فروش بیشتر و تکرار خرید را به دنبال داشته باشد(رودساز و همکاران، 1392)
تقریبا در همه صنایع و همه نقاط جهان، سازمان های پیشرو برای راهبردهای مشتری محور سرمایه گذاری می کنند. سازمان هایی که زودتر ا بقیه ارزش مدیریت ارتباط با مشتری در افزایش خیره کننده درآمد، بهره وری و رضایت مشتری را فهمیده اند، مزیت برتری را نسبت به رقبای خود دارند.
هر مشتری ارزش جداگانه ای برای سازمان دارد و مدیریت ارتباط با مشتری می تواند به بخش بندی مشتریان موجود براساس ارزشی که برای سازمان دارند کمک کند. با تمام این تمام نفاسیر، تعداد اندکی از سازمان ها قادرندCRM برای درک مشتریانشان استفاده کنند(شفیع جنگلی، 1392).
لذا تعیین میزان رابطه کیفیت زندگی کاری و مدیریت ارتباط با مشتری از اهمین زیادی برخوردار بوده و میتواند موجبات اثربخشی و کارآیی سازمان را فراهم کند.
با توجه به اینکه تاکنون تحقیقی در رابطه با ارتباط کیفیت زندگی کاری با مدیریت ارتباط با مشتری در بانک ملت انجام نگرفته است لذا در تحقیق سعی می شود به بررسی کیفیت زندگی کاری بر اساس هشت متغییر ذکر شده در مدل والتون پرداخته شود و سپس ارتباط این عوامل با مدیریت ارتباط با مشتری مورد سنجش قرار گیرد.
1-4 اهداف تحقیق
1-4-1 هدف اصلی
تعیین رابطه بین کیفیت زندگی کاری و مدیریت ارتباط با مشتری شعب بانک ملت استان قم
1-4-2 اهداف فرعی
1-5 فرضیات تحقیق
1-5-1 فرضیه اصلی
بین کیفیت زندگی کاری و مدیریت ارتباط با مشتری شعب بانک ملت استان قم رابطه وجود دارد.
1-5-2 فرضیات فرعی
1-6 تعاریف متغیرها و واژههای کلیدی
1-6-1تعاریف نظری
1-6-1-1مدیریت ارتباط با مشتری (CRM)
مدیریت ارتباط با مشتری مجموعه ای از روش ها و ابزار هایی است که به یک شرکت کمک می کند تا روابط مشتری را در یک روش سازمان یافته مدیریت کند.(لاوسون بودی و لیم آیم[5]،2004).
مدیریت ارتباط با مشتری یک استراتژی است برای کسب آگاهی بیشتر درمورد نیازها و رفتار مشتریان برای ارتباط بیشتر با آنان استفاده می شود.تسهیل در ارتباط با مشتریان سازمان بدون محدودیت مکانی و زمانی و ملیت باشد،به نحوی که مشتری احساس نماید که با سازمان واحدی در تماس می باشد که او را می شناسد وبرای او او ارزش قائل است ونیازهای او را باسرعت وآسان ترین روش ارتباطی مرتفع می سازد(حکاک و همکاران، 1391).
با توجه به تعاریف فوق و اهمیت مدیریت ارتباط با مشتری در سازمانها با اجرای اصل 44 قانون اساسی بانک ملت به جمع بانکهای خصوصی پیوسته است و درحال گذر از مرحله محصول مداری به مرحله مشتری مداری می باشد و سنگ بنای موفقیت سازمانها نحوه ارتباط با مشتری است و در جامعه آماری جهت ارتباط با مشتری باید عواملی چون کیفیت زندگی از طریق مدل مفهومی والتون مورد بررسی قرار گیرد و نتایج حاصله جهت پیشبرد اهداف بانک بسیار مهم و ضروری است .
1-6-1-2کیفیت زندگی کاری براساس مدل والتون
والتون هشت متغیر را بعنوان هدف ارتقاء کیفیت زندگی کاری مورد توجه قرار می دهد که به شرح ذیل می باشد :
1-جبران خدمت منصفانه و کافی
2-شرایط کار سالم و ایمن
3-امکان گسترش و استفاده از ظرفیتهای انسان
4-امکان امنیت و رشد دائمی
5-انسجام اجتماعی در سازمان کاری
6-اعتقاد به لزوم حاکمیت قانون
7-نقش متعادل کار
1-5- سوالات تحقیق 5
1-6- فرضیات تحقیق 6
1-7- مدل تحقیق 6
1-8- روش تحقیق 7
1-8-1- نوع تحقیق 8
1-8-2- ابزارها و شیوه گردآوری اطلاعات 8
1-9- قلمرو تحقیق 8
1-10- جامعه و نمونه آماری 8
1-11- شیوه تجزیه و تحلیل دادهها 9
1-12- متغیّرهای تحقیق و تعریف عملیاتی آنها 9
1-13- ساختار تحقیق 10
فصل دوم: مروری بر ادبیات موضوع
2-1- مقدمه 12
2-2- مبانی نظری تحقیق 12
2-2-1- دلایل رویآوری به عرضه عمومی 13
2-2-2- کاهش عملکرد شرکتهای IPO 18
2-3- پیشینه تجربی تحقیق 21
2-3-1- مطالعات خارجی 22
2-3-2- مطالعات داخلی 39
2-4- جمعبندی فصل دوم 40
فصل سوم: روششناسی تحقیق
3-1- مقدمه 45
3-2- فرضیات تحقیق 45
3-3- مدل تحقیق 45
3-4- روش تحقیق 46
3-5- جامعه آماری 47
3-5-1- نمونه مورد مطالعه در بازهی زمانی مورد نظر 47
3-5-2- کالبدشکافی اقتصادی بازهی زمانی مورد نظر 47
3-6- ابزارها و شیوه جمعآوری اطلاعات 49
3-7- متغیّرهای تحقیق 49
3-8- روش آماری تجزیه و تحلیل دادهها 50
3-9- جمعبندی فصل سوم 54
فصل چهارم: یافتههای تحقیق
4-1- مقدمه 56
4-2- بررسی جامعهی آماری و توزیع فراوانی متغیّرها 56
4-2-1- عملکرد مالی آتی شرکت 56
4-2-2- سرمایه اولیه 58
4-2-3- سوددهی اولیه 59
4-2-4- اندازه شرکت 60
4-2-5- سن شرکت 61
4-2-6- اهرم مالی 62
4-2-7- زیرقیمت بودن 63
4-2-8- زمان ورود (بازار داغ) 65
4-2-9- درصد عرضه اولیه 67
4-2-10- حجم عرضه اولیه 68
4-2-11- فاصله زمانی پذیرش و عرضه 69
4-3- بررسی جامعهی آماری و آمارههای توصیفی متغیّرها 71
4-3-1- میانگین متغیّرها به تفکیک زیربازهها 71
4-3-2- انحرافمعیار متغیّرها به تفکیک زیربازهها 71
4-3-3- بیشینهی متغیّرها به تفکیک زیربازهها 72
4-3-4- کمینهی متغیّرها به تفکیک زیربازهها 73
4-3-5- جمعبندی بررسی جامعهی آماری با توجّه به شرایط عمومی بازار 73
4-4- بررسی استواری متغیّرهای پژوهش 74
4-5- اجرای مدل رگرسیون و آزمون فرضیات 77
4-5-1- اجرای مدل رگرسیون و آزمون فرضیات در بازهی اول 77
4-5-2- اجرای مدل رگرسیون و آزمون فرضیات در بازهی دوم 79
این مطلب را هم بخوانید :
4-5-3- اجرای مدل رگرسیون و آزمون فرضیات در کلّ بازه 80
4-5-4- جمعبندی فصل چهارم 82
فصل پنجم: جمعبندی، نتیجهگیری و ارائه پیشنهادها
5-1- مقدمه 84
5-2- مروری بر چارچوب کلی تحقیق 84
5-3- یافتههای تحقیق 85
5-3-1- یافتههای حاصل از بررسی جامعهی آماری و شرایط عمومی بازار 86
5-3-2- یافتههای حاصل از بررسی استواری متغیّرها 87
5-3-3- یافتههای حاصل از تحلیلهای چندمتغیّره و آزمون فرضیات 87
5-4- نتیجهگیری و پیشنهادهای تحقیق 92
5-4-1- پیشنهادهای کاربردی 92
5-4-2- پیشنهاد برای تحقیقات آتی 94
5-5- محدودیتهای تحقیق 95
منابع و مآخذ
منابع فارسی ………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 97
منابع انگلیسی ……………………………………………………………………………………………………………………………………….. 98
پیوستها
پیوست 1 (نمونه آماری مورد مطالعه)…………………………..…………………………………………………………………………….104
پیوست 2 (خروجیهای نرمافزار Eviews V.7)………………………………………………………………………………………….109
عنوان صفحه
جدول 1-1- متغیّرهای تحقیق، تعریف عملیاتی و پشتوانه تجربی تعریف آنها 9
جدول 2-1- دلایل رویآوری به عرضه عمومی در پیشینه پژوهش 41
جدول 2-2- مهمترین یافتههای تجربی مرتبط با عملکرد IPOها و عوامل تأثیرگذار 42
جدول 3-1- متغیّرهای تحقیق 49
جدول 4-1- توزیع فراوانی عملکرد مالی آتی شرکتها 57
جدول 4-2- توزیع فراوانی مربوط به میزان سرمایه اولیه شرکتها 58
جدول 4-3- توزیع فراوانی مربوط به میزان سوددهی اولیه شرکتها 59
جدول 4-4- توزیع فراوانی مربوط به اندازه شرکتها 60
جدول 4-5- توزیع فراوانی مربوط به میزان سن شرکتها 61
جدول 4-6- توزیع فراوانی مربوط به میزان اهرم مالی شرکتها 63
جدول 4-7- توزیع فراوانی مربوط به میزان زیرقیمت بودن سهام شرکتها 64
جدول 4-8- توزیع فراوانی مربوط به تعداد IPOها در هر سال 65
جدول 4-9- تعیین نوع بازار در طول بازهی زمانی 66
جدول 4-10- توزیع فراوانی مربوط به درصد عرضه اولیه سهام شرکتها 67
جدول 4-11- توزیع فراوانی مربوط به حجم عرضه اولیه سهام شرکتها 68
جدول 4-12- توزیع فراوانی مربوط به فاصله زمانی پذیرش و عرضه شرکتها 69
جدول 4-13- بررسی فاصله زمانی پذیرش و عرضه در بازارهای مختلف 70
جدول 4-14- بررسی میانگین متغیّرها به تفکیک زیربازهها 71
جدول 4-15- بررسی انحراف معیار متغیّرها به تفکیک زیربازهها 72
جدول 4-16- بررسی بیشینهی متغیّرها به تفکیک زیربازهها 72
جدول 4-17- بررسی کمینه متغیّرها به تفکیک زیربازهها 73
جدول 4-18- نتایج حاصل از تحلیل دو متغیّرهی سه متغیّر انتخابی 75
جدول 4-19- تعیین حدود مجانبی بالا و پایین ضرایب متغیّرها 76
جدول 4-20- نتایج حاصل از بررسی استواری متغیّرها 76
جدول 4-21- رتبهبندی استواری متغیّرهای مستقل 77
جدول 4-22- نتایج اجرای مدل رگرسیون در بازهی اول 78
جدول 4-23- نتایج آزمون فرضیات در بازهی اول 78
جدول 4-24- نتایج اجرای مدل رگرسیون در بازهی دوم 79
جدول 4-25- نتایج آزمون فرضیات در بازهی دوم 80
جدول 4-26- نتایج اجرای مدل رگرسیون در کلّ بازه 80
جدول 4-27- نتایج آزمون فرضیات در کلّ بازه 81
جدول 5-1- لیست متغیّرهای استوار و رتبهبندی آنها 87
عنوان صفحه
شکل 1-1- مدل مفهومی تحقیق 7
شکل 3-1- مدل تحقیق 46
شکل 4-1- توزیع فراوانی عملکرد مالی آتی شرکتها 58
شکل 4-2- توزیع فراوانی مربوط به میزان سرمایه اولیه شرکتها 59
شکل 4-3- توزیع فراوانی مربوط به میزان سوددهی اولیه شرکتها 60
شکل 4-4- توزیع فراوانی مربوط به اندازه شرکتها 61
شکل 4-5- توزیع فراوانی مربوط به میزان سن شرکتها 62
شکل 4-6- توزیع فراوانی مربوط به میزان اهرم مالی شرکتها 63
شکل 4-7- توزیع فراوانی مربوط به میزان زیرقیمت بودن سهام شرکتها 64
شکل 4-8- توزیع فراوانی مربوط به تعداد IPOها در هر سال 66
شکل 4-9- توزیع فراوانی مربوط به درصد عرضه اولیه سهام شرکتها 68
شکل 4-10- توزیع فراوانی مربوط به حجم عرضه اولیه سهام شرکتها 69
شکل 4-11- توزیع فراوانی مربوط به فاصله زمانی پذیرش و عرضه شرکتها 70
شکل 6-2- اجرای مدل رگرسیون (کلّ بازه) 109
شکل 6-3- اجرای مدل رگرسیون (بازهی اول) 110
شکل 6-4- اجرای مدل رگرسیون (بازهی دوم) 111
شکل 6-5- رگرسیون دو متغیّره (سرمایه اولیه- عملکرد مالی آتی) 112
شکل 6-6- رگرسیون دو متغیّره (حجم عرضه-عملکرد مالی آتی) 113
شکل 6-7- رگرسیون دو متغیّره (سن شرکت-عملکرد مالی آتی) 114
شکل 6-8- رگرسیون دو متغیّره (سوددهی اولیه-عملکرد مالی آتی) 115
شکل 6-9- رگرسیون دو متغیّره (اندازه شرکت-عملکرد مالی آتی) 116
شکل 6-10- رگرسیون دو متغیّره (اهرم مالی-عملکرد مالی آتی) 117
شکل 6-11- رگرسیون دو متغیّره (زیرقیمت بودن-عملکرد مالی آتی) 118
شکل 6-12- رگرسیون دو متغیّره (درصد عرضه اولیه-عملکرد مالی آتی) 119
شکل 6-13- رگرسیون دو متغیّره (فاصله زمانی پذیرش و عرضه-عملکرد مالی آتی) 120
شکل 6-14- رگرسیون دو متغیّره (زمان ورود-عملکرد مالی آتی) 121
عرضهی عمومی اولیه[1](IPO)، به اولین عرضهی سهام شرکت در دوران فعالیتش اطلاق میگردد. به عبارت دیگر،IPO را میتوان به صورت نخستین فروش سهام، توسط شرکت خصوصی به عموم و قرارگیری بر فهرست بازار سهام[2] تعریف نمود (روسن و همکاران[3]، 2005).
عرضه عمومی، فرآیندی پیچیده و وقتگیر است که در آن افراد بسیاری درگیر هستند. زمانیکه شرکت تصمیم به اجرایIPO میگیرد، لازم است مشاوران حرفهایی را برای خود مشخص نماید تا شرکت را در فرآیند پذیرهنویسی یاری رسانند. متخصصان و سازمانهایی که شرکت را برای آماده شدن اجرای IPO یاری میکنند، عبارتانداز:
شرکتها به دلایل متفاوتی ممکن است IPO را اجرا نمایند. به طور مثال، شرکتهای در حال رشد، برای گسترش خود ممکن است به IPO نیاز داشتهباشند. اگر منابع داخلی مانند درآمدهای دریافتی، یا خانواده و دوستان، یا منابع خارجی مانند وام بانکها یا قرضههای خصوصی در دسترس نباشند، و یا سرمایهی کافی را فراهم نیاورند، آنگاه معمولاً متداولترین گزینه برای شرکتهایی که به دنبال پول و سرمایه بیشتر هستند، اجرای IPO است (خورشد[9]، 2011).
تصمیم به اجرای نخستین عرضه عمومی یکی از مهمترین تصمیمات صاحبان و مدیران یک شرکت میباشد که شامل تغییرات چشمگیر بوده و فرصتهای جدیدی را برای آینده کسبوکار خلق میکند. از آن پس، شرکت تنها وابسته به تعداد محدودی منابع مالی نبوده و قدرت مذاکره[10] بالاتری خواهدداشت. در کل، وضعیت نقدینگی[11] شرکت پس از عمومی شدن به دلیل محدودیتهای مالی کمتر، بهبود خواهدیافت.
در خلال IPO، شرکت میتواند سرمایهی خود را برای رفع نیازهای حال و آینده، افزایش دهد. قسمتی از این سرمایه میتواند برای بازپرداخت وامهایی که موعد آنها نزدیک است استفاده گردد. بهعلاوه، بعد از اتمام و تکمیل IPO شرکتها میتوانند در آینده، سرمایهی خود را با عرضه کردن فصلی اوراق[12] افزایش دهند. ثالثاً، شرکتی که IPO را اجرا کرده است میتواند انتظار داشتهباشد که راحتتر در بازار قرض بگیرد، چراکه شفافیت قابل توجّهی در امور کسبوکار شرکت به وجود آمدهاست.
همچنین، منافع استراتژیک زیادی وجود دارد که به دنبال تکمیل IPO اتفاق میافتد. وقتی شرکتی عمومی میشود، اعتبار و شفافیتش ارتقا مییابد، بنابراین شرکت در مقابل رقبای دیگری که این قابلیت را نداشتهاند دارای مزیت رقابتی بسیار مهمی میگردد. وقتی یک شرکت خصوصی است، عملیات آن معمولاً توسط سرمایه محدود مشخصی، محدود میگردد، چرا که بسیاری از سرمایهگذاران بالقوه از وجود شرکت مطلع نیستند. عمومی شدن باعث میگردد شرکتها در اکتساب[13] بالقوه، بهتر ارزشگذاری شده و مورد توجّه واقع شوند. عمومیشدن برای بنیانگذاران شرکتها نیز منافعی بهدنبال دارد. یک فهرست عمومی، فرصت مناسبی را برای مالک ایجاد مینماید تا تعدادی از سهام خود را در شرکت به فروش برساند، بهطوری که مقداری از سرمایه کسب کار به این طریق جبران گردد (خورشد، 2011(.
در کنار تمامی مزایایی که عرضه به عموم برای شرکتها به دنبال دارد، این فرآیند خالی از عیب نیست. عمومی شدن فرآیند پُرهزینهای محسوب میشود و نه تنها شامل هزینههای مستقیم ناشی از IPO میباشد، بلکه هزینههای مستمری در آینده به همراه خواهدداشت. هنگامی که شرکتها IPO را اجرا میکنند، ملزم هستند خود را با قوانین معینی در مورد شفافسازی اطلاعات تطبیق دهند. جنبههای مدیریت نظیر ساختار هیئت مدیره، پاداش مجریان و توافقات داخلی تحت بررسی عام در میآید. بهعلاوه، شرکتهای فهرست شده، ملزم به پایبندی ادامه وظایفی هستند که برای آنها مشخص شدهاست؛ به گونهای که باید اطلاعات و گزارشهای ترتیبی از کار خود را توسط تنظیمکنندگان مالی به بازار بورس ارائه نمایند. تمامی اینها، به هزینه و زمان نیاز دارد و بهعلاوه، اطلاعات استراتژیکی را در اختیار شرکتهای رقیب قرار میدهد، ازاینرو هیچگاه تضمینکننده موفقیت یک شرکت نبوده و درک چگونگی اجرای این فرآیند، بسیار ضروری است (خورشد،2011).
حجم قابل توجّهی از مطالعات، بیانگر این مطلب است که شرکتها پس از اجرای IPO با کاهش عملکرد روبهرو میشوند. جین و کینی[14](1994) در مطالعهی جامع خود، بیان کردند که شرکتها پس از اجرای نخستین عرضه عمومی با کاهش شدید عملکرد مواجه شدهاند و مطالعات بعدی بسیاری، این موضوع را تأیید کردند. با توجّه به لزوم عمومیشدن و استفاده از منافع آن، این امر نگرانیهای زیادی را برانگیخته است و شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر اجرای موفقیتآمیز IPO، ضروری به نظر میرسد. با توجّه به کمبود مطالعات داخلی در این زمینه و اهمیّت موضوع، در پژوهش حاضر، به دنبال شناسایی این عوامل و اولویتبندی آنها میباشیم. متغیّرهای مستقلی که با توجّه به ادبیات موضوع در نظر گرفته شدهاند عبارتند از: ویژگیهای مالی و اقتصادی شامل سرمایه اولیه[15]، سوددهی اولیه[16]، اندازه شرکت[17]، سن شرکت[18]، اهرم مالی[19] و ویژگیهای مالکیت و بازار شامل زیر قیمت بودن[20]، زمان ورود(بازار داغ[21])، درصد عرضه اولیه[22]، حجم عرضه اولیه[23] و فاصله زمانی پذیرش و عرضه[24]. متغیّر وابسته، عملکرد مالی آتی شرکت[25] (پس از گذشت سه سال از اجرای IPO) میباشد که توسط معیار بازگشت سرمایه[26] (ROE)، سنجیده میشود. همچنین با توجّه به شرایط عمومی بازار( با درنظرگرفتن درآمدهای نفی، مخارج دولت، نرخ رشد نقدینگی، نرخ ارز، نرخ تورم، رشد اقتصادی و شاخص قیمت بورس)، بازهی مورد مطالعه، به دو زیربازه جداگانه تقسیمبندی شدهاست که به صورت مجزا مورد مطالعه قرارگرفتهاند. در نهایت، به بررسی استواری متغیّرها و آزمون فرضیات در هر زیربازه و در کلّ بازه، پرداخته شدهاست.
مطالعات بسیاری در زمینهی عرضه عمومی اولیه صورت گرفته و جنبههای مختلفی از آن مورد بررسی قرار گرفتهاست. یک موضوع مهم در ارتباط با IPOها، مسأله کاهش عملکرد است و مطالعات نشان دادهاست که شواهد بسیاری وجود دارند که عرضههای عمومی اولیه با این مسأله مواجه میشوند. از طرفی، منافع استراتژیک IPO و انگیزههای بسیاری که برای عمومیشدن وجود دارد، نیاز به شناخت دقیق این فرآیند، انگیزههای آن و عوامل کلیدی مؤثر بر آن را ضروری ساختهاست.
با توجّه به اهمیت استراتژیک عمومیشدن، هدف این پژوهش مطالعهی انگیزههای عمومی شدن، بررسی عواملی که میتوانند بر نتیجهی آن تأثیرگذار باشند و اولویتبندی این عوامل میباشد.
تحقیق حاضر درصدد پاسخ به پرسشهای زیر است:
با درنظرگرفتن استواری هر کدام از ده متغیّر مورد بررسی، فرضیات زیر در هر زیربازه و درکل بازه، قابل تحقیق است:
فرضیه۱) سرمایه اولیه، تأثیر مثبت و معناداری بر روی عملکرد مالی آتی شرکت دارد.
فرضیه۲) سوددهی اولیه، تأثیر مثبت و معناداری بر روی عملکرد مالی آتی شرکت دارد.
فرضیه۳) اندازه شرکت، تأثیر مثبت و معناداری بر روی عملکرد مالی آتی شرکت دارد.
فرضیه۴) سن شرکت، تأثیر مثبت و معناداری بر روی عملکرد مالی آتی شرکت دارد.
فرضیه۵) اهرم مالی، تأثیر منفی و معناداری بر روی عملکرد مالی آتی شرکت دارد.
فرضیه6) زیرقیمت بودن، تأثیر مثبت و معناداری بر روی عملکرد مالی آتی شرکت دارد.
فرضیه7) زمان ورود (بازار داغ)، تأثیر منفی و معناداری بر عملکرد مالی آتی شرکت دارد.
فرضیه8) درصد عرضه اولیه، تأثیر مثبت و معناداری بر روی عملکرد مالی آتی شرکت دارد.
فرضیه9) حجم عرضه اولیه، تأثیر مثبت و معناداری بر روی عملکرد مالی آتی شرکت دارد.
فرضیه10) فاصله زمانی پذیرش و عرضه، تأثیر منفی و معناداری بر روی عملکرد مالی آتی شرکت دارد.
پس از مرور اجمالی پیشینهی تحقیق حاضر و بررسی تأثیر عوامل مختلف در اجرای موفقیتآمیز IPO و با مدّ نظر قراردادن مطالعات و مدلهای مختلف عملکرد مالی آتی شرکتها پس از عرضه عمومی اولیه، خصوصاً مطالعات (جین و کینی (1994)، ریتر[27] (1995)، هبیب و لجنگکویست[28] (2001)، لوگران و ریتر[29] (2004)، باتلر و همکاران[30] (2009)، ون و کائو[31] (2013)) و نیز با در نظر گرفتن فرضیات پژوهش، مدل مفهومی شکل ۱-1 پیشنهاد میگردد.
(برگرفته از: جین و کینی (1994)، ریتر (1995)، هبیب و لجنگکویست (2001)، لوگران و ریتر (2004)، باتلر و همکاران (2009)، ون و کائو (2013))
چکیده
در دنیای مدرن امروزی که رقابت و کسب مزیت رقابتی پایه و اساس همه تصمیم گیری ها و برنامهریزیهاست، صادرات و تجارت خارجی یک امر بسیار مهم و ضروری برای رسیدن به مزیت رقابتی است که اقتصاد همه کشورها را تحت تاثیر قرار می دهد. با پیشرفت علم و تکنولوژی و کم شدن فاصله بین ملت ها، بسیاری از موانع سنتی ارتباطات از میان رفته و شرایط برای یک اقتصاد جهانی بیش از پیش فراهم شده است. در یک چنین اقتصاد رقابتی طبعاً کشورهایی موفق تر خواهند بود که بتوانند نقاط قوت خود را تقویت کرده و به تولید و صادرات محصولات مختلف به صورتی کاراتر نسبت به سایر رقبا اقدام کنند. کشور ایران نیز جهت توسعه هر چه بیشتر و رسیدن به اهداف برنامه های توسعه ای، نیاز به شناسایی نقاط قوت و ضعف خود در صادرات محصولات مختلف دارد.
پژوهش حاضر با هدف شناسایی،رتبه بندی، بررسی و تعیین اهمیت موانع توسعه صادرات شرکت های هلدینگ انجام گرفت. در این پژوهش وضعیت شرکت هلدینگ توکا فولاد از نظر صادرات به بازارهای جهانی بر پایه مدل الماس رقابتی ملی پورتر مورد مطالعه و بررسی قرار گرفت.
این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر شیوهی پژوهش، توصیفی- پیمایشی است؛ پرسشنامهی مورد استفاده از نوع محقق ساخته بوده که پایایی آن 822/0 است و روایی آن از نظر محتوا مورد تأیید واقع شده است. جامعه آماری این تحقیق متشکل از مدیران ارشد شرکت هلدینگ توکا فولاد و شرکت های زیر مجموعه و اعضا هیات مدیره این شرکت ها می باشد. روش نمونه گیری استفاده شده، نمونه گیری تصادفی ساده است
وحجم نمونه 62نفر می باشد. در این پژوهش ازآزمون دو جمله ای جهت بررسی فرضیه های اول تا پنجم و از آزمون فریدمن برای آزمون فرضیه ششم استفاده شده است.برای رتبه بندی موانع توسعه صادرات از روش تاپسیس یا روش شباهت به گزینه ایده آل استفاده شده است .
نتایج حاصل از پژوهش صورت گرفته حاکی از آن است که اقدامات دولت ، شرایط تقاضا ، شرایط عوامل تولید،صنایع مرتبط و پشتیبان و استراتژی، ساختار و وضعیت رقابتی همگی از موانع توسعه صادرات در شرکت هلدینگ توکا فولاد می باشد.
موانع توسعه صادرات براساس مدل مایکل پورتر در شرکتهای سرمایه گذاری هلدینگ از اهمیت یکسانی برخوردار نمیباشند.
در رتبه بندی موانع، بزرگترین میانگین رتبهها برای عامل سیاستهای دولت میباشد. کوچکترین میانگین رتبهها به ترتیب برای عوامل استراتژی، ساختار و وضعیت رقابتی، صنایع مرتبط و پشتیبان، شرایط تقاضا و شرایط عوامل تولید میباشند.
از جمله محدودیت های این پژوهش می توان به عدم دسترسی آسان به مدیران ارشد شرکت و اعضای هیات مدیره و همچنین عدم همکاری مدیران در تکمیل پرسشنامهها،محدودیت های زمانی ومکانی و عدم امکان تعمیم نتایج این پژوهش به زمان های دیگر اشاره کرد.از عمده ترین پیشنهادها آن است که برای توسعه بیشتر صادرات شرکتهای سرمایه گذاری هلدینگ توکا فولاد، مدیران ارشد این شرکتها ابتدا در تصمیمگیریهای خود توجه ویژهای به سیاستهای دولت و تاثیرات آن بر روی وضعیت صادرات داشته باشند. سپس شرایط تولید را بهبود بخشیده و تقاضاهای بیشتری را از کشورهای مختلف جذب نمایند. همچنین توجه ویژهای به حمایت از صنایع مرتبط و پشتیبان داشته باشند و استراتژی بهینهای اتخاذ نموده وساختار مناسبی برای شرکتها طراحی وسپس شرایط رقابتی را در نظر داشته باشند.
کلید واژه ها: مدل الماس ملی، ، شرکت هلدینگ، مزیت رقابتی، شرایط عوامل تولید، شرایط تقاضا،صنایع مرتبط و پشتیبان، استراتژی، ساختار و وضعیت رقابتی ،دولت
1-1- مقدمه
در دنیای امروز، که رقابت و کسب مزیت رقابتی پایه و اساس همه تصمیم ها و برنامه ریزی هاست، موفقیت هر ملت در گرو درک و شناخت امکانات موجود و بهره گیری بهینه از آنها در جهت رشد توسعه هر چه بیشتر است.
از مهمترین زمینه هایی که در این باب، توجه بسیاری را به خود مشغول ساخته بحث صادرات غیر نفتی، و توسعه آن، منطبق با توانایی های بالقوه و بالفعل هر کشور می باشد.
این امر مهم در کشور ایران که سالیان دراز است متکی بر درآمدهای نفتی بوده و توجه لازم به امکانات و مزیت های بالقوه خود در ابعاد مختلف ننموده است، ضروری و حیاتی به نظر می رسد.
امروزه توسعه صادرات غیر نفتی تنها به افزایش درآمد غیر نفتی از طریق توسعه صادرات کالاها و خدمات محدود نمی شود. بلکه نقش مهمتری را به عنوان یک راهبرد رشد و توسعه اقتصادی به عهده دارد (حقیقی و مختاری، 1384).
1-2- شرح و بیان مسأله پژوهش
کشور ایران، با وجود در اختیار داشتن پشتوانه عظیم انسانی و موقعیت ژئوپولیتیکی بسیار مناسب دارای اقتصادی تک محصولی است و علیرغم تلاش های مسئولین امر و پیشرفت هایی در زمینه صادرات محصولات مختلف همچنان درآمدهای نفتی است که چرخ اقتصاد این مرز و بوم را میچرخاند.
کاهش وابستگی به اقتصاد تک محصولی نفتی و توسعه صادرات غیر نفتی در برنامه های توسعه مورد توجه بوده و همگان بر لزوم توسعه صادرات غیر نفتی اتفاق نظر دارند (اعرابی و قاسمی، 1383). از طرفی با توجه به اینکه در آینده نزدیک مزیت رقابتی کشور در زمینه صنعت نفت از دست خواهند رفت و میزان تولید نفت کفاف مصرف داخلی را نیز نخواهد داشت پرداختن به موضوع صادرات غیر نفتی در اقتصاد کشور دارای اهمیت بسیار زیادی است و هر اقدامی در جهت رشد صادرات گامی در برطرف سازی بیماری اقتصاد ایران تلقی می شود (مدهوشی و تاری، 1386).
صادرات یکی از مهمترین موضوعات مورد توجه در دهه های اخیر بوده است. . اغلب کشورهای جهان با درجات متفاوتی از توسعه یافتگی، صادرات را نیروی محرکه اقتصادی خود تلقی می کنند و برای افزایش سهم خود در تجارت بین المللی هیچ فرصتی را از دست نمی دهند.)لئونداس[1],2003)
با توجه به اینکه هدف از تشکیل شرکت هلدینگ توکا فولاد متمرکز نمودن شرکتهایی با تخصص های مختلف سودآور زیر نظر یک مدیریت مرکزی میباشد که مدیریت مرکزی وظیفه سازماندهی و ارائه راهکار و خط مشی به شرکتهای زیر مجموعه و به طور کلی ارائه اهداف کلان شرکت را با توجه به زمان مکان وموقعیت های تجاری جهانی را بر عهد داردواز انجا که در اهداف کلان شرکت کسب موقعیت های تجاری جهانی مطرح است صادرات یکی از سنتی ترین و پرطرفدارترین راه های ورود به تجارت جهانی است که امروزه اکثر شرکتها در حال تلاش هر چه بیشتر برای ارتقای صادرات به عنوان یک استراتژی مؤثر برای توسعه خود هستند زیرا صادرات از لحاظ اقتصادی به توسعه اقتصاد ملی، ایجاد درآمد ارزی، حمایت از سایر فعالیت های اقتصادی و افزایش فرصت های اشتغال کمک می کند و از لحاظ تجاری صادرات وجوهی برای سرمایه گذاری مجدد شرکت فراهم نموده و منجر به رشد شرکت می شود. همچنین باعث متنوع کردن ریسک های تجاری در بازارهای متفاوت، استفاده بهتر از ظرفیت مازاد، جذب کردن و پاداش دادن به سهامداران و کارکنان از طریق کسب مزایا بیشتر و بهبود تکنولوژی و کیفیت در سازمان می شود. باتوجه به مزایای ذکر شده در باب صادرات و توسعه آن و نقش شرکت های هلدینگ در بخش های مختلف اقتصادی واینکه اثر بخشی فعالیت ها در اقتصاد نوین جهانی به اثر بخشی راهبرد های شرکت های هلدینگ بستگی دارد )معدنی پور.1387( شرکت هلدینگ توکا فولاد به علت متنوع بودن فعالیت های شرکت های زیر مجموعه ومرتبط بودن موضوع فعالیت شرکت با موضوع تحقیق و حدود 34000 سهام دار از جمله هلدینگ های مطرح می باشد که میتواند به عنوان یک جامعه آماری مناسب در این پژوهش استفاده شود.
1-3-ضرورت و اهمیت انجام پژوهش
شرکتهای مشهور جهانی در ابتدای راه، از صادرات آغاز کردند. با نگاهی به روند صنعتی شدن و نقش صنعت در توسعه اقتصادی کشورها می توان به تأثیر و اهمیت صادرات پی برد.. در دنیای کنونی توسعه صادرات تنها به افزایش درآمد ارزی از طریق صادرات کالا و خدمات محدود نمی شود بلکه نقش مهمتری را به عنوان یک استراتژی رشد و حتی توسعه اقتصادی در جهان به عهده دارد. امروزه صادرات با ارزش افزوده بیشتر برای اغلب کشورها، نه تنها به عنوان یک مسیر انتخابی بلکه دلیلی برای رشد و توسعه اقتصادی مطرح می شود (خلیلیان، 1387). اهمیت صادرات برای شرکت های هلدینگ کشور بیش از آنکه به لحاظ درآمد ارزی و نظایر آن مزیت آفرین باشد، به لحاظ ارتباط این شرکت ها با بازار جهانی و شرکت در رقابت جهانی است که معنی بخش است؛ تا بدین ترتیب این صنعت بتواند از جدیدترین شیوه های تولید آگاه شده و با تولید هر چه رقابتی تر با رقبای خارجی درگیر شود.
شرکت هلدینگ توکا فولاد دارای 30زیر مجموعه های متنوع از شرکت های گروه حمل و نقل و پیمانکاری، شرکت های گروه تولیدی،شرکت های گروه مالی و بازرگانی می باشد که با توجه به زیر ساخت های مناسب ومزیت های رقابتی که با توجه به امکانات بالقوه و بالفعل دارند یا هنوز به بحث صادرات وارد نشده اند و یا ظرفیت محدودی را به این مهم اختصاص نداده که با توجه به موقعیت استراتژیک این شرکت در استان اصفهان و ظرفیت های موجود برای امر صادرات ،تعیین و رتبه بندی موانع توسعه صادرات بر اساس مدل کاربردی الماس رقابت ملی مایکل پورتر میتواند گامی مهم در کمک رسانی به مدیران شرکتهای زیر مجموعه وشرکت مادر برای شناسایی مشکلات و موانعی که در امر صادرات وتوسعه آن بنمایند.
شرکت هلدینگ توکا فولاد به دلیل منابع و توانایی های زیاد، عدم وابستگی به چند محصول خاص، دارا بودن دانش فنی تولید و دسترسی به کانال های توزیع، سازوکارها و روش ها اداری پیشرفته و سیستم های برنامه ریزی و کنترل متمرکز می توانند به خوبی با محیط جدید بین المللی خود را وفق داده وبنابراین، شرکت های هلدینگ باید خود را به گونه ای سازماندهی کنند تا بتوانند منابع و توانایی ها را استخراج کرده و آن ها را با هم ترکیب کرده و به انتقال منابع و توانایی ها در زمینه توسعه صادرات بپردازند.
جدای از اهمیت و ضرورت صادرات برای کلیه شرکتهای زیر مجموعه هلدینگ، این امر برای شرکتهای تولیدی که تمرکز ما در این پژوهش بیشتر بر این نوع شرکتها است نیز بسیار مهم است. زیرا در شرکت های تولیدی، صادرات به منزله وسیله ای مطمئن در قبال بحران اقتصادی داخلی، پیشرفت بیشتر و گسترده تر، درآمد بیشتر و آگاه شدن مستمر از آخرین تحولات فن آوری و تعمیر نگه داری می باشد.
این پژوهش درصدد تعیین و رتبه بندی موانع توسعه صادرات در شرکت های هلدینگ بر اساس مدل الماس ملی پورتر می باشد. تا بتوان با شناسایی موانع و مشکلات پیشنهادهایی جهت برطرف کردن یا به حداقل رساندن آنها ارائه نمود.
1-4- سوال های تحقیق
سوال ها شامل :
1-5- اهداف پژوهش
اهداف پژوهش عبارتند از:
1-6- فرضیه های پژوهش
فرضیات شامل:
2 – شرایط تقاضا در شرکت های سرمایه گذاری هلدینگ از موانع توسعه صادرات می باشد.
3-وضعیت صنایع وابسته و پشتیبان در شرکت های سرمایه گذاری هلدینگ از موانع توسعه صادرات می باشد .
4-سیاست های دولت در شرکت های سرمایه گذاری هلدینگ از موانع توسعه صادرات می باشد.
5-ساختار و استراتژی و وضع رقابتی شرکت های سرمایه گذاری هلدینگ از موانع توسعه صادرات می باشد.
6-موانع توسعه صادرات بر اساس مدل پورتر در شرکت های هلدینگ از اهمیت یکسانی برخوردار نیست.
1-8- قلمرو پژوهش
1-8-1- قلمرو موضوعی پژوهش
قلمرو این پژوهش از نظر موضوعی، در محدوده تعیین و رتبه بندی موانع توسعه صادرات در شرکت های هلدینگ بر اساس مدل الماس رقابت ملی مایکل پورتر از دید گاه مدیران ارشد شرکت های زیر مجموعه است.در پژوهش ما به بررسی صادرات و نظریه های تجارت ،مزیت رقابتی و مدل های مربوط به آن و بررسی شرکت هلدینگ توکا فولاد می پردازیم.
1-8-2- قلمرو مکانی پژوهش
قلمرو مکانی پژوهش، شرکتهای فعال درزیر مجموعه هلدینگ توکا فولاد اعم از شرکت های گروه حمل و نقل و پیمانکاری، شرکت های گروه تولیدی،شرکت های گروه مالی و بازرگانی می باشد که به نوعی یا صادرات انجام می دهند و یا با این موضوع مرتبط هستند.
1-8-3- قلمرو زمانی پژوهش
قلمرو زمانی پژوهش ازمهر 91 تا دی 92 است.
1-9- تعاریف عملیاتی واژه ها
الماس ملی[2]
مایکل پورتر بر روی علل موفقیت بعضی از کشورها و ملت ها در رقابت بین الملل و عدم توفیق برخی از کشورهای دیگر نتایج یک پژوهش گسترده را انتشار داد. مطابق با پژوهش او در هر کشوری چهار عامل اصلی که عبارتند از: 1- شرایط عوامل تولید 2- شرایط تقاضا 3- استراتژی و ساختار و وضع رقابتی شرکت ها 4- صنایع مرتبط و پشتیبانی کننده محیطی را شکل می دهند که شرکت های محلی در آن به رقابت پرداخته و این عوامل موجب افزایش و کاهش مزیت های رقابتی کشور مورد نظر میگردند. پورتر این عوامل را عناصر تشکیل دهنده الماس یعنی مدل رقابتی مورد نظر خود می داند. پورتر همچنین بعدها در تکمیل مدل خود 2 متغیر دیگر را به عنوان متغیرهای جانبی بسیار مهم به مدل افزود که میتوانند در الماس رقابت ملی تأثیر زیاد بگذارد که عبارتند از:
(شانس و رخدادهای اتفاقی) و (دولت و حکومت)
پورتر معتقد است که این الماس یک سیستم خود تقویت کننده است یعنی اینکه موقعیت یا حالت هر عنصر در وضعیت سایر عناصر نیز تأثیر می گذارد (حقیقی، 1388: 29).
دراین پژوهش پرسشنامه بر اساس این مدل و عناصر تشکیل دهنده آن بنا شده است.
شرایط عوامل تولید[3]
مجموعهای از عوامل مؤثر در تولید کالا یا خدمات، مانند مواد اولیه، کیفیت و میزان دسترسی به آن، نیروی انسانی بدون مهارت و یا ماهرو آموزش دیده، بهره وری و خلاقیت و نوآوری نیروی انسانی، زیر ساختها، مسائل تکنولوژیک، میزان سرمایه و دسترسی به آن، توانمندیها و قابلیتهای مدیریتی و … که برای رقابت در عرصه بازارهای رقابتی ضروری است، شرایط عوامل تولید را تشکیل میدهند.
به طور کلی میتوان عوامل تولید را در گروه های منابع انسانی، منابع فیزیکی، منابع دانش، منابع سرمایه و زیرساخت ها طبقه بندی کرد (پورتر[4]، 1998: 73).
در این پژوهش شرایط عوامل تولید شامل نیروی کار ارزان قیمت نیروی کار متخصص و ماهر مواد اولیه و قیمت تمام شده آنانرژی و منابع طبیعیموقعیت جغرافیایی و میزان استفاده از تکنولوژی و ماشین الات پیشرفته و… می باشد که سوالات 1تا12 پرسشنامه به آن اختصاص دارد.
شرایط تقاضا[5]
شرایط تقاضا ماهیت و چگونگی تقاضا را در بازارهای داخلی برای محصولات یک صنعت مشخص میکند. اندازه و رشد تقاضا در رقابتپذیری صنایع تاثیر بسزایی دارد. پورتر معتقد است که وجود بازار داخلی بزرگ و در حال رشد موجب تشویق سرمایه گذاران برای توسعه فناوری و بهبود بهرهوری گردیده و این مسئله به عنوان مزیت رقابتی برای آن ملت محسوب میگردد. در مقابل، بازارهای داخلی کوچک که دارای رشد پایینی هستند شرکتها و صنایع را به دنبال فرصتهای صادراتی میکشاند
پورتر با ارزیابی مزیت رقابتی ملی از طریق ذره بین استراتژی نتیجه میگیرد که یکی از چهار عامل اصلی تعیین کنده مزیت رقابتی کشورها، شرایط تقاضا است.
او می گوید: «در صورتی که خریداران داخلی در زمره خبره ترین و زیاده طلب ترین خریداران جهان برای محصول یا خدمت باشند، کشورهای یک کشور مزیت رقابتی کسب می کنند؛ چرا که چنین خریدارانی پنجره ای رو به نیازهای پیشرفته ترین خریداران مهیا می کنند».
در این پژوهش شرایط تقاضا شامل حجم و میزان تقاضای داخلی میزان تمایل مصرف کنندگان یک کشور به برندهای وارداتی تنوع تقاضای بازار داخلی سطح انتظارات و توقعات مصرف کنندگان چشم انداز رشد تقاضای محصولات و… می باشد که سوالات 13 تا 18 پرسشنامه به آن اختصاص دارد.
صنایع مرتبط و پشتیبان[6]
صنایع مرتبط و حمایت کننده می تواند شامل تأمین کنندگان مواد اولیه یا تجهیزات و ابزارآلات، توزیع کنندگان و فروشندگان، سیستمهای توزیع محصول، موسسات تحقیقاتی، سرویسهای مالی مانند بانکها و بورس اوراق بهادار، سیستمهای حمل و نقل، دانشگاهها، مراکز و مؤسسات تحقیقاتی و صنایعی باشد که از یک نوع فناوری، مواد اولیه و امکانات آزمایشگاهی استفاده میکنند. ارتباط و همکاری با این صنایع و مراکز در توسعه سطح محصولات و خدمات و بهبود آنها و در نهایت ارتقای رقابتپذیری مؤثر است.در این پژوهش صنایع مرتبط و پشتیبان شامل توان رقابتی صنایع مرتبط و پشتیبان، کیفیت روابط بین اجزای زنجیره ، ارزش و محصولات، تعداد شرکت ها و یا افراد فعال در زنجیره ارزش، محصولات و خدمات، شبکه توزیع، امکان دسترسی مستمر و پایدار به مواد اولیه تولید، فعالیت سازمان ها ونهادهای مربو ط به شرکت، میزان سرمایه گذاری صنایع و شرکت های مرتبط و پشتیبانی کننده شرکت در عوامل پیشرفته تولید و…می باشد که سوالات 19تا25 در پرسشنامه به آن اختصاص دارد.
استراتژی و ساختار و وضع رقابتی شرکت ها[7]
شرایطی که طبیعت و جوهره رقابت را در سطح کلان اجتماع تحت کنترل دارد و همچنین راه و روشی که بنگاهها و سازمانها تأسیس، سازماندهی و مدیریت میشوند بر رقابتپذیری تأثیر بسزایی دارد. بنابراین، ساختار و استراتژیهایی که برای مدیریت و راهبری یک بنگاه یا صنعت تدوین و اجرا میگردد، تاثیری مستقیم بر عملکرد و رقابتپذیری آن دارد. پورتر به منظور ایجاد مزیتهای رقابتی، استراتژیهای عمومی را پیشنهاد می کند. بر اساس این استراتژیها یک کسب و کار از دو راه میتواند برای خود مزیت رقابتی ایجاد کرده و موقعیت رقابتی خود را بهبود ببخشد:
1-ارائه کالا و خدمات با هزینه کمتر(مزیت هزینه ای)
2-ارائه کالا و خدمات متنوع با ویژگی های متمایز(مزیت تمایز)
هر یک از این استراتژیها میتواند توسط بنگاهها اعمال گردد و یا تنها بخشی از آن را پوشش دهند. هر یک از این استراتژیها موقعیت رقابتی خاصی را برای بنگاه ایجاد میکند.
در این پژوهش استراتژی و ساختار و وضع رقابتی شرکت ها شامل میزان و فشردگی رقابت در بازارهای داخلی امکان فعالیت و رقابت محصولات و برندهای مطرح جهانی در یک کشور، نگرش راهبردی و استراتژیک مدیران ارشد شرکت به فعالیت در بازارهای جهانی، مهارت سازمانی و اعمال مدیریت مناسب، سرمایه گذاری شرکت مادر و شرکت های زیرمجموعه، توجه به عنصر خلاقیت و نوآوری در اتخاذ استراتژی های تولید محصولات، تأکید بر به کارگیری و پیشگیری اصول مدیریت در شرکت مادر و شرکتهای زیر مجموعه و…می باشد که سوالات 26 تا 32 پرسشنامه به آن اختصاص دارد.
دولت[8]
دولت به عنوان یک نیروی عمده، همواره در رقابتپذیری مؤثر است و با مداخله خود در امور مختلف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و اعمال قوانین و مقررات بر رقابتپذیری تأثیر مثبت و حتی منفی داشته است. سیاستهای پولی، مالی و بازرگانی و قوانین مالیاتی، سیاستهای حمایتی، سیاستهای اداری و تشکیلاتی، قوانین مربوط به صادرات و واردات، نرخ ارز، حجم پول و نرخ بهره، تورم، هزینههای دولت و تصمیمگیریهای دیگر در سطح اقتصاد خرد و کلان، توافقهای رسمی و غیر رسمی مقامات سیاسی، برقراری یا توسعه روابط سیاسی تجاری و یا قطع روابط اقتصادی- تجاری با سایرکشورها از جمله بارزترین عوامل تأثیر گذار بر رقابتپذیری بنگاهها، صنایع و کشورها هستند که به طور مستقیم با دولتها درارتباطند.
در این پژوهش به منظور در نظر گرفتن نقش سیاست های دولت بر توسعه صادرات عوامل زیر بررسی شده است. نگرش و دیدگاه دولت یک کشور در ارتباط با صادرات، سیاست های دولت یک کشور در ارتباط با دستورالعمل ها و قوانین مرتبط با تجارت بینالملل، روابط سیاسی دولت یک کشور با دیگر کشورهای جهان، میزان حمایت دولت یک کشور از طرح های اجرایی و عملیاتی، ثبات سیاسی و اقتصادی یک کشور جهت جذب سرمایه گذاری های خارجی و تشویق سرمایه های داخلی به تزریق در صنعت و تولید، ایجاد محیطی مناسب جهت رشد روزافزون بهره وری بنگاه های تولیدی توسط دولت و… می باشد که سوالات 33تا38 پرسشنامه به آن اختصاص دارد.
اتفاقات پیشبینی نشده[9]
اتفاقات پیشبینی نشده حوادث و مسائلی هستند که بر رقابتپذیری تأثیر- مثبت و یا منفی- داشته ولی به صورت تصادفی و خارج از کنترل بنگاهها، صنایع و حتی دولتها رخ میدهند. حوادث غیر مترقبه، جنگ، تحریمهای اقتصادی، شوکهای نفتی، بحرانهای اقتصادی- سیاسی و یا نوآوریهای عمیق تکنولوژیک نمونهای از اتفاقات پیشبینی نشده هستند.
مزیت رقابتی[10]
به مفهوم ویژگی ها و منابعی است که یک سازمان را قادر می سازد تا در یک صنعت از سایر رقبا پیشی بگیرد (چهارباغی[11]، 1999: 45).
مزیت رقابتی پایدار[12]
یک مزیت بادوام است که در نتیجه به کارگیری یک استراتژی منحصر به فرد خلق ارزش حاصل میشود که به طور همزمان توسط رقبای بالفعل و بالقوه به کار گرفته می شود و در عین حال امکان تقلید و کپی کردن منافع حاصل از این استراتژی توسط رقبا وجود نداشته باشد (هاتمن، 2000: 2).
شرکت هلدینگ[13]
طبق تعریف جانسون و شولز(2002)شرکت هلدینگ به شرکت های سرمایه گذاری اطلاق می شودکه در کسب و کارهای مختلف سرمایه گذاری کرده است.از دیدگاه لینچ(2006) شرکت هلدینگ به شرکتهای گفته می شود که مالک کسب و کارهای مختلف را به صورت اکثریت(حداقل50%) در اختیار دارد.البته در برخی کسب و کارها ممکن است سهام اقلیت نیز داشته باشد.ساختار این شرکت ها از سال 1970 به بعد رایج تر شده است.(لینچ2006:592).
مقدمه:
با افزایش شدت رقابت در سال های اخیر که ناشی از افزایش تولید و اشباع شدن بازارهای محلی و منطقه ای است بسیاری از شرکت ها به دنبال راه هایی جهت حفظ سودآوری و رشد هستند. یکی از استراتژی های مناسب و موفق جهت بقا و رقابت در چنین محیط رقابتی، توجه به مسئله صادرات و در واقع گرایش به صادرات است.عرضه محصولات در یک گستره وسیع تر جهانی و گسترش داد و ستدهای برون مرزی، می تواند منابع اقتصادی ملت ها را به فعالیت هایی که بهره وری بالاتری دارند هدایت نموده و به رشد و توسعه آنها سرعت بخشد. در واقع صادرات نه به عنوان عامل بقاء بلکه پیش نیاز موفقیت چنین کسب و کارهایی به شمار می رود. در این پژوهش موانع توسعه صادرات مورد بررسی قرار می گیرد. هدف از نگارش این فصل مروری تئوریک بر مسائل مطرح از موضوع صادرات می باشد. این فصل شامل 4 بخش است. در بخش اول صادرات و نظریه های تجارت مورد مطالعه قرار گرفته اند. در بخش دوم مزیت رقابتی و مدل های مربوط به آن بررسی شده است. بخش سوم مروری است بر پژوهش های قبلی صورت گرفته و در بخش چهارم تعاریف مربوط به شرکت های هلدینگ و مروری بر شرکت های زیر مجموعه هلدینگ توکا فولاد ارائه گردیده است.
2-1- صادرات و نظریه های تجارت
2-1-1- تئوری های کلاسیک تجارت بین الملل
2-1-1-1- نظریه مرکانتیلیسم[1]
مرکانتیلیست ها افرادی معتقد به کنترل شدید دولت بر تجارت بودند؛ تلاش آنها بر این بود که نشان دهند اهداف کشورها در تضاد با یکدیگر قرار دارند.
مطابق نظریه مرکانتیلیست ها، موجودی فلزات قیمتی کشورها و به خصوص موجودی طلای آنان، نمایان کننده میزان ثروت یک کشور است. از دیدگاه آنان، پادشاه یک کشور می توانست به کمک طلا ارتش را تجهیز کند، وسایل و ابزار خریداری نماید و ناوگان مورد نیاز برای یکپارچه نگه داشتن قدرت خویش را فراهم کند و مستعمراتی به دست آورد. بنابراین به منظور جمع آوری طلا، کشور می بایستی صادرات خود را تشویق و واردات را محدود می کرد که در نتیجه تولید و اشتغال ملی را بالا میبرد(سالواتوره[2]،1379).
توماس مان که یکی از متفکرین مکتب مرکانتیلیسم است در این زمینه می گوید ” شیوه های مناسب برای افزایش ثروت و ذخایر ملی ما، ورود به عرصه تجارت خارجی است. در این زمینه همواره باید تلاش کنیم تا بیشتر کالا صادر کرده و کمتر وارد کنیم تا بر ذخایر پولی خود بیافزاییم “(حقیقی،1388).
مسئله ای که در این رابطه وجود دارد این است که ممکن است تمامی کشورها، به طور همزمان در جهت افزایش صادرات و کاهش واردات چنین سیاستی را اعمال نمایند که در آن صورت امکان مبادله بین کشورها دچار مشکل می گردد.
به طور کلی این نظریه، نظریه ای استعمار پرور بود. چرا که برخی کشورها باید به عنوان کشورهای پیرامون، تحت استعمار قرار می گرفتند تا کشورهای استعمارگر بتوانند به اهداف خود دست یابند(ولی بیگی، خاندوزی، 1383).
2-1-1-2- نظریه مزیت مطلق[3]
درست در مقابل نظریه مرکانتیلیسم، اقتصاددانان کلاسیک قرار دارند که از زمان آدام اسمیت، از تجارت آزاد به عنوان بهترین سیاست برای کشورهای جهان حمایت می کردند. البته در این رابطه استثنائاتی همچون حمایت از صنایع دفاعی و نظامی نیز قائل می شدند که مشمول تجارت آزاد نمی شد.
آدام اسمیت[4] در سال 1776 میلادی در کتاب ثروت ملل[5]، نتیجه تحقیقات خود در مورد دلایل موفقیت بین المللی یک کشور در صنعتی خاص را تحت عنوان تئوری مزیت مطلق ارائه کرد.
براساس نظریه اسمیت هر کشوری می تواند از طریق تجارت آزاد، در تولید کالاهایی تخصص یابد که آنها را با کارآیی و بازدهی بیشتری نسبت به سایر ملل تولید می کند و در تولید آن کالاها دارای مزیت مطلق است، و در مقابل کالاهایی را وارد کند که آنها را با کارآیی کمتری تولید می نماید و در تولید آن فاقد مزیت مطلق است. اسمیت دلیل وجود مزیت مطلق را در تولید یک کالا در یک کشور خاص، مزایای طبیعی(نظیر مواد خام، آب و هوا) و یا مزایای اکتسابی(نظیر تکنولوژی و مهارت) می دانست (سالواتوره،1379).
به عنوان مثال بر پایه این نظریه در زمان اسمیت، انگلستان می بایست در تولید منسوجات و فرانسه در تولید برخی از محصولات کشاورزی نظیر انگور تخصص پیدا می کرد و این دو کشور می بایست مازاد مصرف داخلی خود از این دو کالا را با یکدیگر مبادله می کردند(حقیقی، 1388).
فصل اول :
مقدمه و کلیات طرح تحقیق
مقدمه
همانند هر فعالیت دیگر انجام تحقیق نیاز به برنامه ریزی و تعیین چارچوب است . در این فصل به عنوان نخستین بخش از تحقیق، مساله تحقیق، اهداف و کاربردهای متصور از آن و محدودیتهای آن، در بخشهای مختلف، تشریح گردیده است.
1- 1 بیان مساله
در زمینه مهندسی مجدد و توسعه آن بر مبنای فن آوری اطلاعات و یا مدیریت دانش کارهای متعددی انجام شده است، ولی خلا وجود رویکردی مبتنی بر توجه همزمان به این موارد خصوصا در سطح صنعت نفت و گاز کشور انگیزه ای برای بررسی و ارائه مدلی در بیان ارتباط مولفه های مدیریت دانش–فناوری اطلاعات در توسعه مهندسی مجدد در یکی از زمینه های صنعت نفت و گاز بسیار ضروری به نظر می رسد.
مدیریت دانش مبحث جدیدی است که کمتر از دو دهه از مطرح شدن آن میگذرد و متاسفانه تاکنون جایگاه موثری در صنایع نفت و گاز ایران نداشته است. اغلب متخصصینی که در زمینه نفت و گاز در ایران فعال بوده اند بدون اینکه موفق به انتقال دانش ضمنی خود به جایگاه مناسبی در کشورگردند در حال فعالیت در پروژه های داخلی و خارجی هستند و شاید بسیاری از آنان هیچگاه به کشور باز نگردند.
در زمینه فن آوری اطلاعات نیز از آنجایی که همواره افزایش توان تولید مدنظر بوده در توسعه مهندسی مجدد به نقش مهم توجه به استفاده از تجارب متخصصین این صنعت همگام با استفاده از فن آوری اطلاعات کمتر توجه شده است.
نظر به تحلیل های بررسی شده با مدلهای مختلفی برای توسعه مهندسی مجدد مبتنی بر فن آوری اطلاعات و همچنین مدیریت دانش درسازمانها مواجه می شویم، ولی فقدان مدل ترکیبی این دو مدل را میتوان به خوبی احساس کرد.
در تحلیل های مدیریت دانش و فن آوری اطلاعات، مؤلفه های نظام استقرار فن آوری اطلاعات می تواند در راستای استقرار نظام مدیریت دانش باشد. پس آنچه در این تحقیق مورد بررسی قرار می گیرد، بررسی تحلیلی رویکرد مدیریت دانش – فن آوری اطلاعات است و سعی در طراحی این مدل برای فرآیندهای BPR در طراحی و بهسازی سکوهای گاز فلات قاره می باشد.
متأسفانه علیرغم سابقه حدود یکصد ساله استخراج نفت در ایران، مجموعه شرکتهای فعال در زمینه نفت و گاز در ایران به علت مسائل سیاسی و جنگ هشت ساله و همچنین تحریم های گوناگون در سالهای اخیر با تکنولوژی روز دنیا در زمینه طراحی, ساخت و نگهداری پالایشگاه و سکوهای گاز فاصله نسبتا” زیادی دارند.
با توجه به پیشرفت روزافزون تکنولوژی اطلاعات و همچنین گسترش فعالیت در زمینه استخراج گاز در مناطق فلات قاره و توسعه میادین مختلف نفت و گاز علی الخصوص فازهای پارس جنوبی، واضح است که طراحی، ساخت و بهسازی سکوهای نفت و گاز آینده در روند کنونی که از فناوری اطلاعات بدون توجه به تجربیات یکصد ساله استخراج و تولید نفت در کشور استفاده می شود به بهره وری کمک قابل توجهی نخواهد شد. باری سامان دادن به این فرآیند به دیدی سیستمی و به چیزی بیش از اطلاعات صرف نیاز است. این سیستم می باید بتواند دانش فردی و جمعی را در سطح صنعت خاص جهت رسیدن به اهداف استراتژیک شناسائی کند (Choo, 1996) و باعث افزایش یادگیری در سطح سازمان، مدیریت مؤثر سرمایه های ذهنی افزایش کارآمدی و اثربخشی عملکردها و پیشرفت مستمر شود. (Demarest 1997)
هزینه سرسام آور لجستیک هوایی و دریایی در پروژه های استخراج و بهره برداری (نفت و گاز) فلات قاره در خدمت رسانی مؤثر به سکوهای نفت و گاز، هزینه دستمزد بالای پرسنل شاغل در پروژه های فوق از یک طرف و ریسک بالای حضور دائمی پرسنل بر روی سکو های فوق که در صورت بروز حادثه باعث ایجاد تلفات جانی می شود از طرف دیگر، همچنین پیشرفت سریع فناوری اطلاعات و ارتباطات دسترسی به فناوری های جدیدتر، ارزانتر و در عین حال با قابلیت اطمینان بیشتر به صحت کار آنها و بسیاری عوامل دیگر از جمله مواردی هستند که بررسی توسعه مدل مهندسی مجدد فرایندها مبتنی بر فن آوری اطلاعات و مدیریت دانش درمورد سکوهای نفت و گاز را قابل طرح می نماید.
این تحقیق به دنبال تبیین رابطه بین مهندسی مجدد فرایندها مبتنی بر فن آوری اطلاعات و مدیریت دانش می باشد.
1-2 سوالات اصلی تحقیق:
1-3 اهداف تحقیق
هرتحقیق برای دستیابی به اهداف خاصی طراحی می شود. این اهداف می تواند به صورت کلی و یا خاص عنوان گردد. اهداف این تحقیق عبارتند از :
1-4 قلمرو زمانی، مکانی تحقیق
بیان قلمرو زمانی تحقیق از آن جهت اهمیت می یابد که خواننده در نهایت با توجه به مقطع زمانی که تحقیق انجام شده است، می تواند در رابطه با تحلیل ها و استنتاج هایی که پیرامون فرضیه ها صورت گرفته است، ارزیابی مطلوب تری داشته باشد. با ذکر این نکته یادآور می شود که زمان این تحقیق سال 1387 و محدوده مکانی آن گروه شرکتهای پتروفک (پارس- ایران – بین الملل) اولین پیمانکار نگهداری سکو های فاز های 1-2 -3 گاز پارس جنوبی میباشد.
1-5 محدودیتهای تحقیق
حرکت به سوی هر هدفی توسط محدودیتها به عنوان یک واقعیت انکارناپذیر دچار کندی و در مواردی محدود شدن تحقیق می گردد. در این تحقیق نیز محدودیتهایی در سر راه محقق قرار داشت که مهمترین آن شروع تحریم همه جانبه جمهوری اسلامی ایران از سوی شرکت های نفتی بین المللی در طول سال گذشته و به دستور آمریکا بوده، از آنجا که شرکت پتروفک یک شرکت چند ملیتی ثبت شده در ایالت تگزاس آمریکا می باشد، سال گذشته و در پایان قرارداد سه ساله خود دیگر حاضر به تمدید قرارداد خود با شرکت گاز پارس جنوبی نشد و نگهداری سکو های گاز به یک شرکت ایرانی واگذار گردید بنابراین پرسشنامه های این پژوهش را مدیران و سرپرستان شرکت پتروفک که در سالهای 1384 و 1385 و 1386 عهده دار مسئولیت نگهداری سکو های فاز های 1- 2- 3 بوده اند و براساس اطلاعات سالهای فوق ولی در سال 1387 پاسخ داده اند.
در اکثر پژوهش هایی که از طریق پرسشنامه، اطلاعات مورد نیاز برای اثبات فرضیه های آماری را جمع آوری می کنند، مشکل دسترسی و برقراری ارتباط با پاسخ دهندگان و ایجاد اعتماد در آنها به منظور ارائه پاسخ دقیق و درست به سوالات و از بین بردن ترس و اضطراب آنها وجود دارد که این پژوهش نیز از این قضیه مستثنی نبوده است.
1-6 تعریف واژگان کلیدی
در حوزه دانش و زیرساخت های مدیریت دانش پژوهشگران و اندیشمندان مختلفی، تعاریف، روشها و الگوها و فن آوری های گوناگونی در این رابطه ارائه کرده اند از جمله آنها می توان به موارد زیر اشاره نمود.
(Noraka & Takevchi 1995), (Tsoukas 1996), (Polyni, 1996), (Weberetal, 2002), (Bell, 1978), (Haermas, 1972), (Kuhn, 1970), …
همچنین در زمینه طراحی پروژه های تخصصی نظریات و تعاریف مختلفی مطرح شده است:
(Metaxiotis & Psarvas 2003), (Tyndale 2002, (MC Adam & Reid 2001), (Rowley 2000), (Courtney 2001), (Bolloyuetal 2002), (Liebowitz 2001), (Fowler 2000), (Davenport etal 1998), …
مدیریت دانش فرآیندی است که طی آن سازمان به تولید ثروت از دانش و یا سرمایه فکری خود می پردازد.
(Takeuchi & Nonaka, 1995)
تکنولوژی اطلاعاتی: به طور خاص به معنی شبکه های کامپیوتری در سازمان است که هدف آنها مکانیزه کردن کارها، سریعتر شدن اطلاع رسانی، دستیابی آسان و
این مطلب را هم بخوانید :
بایگانیهای پایان نامه حقوق - تحقیق - مقاله -پروژه-پایان نامه سریعتر به اطلاعات بازخورد، کاهش اتلاف منابع انسانی و افزایش سرعت در انجام کارها می باشد.
مقدمه
در این فصل ابتدا ادبیات نظری تحقیق در سه بخش، مهندسی مجدد فرایندها، مدیریت دانش و فناوری اطلاعات بیان شده و سپس ارتباط این سه مولفه بیان گردیده و در انتهای فصل یک نتیجه گیری کلی بعمل آمده است.
2-1- مهندسی مجدد فرایندها
2-1-1- مقدمه و تاریخچه مهندسی مجدد
بکارگیری فرآیندها و نظامهای عملیاتی و اطلاعاتی منسجم و مرتبط در سازمانها که بر پایه بررسیها، شناخت و درک نیازهای سازمان طراحی و پیاده میشوند، ضامن پایداری و رشد و توسعه میباشند. بهسازی، افزایش بهرهوری و اصلاح نظامها از جمله مواردی هستند که باید همواره مد نظر باشند. در این راستا گاهی اصلاح بنیادی یا مهندسی دوباره لازم است، توجه به معماری سازمان و بازنگری در ساختار با هدف رهایی از مشکلات و گام نهادن در راه بهبود مستمر، به زندگی سازمانی معنایی دوباره می بخشد.
اندیشمندان و کارگزاران مدیریت برای بهبود عملکرد سازمانها، اقدام به نوآوریهای مختلفی از جمله مدیریت کیفیت جامع، بهبود مستمر، تحول سازمانی، تعیین اندازه صحیح سازمانها نمودهاند. هدف مشترک تمامی این رویکردها، تغییر نحوه انجام کارها به منظور بهبود عملکرد سازمانی بوده است. در این میان یکی از نوآوریهای مدیریتی که به سرعت متداول شده، مهندسی مجدد (طراحی مجدد) فرآیند کسب و کار[1] (BPR) است.
مهندسی مجدد فرآیند کسب و کار را میتوان از جنبههای مختلف، محصول تکامل تدریجی و عملی استراتژیهای کاربردی برخی از رویکردهای مدیریتی اخیر دانست که تأثیر عمدهای بر نحوه نگرش مدیریت و دگرگونی سازمانها داشته است.
مهندسی مجدد (BPR) مفهوم سازماندهی دوران سالهای 1990 میباشد. اما پایههای آن متکی بر فلسفههای پیشین بهبود و ارتقاء عملکرد نظیر مدیریت کیفیت فراگیر (TQM) و بهبود مستمر (CI) و نظام مدیریت سیستمی میباشد. صاحبنظران بزرگ مدیریت نظیر آقایان ادوارد دمینگ، جوزف جوران این فلسفهها را در نظام مدیریت ژاپنی پایهریزی کردند و حاصل آن پیشرفت عظیم ژاپن در عرصههای تحول بعد از جنگ جهانی شد. پیش زمینه بررسی مهندسی مجدد طرح مطالعاتی مدیریتی در دهه 90 در دانشگاه انستیتوی تکنولوژی ماساچوست MIT بوده است. مایکل همر نخستین نظریهپردازی است که مفهوم مهندسی مجدد را مطرح کرد. در مجلههای وارد بیزینس رویو در سال 1991 مهندسی مجدد را به جهان دانش مدیریت معرفی کرد. سپس کتاب مهندسی مجدد پارلمان (منشور انقلاب سازمانی) را با کمک جیمز چمپی نوشت و مهندسی مجدد را در قالب یک تئوری تشریح کرد. در این سالها دو نفر به نامهای همر و دیونپورت که هر دو عضو شرکت مشاورهای Index Group بودند توانستند از خلال مباحث مربوط به تکنولوژی اطلاعاتی مفهوم مهندسی مجدد را استخراج کنند. آنها این ایده جدید را در دو شرکت مهم Mutual benfit life Ford به کار بستند. حاصل ایجاد اصلاحاتی بنیادی و ریشهای در برخی فرآیندها و افزایش چشمگیر در میزان عملکرد بود. این دو نفر در سال 1990 طی دو مقاله مجزا به شرح و بسط مفهوم مهندسی مجدد پرداختند. این مقالات با عکسالعمل مثبت رو به رو شد و مورد استقبال قرار گرفتند. کمی بعد هنگامی که سایر شرکتها دریافتند، مفهوم مهندسی مجدد تا چه اندازه موفقیتآمیز است، درصدد برآمدند پروژههای پیشین درباره تغییرات سازمانی را نیز در قالب این رویکرد جدید بازسازی کنند. (Davenport,1993)
در این فصل تلاش شده تا با توجه به اهمیت واژگان و مفاهیم مرتبط با فرآیندگرایی انواع تعاریف و کلیات موضوع تشریح گردد و مباحثی در مورد فرآیند و تحلیل فرآیند و نگرشهای مرتبط ارائه شوند.
علل روی آوردن سازمانها به مهندسی مجدد می تواند وابسته به عوامل خارجی یا عوامل داخلی سازمان باشد. حال به بررسی عوامل خارجی و داخلی یا پیشرانه های موثر در روی آوردن سازمانها به مهندسی مجدد و انتخاب آن به عنوان راه نجات سازمان، می پردازیم.
الف – عوامل خارجی: با مشاهده سطح رقابت افزایشی در بازارهای جهانی نیاز به نوآوری در سازمان بیشتر ملموس می شود تا سازمان بتواند خدمات یا محصولات با استانداردهای جهانی و قابل رقابت تولید کند.
بنابراین، افزایش دانش و همچنین هماهنگی بین فرآیندهای سازمان از بزرگترین چالشهای سازمانهای امروزی به شمار می رود. مهندسی مجدد می تواند به عنوان ابزاری جهت بهبود شگرف در عملکرد به کار رود.
بطور خلاصه عوامل یا پیشرانه های خارجی انتخاب مهندسی مجدد عبارتند از:
افزایش سطح رقابت در بازارهای جهانی؛
تغییرات نیاز مشتریان؛
افزایش سطح انتظارات مشتریان؛
پیشرفتهای حاصل شده در فناوری اطلاعات؛
محیط متغیر و نامطمئن امروزی. (Oliver, 2005)
ب – عوامل داخلی: عوامل داخلی نیز می تواند از علتهای انتخاب مهندسی مجدد برای سازمانها به شمار روند. تغییر در استراتژی های سازمان می تواند به عنوان عاملی جهت تحریک سازمانها در انتخاب مهندسی مجدد برای ادامه مسیر باشد.
تغییرات در ساختار سازمانی نیز ممکن است ضرورت ایجاد تغییرات در فرآیندها را ملموس تر سازد. یک مثال دیگر از عوامل داخلی می تواند ضرورت ساده سازی امور به شمار رود. ساده سازی می تواند کاربرد در مواردی چون سطوح عملکرد بهتر، زیر ذره بین بردن موارد عدم کارایی و کاهش پیچیدگی داشته باشد. تغییرات موردنظر در فرآیندها، روشها، مهارتها و رفتارها نیز می توانند به عنوان عوامل داخلی در انتخاب مهندسی مجدد به شمار روند.
به طور خلاصه عوامل یا پیشرانه های داخلی مهندسی مجدد عبارتند از:
تغییر در استراتژی های سازمان؛
تغییر ساختار سازمانی؛
1-7- قلمرو مکانی…………………………………………………………………………………………………………………13
1-8- قلمرو زمانی تحقیق………………………………………………………………………………………………………..13
1-9- مدل تحقیق………………………………………………………………………………………………………………….14
1-10- واژه های کلیدی تحقیق……………………………………………………………………………………………..15
فصل دوم : ادبیات تحقیق
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………….18
بخش اول………………………………………………………………………………………………………………………………19
عنوان صفحه
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………….19
2-1- 1- مفهوم فرش و فرش دستباف……………………………………………………………………………………..19
2-1-2- تاریخچه فرش…………………………………………………………………………………………………………..20
2-1- 3- بررسی فرش ایران از لحاظ زمانی………………………………………………………………………………22
2-1-3-1- قالیبافی در عهد هخامنشی………………………………………………………………………………………22
2-1-3-2- قالیبافی در عهد اشکانی………………………………………………………………………………………….23
2-1-3-3- قالیبافی در عهد ساسانی…………………………………………………………………………………………24
2-1-3-4- قالیبافی در دوران امویه…………………………………………………………………………………………..25
2-1-3-5- قالیبافی در دوران عباسیان……………………………………………………………………………………….26
2-1-3-6- قالیبافی در دوران صفویان………………………………………………………………………………………26
2-1-3-7- قالیبافی بعد از صفویه تا به امروز…………………………………………………………………………….27
2-1-4- مفهوم توسعه و توسعه بازار………………………………………………………………………………………..28
2-1-4-1- توسعه جغرافیایی…………………………………………………………………………………………………..29
2-1-4-2- توسعه قسمت های جدید بازار……………………………………………………………………………….29
2-1-5- توسعه بازار فرش………………………………………………………………………………………………………30
2-1-6- دلایل توسعه بازار فرش……………………………………………………………………………………………..32
2-1-6-1- گسترش بازار و ایجاد اشتغال………………………………………………………………………………….32
2-1-6-2- توسعه بازار فرش موجب رونق اقتصاد ملی کشور می شود…………………………………………33
عنوان صفحه
2-1-6-3- اشباع بازار……………………………………………………………………………………………………………34
2-1-6-4- آسیب پذیری اقتصاد فرش بدلیل وابستگی به بازارهای سنتی و ثابت……………………………34
2-1-6-5- پیشگیری از کاهش قیمت فرش و حفظ ارزش واقعی آن در نتیجه توسعه بازار فرش است…………………………………………………………………………………………………………………………………….35
2-1-6-6- رهبری بازار و کنترل رقبا……………………………………………………………………………………….36
2-1-7- روش توسعه بازارفرش……………………………………………………………………………………………..37
2-1-7-1- حفظ بازار فعلی…………………………………………………………………………………………………….38
2-1-7-2- بررسی و مطالعه ظرفیت بازار جدید…………………………………………………………………………38
2-1-8- تبلیغات در بازار فرش………………………………………………………………………………………………..39
2-1-9- تبلیغات حلقه مفقوده صنایع دستی ایران………………………………………………………………………41
2-1-10- تبلیغات و القای احساس نیاز مخاطب به کالا………………………………………………………………42
2-1-11- شیوه های تبلیغات موثر……………………………………………………………………………………………44
2-1-12- نقش تبلیغات در توسعه بازار……………………………………………………………………………………49
2-1-13- مفهوم تجارت الکترونیک………………………………………………………………………………………….50
2-1-14- تاریخچه تجارت الکترونیک……………………………………………………………………………………..51
2-1-15- مدلهای تجارت الکترونیک………………………………………………………………………………………..52
2-1-16- اهمیت تجارت الکترونیک در عرصه تجارت خارجی…………………………………………………..53
2-1-17- مزایای بهره گیری از تجارت الکترونیکی در توسعه صادرات…………………………………………55
عنوان صفحه
2-1-18- مزایای کاربرد تجارت الکترونیک برای جامعه……………………………………………………………..56
2-1-19- مزایای استفاده از تجارت الکترونیک برای مصرف کنندگان…………………………………………..56
2-1-20- مزایای استفاده از تجارت الکترونیک برای سازمانها………………………………………………………57
2-1-21- تنگناهای گسترش و توسعه تجارت الکترونیکی در زمینه صنعت فرش دستباف……………….59
2-1-22- نقش تجارت الکترونیک در توسعه بازار……………………………………………………………………..60
2-1-23- نیاز و خواسته های مصرف کنندگان…………………………………………………………………………..62
2-1-24- اهمیت درک خواسته های مصرف کنندگان…………………………………………………………………65
2-1-25- بررسی سلایق مشتریان فرش دستباف ایران………………………………………………………………..67
2-1-25-1- کشور انگلستان……………………………………………………………………………………………………67
2-1-25-1-1- سلیقه یابی بازار انگلستان………………………………………………………………………………….68
این مطلب را هم بخوانید :
2-1-25-2- کشور ایرند…………………………………………………………………………………………………………72
2-1-25-2-1- سلیقه یابی بازار ایرلند………………………………………………………………………………………73
2-1-26- مفهوم برند……………………………………………………………………………………………………………..78
2-1-27-علت علاقه مصرف کنندگان به نامهای تجاری………………………………………………………………79
2-1-27-1- ایجاد انتخاب………………………………………………………………………………………………………79
2-1-27-2- تصمیم گیری آسان………………………………………………………………………………………………80
2-1-27-3- ارائه دهنده ضمانت کیفی و کاهش خطر…………………………………………………………………80
2-1-27-4- ارائه دهنده دوستی و رضایت……………………………………………………………………………….80
عنوان صفحه
2-1-28- دلایل اهمیت برند…………………………………………………………………………………………………..81.
2-1-28-1- مصرف کننده……………………………………………………………………………………………………..81.
2-1-28-2- تولیدکنندگان……………………………………………………………………………………………………..83.
2-1-29- پیشینه تحقیق…………………………………………………………………………………………………………..84
بخش دوم………………………………………………………………………………………………………………………………88
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………….88
2-2-1- اصالت و پیشینه فرش دستباف ایران…………………………………………………………………………….88
2-2-2- جایگاه فرش در اقتصاد ملی و اشتغا ل زایی………………………………………………………………….89
2-2-3- مشکلات، موانع و تنگناهای صنعت فرش دستباف در کشور……………………………………………90
2-2-3-1- از لحاظ اقتصاد……………………………………………………………………………………………………..91
2-2-3-2- از لحاظ تولید……………………………………………………………………………………………………….91
2-2-3-3- از لحاظ صادرات…………………………………………………………………………………………………..92
2-2-3-4- از لحاظ بازاریابی و فروش……………………………………………………………………………………..94
2-2-3-5- از لحاظ حقوق مالکیت………………………………………………………………………………………….95
2-2-3-6- سایر موارد……………………………………………………………………………………………………………96
2-2-4- مرور بر تحولات صنعت فرش دستباف در بازار های جهان…………………………………………….96
2-2-5- بررسی روند صادرات فرش ایران طی سال های 1391-1380…………………………………………98
2-2-6- جایگاه فرش دستباف در صادرات غیر نفتی ایران………………………………………………………..105
عنوان صفحه
2-2-7- بررسی وضعیت صادرات رقبای اصلی فرش دستباف در مقایسه با ایران…………………………108
2-2-8- وضعیت جهانی بازار فرش……………………………………………………………………………………….111
2-2-8-1- وضعیت بازار جهانی فرش دستباف در بعد عرضه بازار…………………………………………….111
2-2-8-2- وضعیت بازار جهانی فرش دستباف در بعد تقاضای بازار………………………………………….112
فصل سوم: روش تحقیق
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………….123
3-1- روش اجرای تحقیق……………………………………………………………………………………………………..125
3-2- مدل تحقیق………………………………………………………………………………………………………………..125
3-3- فرضیه های تحقیق……………………………………………………………………………………………………….126
3-4- متغییرهای تحقیق…………………………………………………………………………………………………………127
3- 5- جامعه و نمونه آماری…………………………………………………………………………………………………131.
3-6- تعیین حجم نمونه و روش نمونه گیری…………………………………………………………………………..131
3-7- روش گردآوری اطلاعات……………………………………………………………………………………………..132
3-7-1- روش کتابخانه ای……………………………………………………………………………………………………132
3-7-2- روش میدانی…………………………………………………………………………………………………………..133
3-8- ابزار گردآوری اطلاعات……………………………………………………………………………………………….133
3-9- روایی پرسشنامه………………………………………………………………………………………………………….135
عنوان صفحه
3-10- پایایی پرسشنامه………………………………………………………………………………………………………..135
3-11- روش تجزیه و تحلیل داده ها………………………………………………………………………………………137
3-11-1- آمار توصیفی…………………………………………………………………………………………………………137
3-11-1-1- تهیه و تنظیم جدول توزیع فراوانی و ترسیم نمودار………………………………………………..137
3-11-2- آمار استنباطی……………………………………………………………………………………………………….138
3-11-2-1- آزمون کولمو گروف-اسمیرنف(KS)…………………………………………………………………..138
3-11-2-2- آزمون T………………………………………………………………………………………………………….139
3-11-2-3- آزمون فریدمن…………………………………………………………………………………………………..139
3-11-2-4- آزمون کروسکال-والیس(آزمونH)………………………………………………………………………140
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………….142
4-1- تجزیه و تحلیل داده ها………………………………………………………………………………………………..143
4-1-1- آمار توصیفی …………………………………………………………………………………………………………144
4-1-1-1- تحلیل جداول فراوانی سوال های هر متغییر……………………………………………………………144
4-1-1-1-1- تحلیل جدول فراوانی سوال های متغیر شناسنامه دار کردن فرش……………………………144
4-1-1-1-2- تحلیل جدول فراوانی سوال های متغیر تبلیغات…………………………………………………..149
4-1-1-1-3- تحلیل جدول فراوانی سوال های متغیر شناسایی خواسته های مصرف کنندگان……….153
عنوان صفحه
4-1-1-1-4- تحلیل جدول فراوانی سوال های متغیر آشنایی صادرکنندگان با تجارت…………………158
4-1-1-1- 5- تحلیل جدول فراوانی سوال های متغیر برند …………………………………………………….163
4-1-1-2- تحلیل جداول شاخص های عددی سوال های هر متغییر…………………………………………168
4-1-1-2-1- تحلیل جدول شاخص های عددی سوال های متغییر شناسنامه دار کردن………………. 168
4-1-1-2-2- تحلیل جدول شاخص های عددی سوال های متغییر تبلیغات ………………………………169
4-1-1-2-3- تحلیل جدول شاخص های عددی سوال های متغییر شناسایی خواسته های مصرف کنندگان …………………………………………………………………………………………………………………………….170.
4-1-1-2-4- تحلیل جدول شاخص های عددی سوال های متغییر آشنایی صادرکنندگان باتجارت الکترونیک ………………………………………………………………………………………………………………………….171
4-1-1-2-5- تحلیل جدول شاخص های عددی سوال های متغییر برند …………………………………..171
4-1-1-2-6- تحلیل جدول شاخص های عددی برای کل سوالات ………………………………………….172
4-1-2- آمار استنباطی…………………………………………………………………………………………………………173
4-1-2-1- آزمون فرضیات تحقیق…………………………………………………………………………………………173
4-1-2-1-1- فرضیه اول……………………………………………………………………………………………………..173
4-1-2-1-2- فرضیه دوم……………………………………………………………………………………………………..174
4-1-2-1-3- فرضیه سوم…………………………………………………………………………………………………….176
4-1-2-1-4- فرضیه چهارم…………………………………………………………………………………………………178
4-1-2-1-5- فرضیه پنجم……………………………………………………………………………………………………180
عنوان صفحه
4-1-2-1-6- مقدار آماره T برای کل پرسشنامه……………………………………………………………………..181
4-1-2- 2- رتبه بندی زیرعاملهای موثر بر عوامل توسعه بازار فرش………………………………………….182
4-1-2-2-1- عامل اول: شناسنامه دار کردن……………………………………………………………………………182
4-1-2-2-2- عامل دوم: تبلیغات…………………………………………………………………………………………..183
4-1-2-2-3- عامل سوم: شناسایی خواسته های مصرف کنندگان………………………………………………184
4-1-2-2-4- عامل چهارم: آشنایی صادرکنندگان با تجارت الکترونیک………………………………………185
4-1-2-2-5- عامل پنجم: وجود یک برند………………………………………………………………………………186
4-1-2-2-6- آزمون فریدمن کل متغیر ها………………………………………………………………………………187
4-1-3- بررسی عوامل دموگرافی…………………………………………………………………………………………..188
4-1-3-1- آمار توصیفی………………………………………………………………………………………………………188
4-1-3-1-1- تحصیلات………………………………………………………………………………………………………188
4-1-3-1-2- جنس……………………………………………………………………………………………………………189
4-1-3-1-3- شغل…………………………………………………………………………………………………………….190
4-1-3-1-4- رشته تحصیلی………………………………………………………………………………………………190
4-1-3-1-5- سن……………………………………………………………………………………………………………..191
4-1-3-1-6- سابقه…………………………………………………………………………………………………………….192
4-1-3-2- آمار استنباطی……………………………………………………………………………………………………..193
4-1-3-2-1- تاثیر عامل تحصیلات روی متغیرها……………………………………………………………………193
عنوان صفحه
4-1-3-2-2- تاثیر عامل سابقه روی متغیرها…………………………………………………………………………195
4-1-5-3- تاثیر عامل جنس روی متغیرها……………………………………………………………………………….197
4-1-3-2-4- تاثیر عامل شغل روی متغیرها…………………………………………………………………………..198
4-1-3-2- 5- تاثیر عامل رشته تحصیلی روی متغیرها……………………………………………………………..199
4-1-3-2-6- تاثیر عامل سن روی متغیرها……………………………………………………………………………..200
فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………204
5-1- فرایند تحقیق………………………………………………………………………………………………………………205
5-2- نتیجه گیری ………………………………………………………………………………………………………………205
5-2-1- نتایج فرضیات……………………………………………………………………………………………………….205
5-2-1-1- فرضیه اول…………………………………………………………………………………………………………205
5-2-1-2- فرضیه دوم…………………………………………………………………………………………………………206
5-2-1-3- فرضیه سوم…………………………………………………………………………………………………………207
5-2-1-4- فرضیه چهارم……………………………………………………………………………………………………..207
5-2-1- 5- فرضیه پنجم………………………………………………………………………………………………………208
5-2-2- نتایج آزمون فریدمن کل متغیرهای تحقیق…………………………………………………………………..209
5-3- نتایج یافته های جانبی تحقیق………………………………………………………………………………………..210
عنوان صفحه
5-4- پیشنهادات برای این تحقیق…………………………………………………………………………………………..211
5-5- پیشنهاد برای تحقیقات آتی……………………………………………………………………………………………212
5-6- محدودیت های تحقیق………………………………………………………………………………………………..213
پیوست ها……………………………………………………………………………………………………………………………214
منابع فارسی…………………………………………………………………………………………………………………………249
منابع انگلیسی……………………………………………………………………………………………………………………….258
چکیده انگلیسی…………………………………………………………………………………………………………………….259
چکیده :
هدف از این تحقیق بررسی جایگاه فرش دستبافت ایران در بازارهای جهانی و شناسایی عوامل توسعه بازار و رتبه بندی این عوامل می باشد. کلا” 120 نفر از خبرگان فرش، و اعضاء اتحادیه صادرکنندگان فرش در برآورد شرکت داشتند. که روش تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر روش علی از شاخه پیمایشی می باشد که ابزار گرد آوری پرسشنامه و نمونه گیری از نوع تصادفی ساده و برای تعیین حجم نمونه از فرمول کوکران استفاده شده است. این تحقیق با استفاده از آمار توصیفی(جدول توزیع فراوانی، نمودار، شاخص های آماری) و آمار استنباطی(آزمون کولموگروف- اسمیرنف[1]، آزمون T، آزمون فریدمن، آزمون کروسکال والیس) به بررسی ارتباط میان متغیرها پرداخته و ضمناً برای تجزیه و تحلیل اطلاعات و انجام آزمون های فوق از نرم افزار spss استفاده شده است. نتایج نشان می دهد که: شناسنامه دار کردن فرش دستباف سبب توسعه بازار فرش دستباف می گردد. افزایش تبلیغات رابطه مثبتی با توسعه بازار فرش دستباف دارد. شناسایی خواسته های مصرف کنندگان فرش دستباف سبب توسعه بازار فرش دستباف می گردد. آشنایی صادر کنندگان با تجارت الکترونیک رابطه ی معنی داری با توسعه بازار فرش دستباف دارد. وجود یک برند برای فرش دستباف سبب توسعه بازار فرش دستباف می گردد. و همچنین مشخص شد که اهمیت متغیرهای پژوهش به ترتیب عبارتند از: تبلیغات، شناسایی خواسته های مصرف کنندگان، وجود یک برند، آشنایی صادرکنندگان با تجارت الکترونیک، شناسنامه دار کردن.
واژگان کلیدی: فرش دستبافت ، بازار، توسعه بازار،توسعه، جایگاه محصول
مقدمه
فرش در دنیای امروز به عنوان یک کالای تجاری دارای ارزش و اعتبار خاصی می باشد. در ایران نیز فرش مهم ترین کالای صادراتی غیر نفتی بشمار می آید که درصد بالایی از سهم صادرات را در برگرفته است. امروزه عرصه رقابت در بازارهای جهانی فرش بسیار فشرده و نزدیک بهم می باشد. کشورهای عمده تولیدکننده فرش مانند چین، ترکیه، پاکستان، هند و….. سهم بسیار زیادی از بازارهای جهانی فرش را در اختیار گرفته اند. بی گمان علت اصلی موفقیت این کشورها در عرصه ی فرش، شناخت دقیق نیازهای جامعه بشری امروز می باشد. همانگونه که نیاز انسان نخستین موجب پیدایش فرش شد، آگاهی و شناخت دقیق از نیازهای جامعه بشری امروز می تواند، موجب شکوفایی و رونق این کالا گردد و فرش ایران از این قاعده کلی مستثنی نیست. بدین ترتیب اگر خواسته باشیم که همچون گذشته در عرصه جهانی فرش از قافله عقب نمانیم، نیازمند آنیم که اولا” با استفاده از شیوه های علمی و تخصصی، پروسه تولید فرش در کشورمان را مورد ارزیابی قرارداده و نواقص، کمبودها، تنگناها و مشکلات آنرا شناسایی و برطرف نماییم. ثانیا” با بررسی موشکافانه و کارشناسانه، نسبت به نیازهای جامعه بشری امروز شناخت و آگاهی کامل پیدا کنیم. تا نه تنها از این قافله جهانی عقب نمانیم، بلکه با هوشیاری بازارهای جهانی فرش را در اختیار گرفته و هدایت کنیم و این امر میسر نخواهد شد، مگر اینکه مسئولان، صاحب نظران، کارشناسان و کلیه ی دست اندرکاران فرش گردهم آیند، تا با بررسی و تحقیق دقیق، راه حل مناسبی را برای این مهم جستجو کنند(چیت سازیان، 1379، ص141).
فصل اول
کلیات
مقدمه
فرش دستباف به عنوان یک کالای هنری – صنعتی از دیر باز توسط ایرانیان تولید می شده و به شکل زیرانداز و یا برخی مصارف دیگر مورد استفاده قرار می گرفته است. فرش دستباف که آمیخته با هنر و فرهنگ ایرانی و اسلامی است به دلیل کیفیت و جذابیت خود جایگاه ویژه ای را در اذهان ایرانیان و حتی جهانیان داشته و دارد(چیت سازیان، 1379، ص 130). فرش دستباف هنری اصیل و صنعتی فراگیر است که به مدد دستان هنرمند و پرتوان طراحان، رنگرزان و بافندگان ایرانی ضمن به ارمغان آوردن اعتباری سترگ برای این مرزو بوم، سهمی بسزا در ارتزاق و اشتغال انبوهی از مردم کشورمان دارد(چیت سازیان، 1379، ص 11).
1-1- بیان مساله
فرش دستباف ایران متأثر از ویژگی های برجسته فرهنگی و هنری آن در سده ها و دهه های گذشته، همواره به عنوان یکی ازکالاهای برجسته در سبد صادرات غیرنفتی ایران مطرح بوده و می باشد. و برای صادرات در سطح بین المللی، تولید و عرضه می شود. به طوری که طی سال های متمادی اولین و بالاترین ردیف ارز آوری در صادرات ایران و حدود 7 درصد اشتغال کل کشور و معیشت چند میلیون نفر را به خود اختصاص داده است. متاسفانه به دلیل فقدان اساسی در ابعاد سازمانی، ساختاری، مدیریتی، تولیدی و به ویژه تجاری و بازرگانی، فرش ایران دوران افول و رکود شکننده ای را در عرصه رقابتهای جهانی پیموده و اکنون در شرایط بحرانی خاصی به سرمی برد. از طرفی، بی توجهی به اصول و مبانی بازاریابی و تجارت که دربرگیرنده فرآیند تولید آن نیز می شود، مزیتهای رقابتی فرش دستباف را در داخل و به ویژه در سطح جهانی با مخاطرات جدی مواجه نموده است. تجربه موفق دیگر کشورها حاکی از توجه آنها به واقعیتهای محیط تجارت و دیگر عوامل تاثیرگذار است(شم آبادی و همکاران،1386، ص3). جایگاه و نقش تعیین کننده و همچنین هدایتگر بازاریابی صادراتی و بین الملل برای ارتقای کیفیت و انطباق آن برخواست، نیاز و ترجیحات مشتریان و خریداران امری است که از آن غفلت شده است(صبوری، 1382). متأسفانه چنین به نظر می رسد که در تولید حجم عمده ای از فرش دستباف ایران (جز در مواردی معدود و انگشت شمار) معیارها، نگاه کلان و فرایندی برای تولید با مزیت رقابتی مبتنی بر اصول بازاریابی بین الملل در نظر گرفته شده است و مورد توجه کافی تولیدکنندگان نمی باشد و عموماً پس از تولید، در گرداب مشکلات عدیده ای از عوامل داخلی قرار می گیرند و در سطح رقابت بین المللی نیز اقدام به صادرات و رقابت با رقبایی می شوند که در نقطه مقابل تولیدکنندگان و صادرکنندگان ایرانی با تکیه بر آخرین دستاوردهای علمی و فناوری قرار دارند و ضمن بهره گیری از برجستگی های هنری فرش ایران، تولیدات خود را با موفقیت بیشتر به فروش می رسانند(شم آبادی و همکاران،1384، ص83).
با توجه به توضیحات بالا این سوال مطرح می شود که فرش دستباف ایران در سطح جهانی چه جایگاهی دارد و چه عواملی باعث توسعه بازار این صنعت می شود.
-2- سوالات تحقیق
سوالات تحقیق به شرح ذیل می باشد.
الف) سوال اصلی تحقیق
فرش دستباف ایران در سطح جهانی چه جایگاهی دارد و چه عواملی باعث توسعه بازار این صنعت می شود.
ب) سوالات فرعی تحقیق
1- آیا شناسه دار کردن فرش باعث توسعه بازار فرش دستباف می شود؟
2- آیا افزایش تبلیغات باعث توسعه بازار فرش دستباف می شود؟
3- آیا شناسایی خواسته های مصرف کنندگان یا خریداران باعث توسعه بازار فرش دستباف می شود؟
4- آیا آشنایی صادر کنندگان با تجارت الکترونیک باعث توسعه بازار فرش دستباف می شود؟
5- آیا وجود یک برند مشخص برای فرش باعث توسعه بازار فرش دستباف می شود؟
1-3- فرضیه های تحقیق
فرضیه اول: شناسنامه دار کردن فرش ارتباط مثبتی با توسعه بازار فرش دستباف دارد.
فرضیه دوم: افزایش تبلیغات رابطه مثبتی با توسعه بازار فرش دستباف دارد.
فرضیه سوم: شناسایی خواسته های مصرف کنندگان یا خریداران رابطه مثبتی با توسعه بازار فرش دستباف دارد.
فرضیه چهارم: آشنایی صادر کنندگان با تجارت الکترونیک رابطه مثبتی با توسعه بازار فرش دستباف دارد.
فرضیه پنجم: وجود یک برند مشخص برای فرش رابطه مثبتی با توسعه بازار فرش دستباف دارد.
1-4- چارچوب نظری تحقیق
در ادبیات صنایع دستی، منظور از فرش دستباف عبارتند از: آنچه بوسیله دست از تار و پود به هم بافته و پرزدار باشد(پاسبان، 1378، ص 58). فرش دستباف ایران با داشتن بالاترین ارزش افزوده، بیشترین سهم را در صادرات غیر نفتی دارد. فرش دستباف ایران، نام آشناترین محصول نزد اهل هنر و مصرف کنندگان کشورهای جهان بوده و در زمره یکی از مزیتهای صادراتی کشور در بسیاری از سالها، در صدر اقلام صادراتی کشور، موجب ورود مقادیر معتنابهی ارز به کشور شده و از سوی دیگر اشتغال و معیشت قشر گسترده ای از خانوارهای ایرانی را تامین کرده است. متاسفانه در سالهای اخیر شاهد تنزل جایگاه این صنعت در عرصه جهانی بوده ایم که بالتبع آثار ضد اشتغال آن نیز حائز توجه می باشد(غلامی نتاج امیری و همکاران،1382، ص 376). یکی از مهمترین پارامترهایی که سبب موفقیت رقبای فرش ایران در بازارهای جهانی شده است دسترسی بافندگان آنها به نقشه ها و طرح های فرش ایران است. به علاوه رقیبان ایران فرشهای خود را به نام فرش ایران عرضه می کنند(شجری و همکاران، 1382، ص 222).
شناسنامه ی فرش، هویت آن است. فرش شناسنامه دار سبب می شود تا فرش کشورهای رقیب به نام فرش ایران به فروش نرسد. در ضمن آنکه شناسنامه یک نوع تبلیغ است که ظرافت ها، ویژه گی های منحصربه فرد آن را بیان می کند و تفاوت و برتری فرش ایران را نسبت به فرش های کشورهای رقیب مشخص می سازد(عبدالشاه،1382، ص412). هدف از شناسنامه دار کردن فرش، حفظ هویت فرش دستباف ایرانی و زمینه سازی لازم برای جلوگیری از جعل این کالا توسط کشورهای رقیب و اطمینان خاطر دادن به مشتری در هنگام خرید است. شناسنامه دار کردن فرش گامی موثر در حفظ اعتبار صنعت فرش دستباف است(فرهیختگان ایران زمین، 1390، ص2). هویت بخشیدن به فرش دستباف با شناسنامه دار کردن آن میتواند فرصتهای بسیار مهم برای حضور و معرفی این محصول به کشورهای خارجی، به دست آوردن بازارهای جدید و افزایش سهم صادرات فرش به شمار آیند(قزاآنی قمصری و همکاران، 1389، ص61). بنابراین فرضیه اول این پژوهش شکل می گیرد:
1- شناسنامه دار کردن فرش ارتباط مثبتی با توسعه بازار فرش دستباف دارد.
تبلیغات منحصرا به کنترل عقیده با نمادهای مهم، گزارش ها، شایعه ها، تصاویر و دیگر اشکال ارتباط اجتماعی اشاره دارد و هدف از آن معروف سازی موضوع مطرح شده و اقناع افراد به تبعیت از آن است(معموری و همکاران، 1388، ص4). تبلیغات یک شرکت تاثیر بسزایی در بالا بردن آگاهی مشتری دارد و بر روی افکار، احساسات، گرایشات و تصمیم گیری مشتری تاثیر می گذارد(Tellis,2004). تبلیغات از مهمترین شیوه های موثر در فروش و تجارت است. ادامه حیات و توان رقابت با انواع محصولات نیازمند بازاریابی و تبلیغات گسترده و علمی است. نتایج نشان می دهد تبلیغات مداوم، اثرگذار و علمی برای رشد و توسعه صنعت فرش ضروری است(معموری و همکاران، 1388، ص5). یکی از راهکارهای لازم و مناسب برای افزایش صادرات فرش دستباف ایران تبلیغات است(معموری و همکاران، 1388، ص1). نبود بازاریابی و تبلیغات منسجم، بازار فرش ایران را در سطح بین المللی با مخاطراتی مواجه کرده است(معموری و همکاران، 1388، ص2). تبلیغات تاثیر ناملموسی بر روی فروش، در بازار مورد نظر ایجاد می کند. یکی از راهکارهای بهبود صادرات فرش ایران تبلیغات بیشتر نام تجاری فرش ایرانی می باشد. در واقع با افزایش تبلیغات و یافتن مشتریان جدید یا افزودن بر مشتریان سابق در سطح جهانی می تواند صنعت فرش ایران را به جایگاه حقیقی خود در جهان رساند(حق شناس و همکاران، 1389، ص65). بنابراین فرضیه دوم این پژوهش شکل می گیرد:
2- افزایش تبلیغات رابطه مثبتی با توسعه بازار فرش دستباف دارد.
نکته مهمی که درصادرات فرش دستباف ایران وجود دارد و با دقت بیشتری باید به آن توجه کرد نقش خریداران (مشتریان) و سلیقه های آنها می باشد که نسبت به گذشته تغییر یافته است. مردم کشورهای مختلف دارای نیازها، خواسته ها و قدرت های مالی متفاوت اند، از نظر مصرف، دارای سلیقه های متفاوت و الگوهای خرید گوناگون اند(کاتلر، 1388، ص248). صادر کنندگان و تولید کنندگان فرش دستباف با تامین خواسته های مشتری به حیات اقتصادی خود تداوم می بخشند(سازمان توسعه تجارت ایران، ص10). برای افزایش میزان صادرات فرش ایران و ایجاد درآمد مضاعف باید متناسب با نیاز بازار جهانی و سلایق آنها فرش تولید کرد. اگر ایران بخواهد در بازار رقابتی کنونی فرش موفق باشد راهی جز شناسایی بازارهدف و تولید فرش متناسب با نیاز این بازار ندارد(معموری و همکاران، 1388، ص2). شناخت بهتر بازارهای وارداتی فرش دستباف و آشنایی با سلایق و نیازهای خریداران و حرکت در جهت برآورده کردن آﻧﻬا می تواند در افزایش سهم بازار و رشد و توسعه صنعت فرش دستباف کشور اثرگذار باشد(اکبر چهارمحالی بیغش، 1383،ص1). از طریق شناخت بهتر بازارهای وارداتی فرش دستباف، تولید کنندگان ایرانی خواهند توانست با شناخت نیاز خریداران و برآورده کردن آن، سودآوری و سهم خود را از بازار افزایش داده و خود را از دیگر رقبا متما یز سازند(اکبر چهارمحالی بیغش، 1383، ص10). بنابراین فرضیه سوم این پژوهش شکل می گیرد:
3- شناسایی خواسته های مصرف کنندگان یا خریداران رابطه مثبتی با توسعه بازار فرش دستباف دارد.
تجارت الکترونیک شامل تمام فرآیند توسعه، بازاریابی، فروش، تحویل، خدمات و پرداخت الکترونیکی برای محصولات و خدمات مبادله شده در بازارهای شبکه ای و جهانی مشتریان را دربر میگیرد و از پشتیبانی شبکه جهانی شرکای تجاری برخوردار می باشد(ابرایان،1387). یکی از اهداف شرکتها از به کارگیری تجارت الکترونیک دسترسی به بازارهای جهانی به عنوان بخشی از فرصتهایی است که اینترنت ارائه می کند. ازطریق تجارت الکترونیک مدیریت زنجیره عرضه به هنگام و کارا می شود و شرکت قادر خواهد بود دروندادهای لازم را برای تولید محصولات با قیمت کمتر و کیفیت بهتر تهیه کند. تجارت الکترونیک محدودیت های ورود به صنعت را پایین می آورد و امکان کسب بازارهای جدید و دستیابی به مشتریان جدید و حتی مشتریان رقبا را نیز فراهم می کند. با استفاده از تجارت الکترونیک امکان بازاریابی صادراتی و صادرکردن محصولات برای شرکتها سادهتر می شود(عزیزی و همکاران، 1385، ص5).
با استفاده از شیوه تجارت الکترونیک، صادرکنندگان این فرصت را می توانند پیدا کنند که از طریق استفاده از این روش، میزان حضور و فروش خود را در بازارهای جهانی افزایش دهند(میرلوحی و همکاران، 1382، ص286). با تجارت الکترونیک فروشنده قادر به تجزیه و تحلیل بهتر از نیازهای مشتری خواهد بود. یکی از مهمترین فواید تجارت الکترونیک افزایش شعبه های تجاری، جذب مخاطبان بیشتر و توسعه در بازارهای فرامنطقه ای است. در تجارت الکترونیک مشتریان منحصر به یک منطقه یا کشور خاص نبوده و محیط فروشگاه با مرزهای جغرافیایی محدود نخواهد بود. و تعداد مشتریان و خریداران به سرعت قابل افزایش است(نوروزی، مصطفی،1391، ص8).
بنابراین فرضیه چهارم این پژوهش شکل می گیرد:
4- آشنایی صادر کنندگان با تجارت الکترونیک رابطه مثبتی با توسعه بازار فرش دستباف دارد.
از آنجا که مشتریان بیشتر نام هایی را انتخاب می کنند که می شناسند، بنابراین وفاداری مشتریان به شرکت هایی با نام تجاری مورد تایید، بیشتر است. برند قوی ورود به بازارهای جدید را ممکن می سازد.